7 thói quen âm thầm làm suy yếu thận, nam giới cần thay đổi sớm

Nhiều tổn thương thận diễn tiến âm thầm trong nhiều năm mà không có triệu chứng rõ ràng. Những thói quen phổ biến hàng ngày có thể làm tăng nguy cơ bệnh thận mạn…

Thận là cơ quan có khả năng bù trừ rất tốt nên tổn thương giai đoạn đầu thường diễn tiến âm thầm. Khi xuất hiện các biểu hiện rõ như phù, tiểu ít, mệt mỏi hoặc đau lưng kéo dài thì bệnh có thể đã tiến triển.

Nhiều người cho rằng thận chỉ có vai trò lọc nước tiểu. Thực tế, cơ quan này còn tham gia điều hòa huyết áp, cân bằng nước – điện giải, đào thải chất cặn chuyển hóa, hỗ trợ sản xuất hồng cầu và duy trì sức khỏe xương. Khi chức năng thận suy giảm kéo dài, nguy cơ tăng huyết áp, bệnh tim mạch, rối loạn chuyển hóa và thiếu máu cũng tăng theo.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), bệnh thận mạn đang gia tăng trên toàn cầu và nhiều trường hợp chỉ được phát hiện ở giai đoạn muộn.

1. Những thói quen cần tránh để bảo vệ thận

1.1. Ăn quá mặn trong thời gian dài

Chế độ ăn nhiều muối là một trong những yếu tố gây áp lực lên thận rõ rệt nhất. Khi lượng natri đưa vào cơ thể quá cao, huyết áp dễ tăng và các cầu thận phải hoạt động quá mức để lọc và cân bằng dịch.

Theo khuyến nghị của WHO, người trưởng thành nên tiêu thụ dưới 5g muối mỗi ngày. Tuy nhiên, nhiều người Việt hiện vẫn ăn vượt mức này do sử dụng thường xuyên thực phẩm chế biến sẵn, đồ muối chua, mì ăn liền, nước chấm hoặc các món có vị đậm. Các nghiên cứu gần đây cũng cho thấy chế độ ăn quá nhiều natri có liên quan tới tăng nguy cơ bệnh thận mạn và tăng huyết áp.

Khi chức năng thận suy giảm, nguy cơ tăng huyết áp, rối loạn chuyển hóa cũng tăng theo.

1.2. Uống nhiều rượu bia, ăn thực phẩm giàu purin

Nồng độ acid uric tăng cao kéo dài không chỉ gây gout mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến thận. Các tinh thể urat có thể lắng đọng trong ống thận, gây viêm và làm giảm chức năng lọc. Nguy cơ này tăng lên ở người thường xuyên uống bia rượu kết hợp ăn nhiều nội tạng động vật, nước dùng đậm đặc, hải sản hoặc thịt đỏ.

Nhiều người chỉ chú ý đến đau khớp mà bỏ qua tác động của acid uric đối với thận. Trên thực tế, tăng acid uric máu kéo dài là yếu tố nguy cơ của bệnh thận mạn và sỏi thận.

1.3. Lạm dụng thuốc giảm đau và thuốc không rõ nguồn gốc

Một số thuốc chống viêm giảm đau không steroid (NSAID) nếu dùng kéo dài hoặc quá liều có thể làm giảm lưu lượng máu đến thận, đặc biệt ở người lớn tuổi hoặc có bệnh nền. Ngoài ra, nhiều loại “thuốc nam”, “thuốc đông y gia truyền”, bột pha uống không rõ thành phần có thể chứa hoạt chất gây độc cho thận hoặc kim loại nặng.

Quỹ Thận Quốc gia Hoa Kỳ (NKF) khuyến cáo, người có nguy cơ bệnh thận cần thận trọng khi tự ý sử dụng thuốc giảm đau kéo dài và nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng thực phẩm chức năng hoặc thảo dược.

Lạm dụng thuốc giảm đau là một trong những yếu tố gây áp lực lên thận.

1.4. Nhịn tiểu thường xuyên

Thói quen nhịn tiểu khi lái xe đường dài, ngồi họp nhiều giờ, chơi game hoặc làm việc liên tục có thể làm tăng áp lực lên bàng quang và hệ tiết niệu. Nếu kéo dài, nguy cơ nhiễm trùng đường tiểu, viêm bàng quang hoặc ảnh hưởng đến đường tiết niệu trên sẽ tăng lên. Đây là thói quen khá phổ biến ở nam giới văn phòng nhưng thường bị xem nhẹ.

1.5. Uống quá ít nước

Không ít người uống rất ít nước lọc nhưng lại tiêu thụ nhiều cà phê, trà đặc hoặc nước ngọt có đường. Khi cơ thể thiếu nước kéo dài, nước tiểu trở nên cô đặc hơn, làm tăng nguy cơ hình thành sỏi và giảm hiệu quả đào thải chất cặn chuyển hóa.

Lượng nước cần thiết mỗi ngày phụ thuộc vào thời tiết, mức độ vận động và tình trạng sức khỏe. Với người trưởng thành khỏe mạnh, tổng lượng nước khoảng 1,5-2 lít/ngày thường được xem là phù hợp.

1.6. Thức khuya, ngủ không đủ giấc

Thiếu ngủ kéo dài có liên quan đến rối loạn chuyển hóa, tăng hoạt động thần kinh giao cảm và tăng nguy cơ tăng huyết áp. Trong khi đó, tăng huyết áp và đái tháo đường lại là hai nguyên nhân hàng đầu gây bệnh thận mạn.

Nhiều người tìm đến các sản phẩm được quảng cáo “bổ thận” nhưng lại duy trì tình trạng thức khuya liên tục, uống rượu bia thường xuyên và ít vận động. Theo các chuyên gia, việc điều chỉnh lối sống vẫn là yếu tố nền tảng để bảo vệ chức năng thận.

1.7. Không kiểm soát huyết áp và đường huyết

Đây là yếu tố nguy cơ quan trọng nhưng thường bị bỏ qua, vì huyết áp cao kéo dài có thể làm tổn thương các mạch máu nhỏ trong cầu thận. Trong khi đó, đái tháo đường là nguyên nhân phổ biến gây bệnh thận mạn và suy thận ở nhiều quốc gia.

Nhiều trường hợp suy giảm chức năng thận không xuất hiện đột ngột mà là hậu quả của nhiều năm kiểm soát kém huyết áp, đường huyết và mỡ máu.

2. Làm gì để bảo vệ thận?

Tổn thương thận nếu được phát hiện sớm hoàn toàn có thể kiểm soát tốt và làm chậm tiến triển. Đối với nam giới có tăng huyết áp, đái tháo đường, béo phì, hút thuốc lá, uống rượu kéo dài hoặc có tiền sử gia đình mắc bệnh thận nên khám sức khỏe định kỳ mỗi năm. Các xét nghiệm cần thiết gồm creatinine máu, eGFR, xét nghiệm nước tiểu, albumin niệu, acid uric, đường huyết và huyết áp.

Bên cạnh đó, nên:

• Giảm muối trong khẩu phần ăn.
• Hạn chế rượu bia.
• Uống đủ nước mỗi ngày.
• Không tự ý dùng thuốc kéo dài.
• Ngủ đủ giấc.
• Tập luyện thể lực mức vừa phải khoảng 150 phút/tuần.
• Kiểm soát tốt huyết áp và đường huyết.