Thị trấn Bắc Cực thành trọng tâm mới của ‘cuộc chiến’ AI nghìn tỷ USD

Hơn 1.500 công nhân, hàng tỷ USD đầu tư và tham vọng thống trị AI toàn cầu đang hội tụ tại một thị trấn nhỏ ở Bắc Cực.

Đây được xem là một trong những mắt xích quan trọng nhất trong cuộc đua công nghệ khốc liệt nhất thế giới hiện nay.

Bắc Cực trở thành một điểm đến mới trong làn sóng bùng nổ AI toàn cầu. Ảnh minh họa: THX/TTXVN

Đứng trên khung thép đồ sộ của một công trình đang xây dựng, Torkjell Lund phóng tầm mắt quan sát toàn bộ khu vực mà ông phụ trách.

Phía đông và phía tây là những đỉnh núi phủ tuyết bao quanh thung lũng rộng lớn của Na Uy. Phía nam, một vịnh hẹp (fjord) đổ dòng nước lạnh giá ra Đại Tây Dương. Trên bầu trời, cực quang thường xuất hiện trong những đêm mùa đông vùng Bắc Cực. Nhưng điều mà Lund chỉ tay về phía trước không phải là cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ ấy, mà là một đại công trường với những khối đá đen bị phá nổ và các kết cấu thép đang dần hình thành.

Theo tạp chí TIME, khu phức hợp trung tâm dữ liệu khổng lồ này đang được startup Nscale xây dựng để phục vụ Microsoft và khách hàng của hãng là OpenAI. Các trung tâm dữ liệu chính là “động cơ” của cuộc cách mạng trí tuệ nhân tạo (AI): những tòa nhà khổng lồ tiêu thụ lượng điện năng khổng lồ, chứa hàng nghìn con chip máy tính hiệu suất cao.

Cuộc đua giành ưu thế AI đã tạo ra làn sóng xây dựng trung tâm dữ liệu trên khắp thế giới, từ những vùng đồng bằng Texas đến các sa mạc trên bán đảo Arab. Hiện có hơn 800 trung tâm dữ liệu đang được xây dựng trên toàn cầu, trải rộng trên mọi châu lục ngoại trừ Nam Cực. Khi đi vào hoạt động, tổng lượng điện tiêu thụ hằng năm của chúng sẽ tương đương mức tiêu thụ điện của cả đất nước Malaysia.

Theo hãng tư vấn McKinsey, các tập đoàn công nghệ lớn dự kiến chi khoảng 7.000 tỷ USD cho trung tâm dữ liệu vào năm 2030. Đây được xem là một trong những đợt xây dựng hạ tầng quy mô lớn nhất trong lịch sử nhân loại.

Trung tâm dữ liệu AI giữa vòng Bắc Cực

Có lẽ không nơi nào đặt trung tâm dữ liệu khiến nhiều người bất ngờ như Narvik.

Đây là một đô thị cảng nhỏ của Na Uy, nằm sâu bên trong Vòng Bắc Cực, từng là điểm giao thương của người Viking. Vào mùa đông, khu vực này chìm trong bóng tối giá lạnh suốt nhiều tháng do độ nghiêng của trục Trái Đất.

Trong nhiều tháng qua, tuyết là trở ngại lớn nhất. Những đống tuyết khổng lồ lẫn sỏi đá vẫn chưa tan hết sau một trong những mùa đông lạnh nhất trong nhiều năm. Nhưng hôm nay, khi nhiệt độ chỉ nhỉnh hơn 0 độ C một chút, mưa mới là vấn đề.

Dù vậy, thời tiết khắc nghiệt không làm chậm tiến độ thi công.

Phía trên đầu, một công nhân đang khoan trên giàn thép ở độ cao lớn. Lund, quản lý công trường, phải lội qua những vũng nước để tìm vị trí có thể nói chuyện rõ hơn. Hai công nhân khác đang cố gắng quét nước mưa về phía hệ thống thoát nước.

Ở phía sau, một công nhân mặc áo phản quang đang hướng dẫn cần cẩu đưa một cột thép khổng lồ vào vị trí lắp đặt.

Khoảng 350 lao động đang làm việc tại công trường, nhưng con số này dự kiến sẽ tăng lên ít nhất 1.500 người trong vài tháng tới khi dự án bước vào giai đoạn tăng tốc.

“Tôi đã quản lý rất nhiều công trình xây dựng ở Na Uy, nhưng chưa từng có dự án nào giống như thế này”, Lund nói lớn giữa tiếng máy móc.

Vì sao Bắc Cực lại trở thành địa điểm lý tưởng?

Thoạt nhìn, Narvik có vẻ là một trong những nơi bất tiện nhất để xây dựng trung tâm dữ liệu. Nhưng theo Nscale, đây thực sự là một trong những địa điểm tốt nhất thế giới.

Miền bắc Na Uy sở hữu nguồn điện dư thừa rất lớn. Các hồ chứa và đập thủy điện nằm rải rác giữa những dãy núi, cung cấp nước cho các nhà máy thủy điện và tạo ra nguồn điện giá rẻ dồi dào.

Theo đơn vị vận hành lưới điện quốc gia Na Uy, khu vực này hiện còn khoảng 1 gigawatt công suất điện chưa sử dụng, đủ để cung cấp cho một thành phố nhỏ.

Nscale đã ký được các hợp đồng điện với giá chỉ từ 3 đến 4 xu Mỹ mỗi kWh, thấp hơn rất nhiều so với mức trung bình khoảng 10 xu tại châu Âu.

Khí hậu lạnh giá cũng là một lợi thế lớn. Các con chip AI hoạt động ở nhiệt độ rất cao, do đó càng ít phải tiêu tốn năng lượng làm mát thì càng hiệu quả về chi phí.

Dấu ấn của OpenAI và “Dự án Stargate”

Trung tâm dữ liệu giữa Vòng Bắc Cực này cũng là sản phẩm của những tính toán chiến lược từ Thung lũng Silicon và Washington.

Tháng 1/2025, Tổng thống Donald Trump xuất hiện cùng Giám đốc điều hành OpenAI Sam Altman tại Nhà Trắng để công bố “Dự án Stargate” – liên doanh trị giá tới 500 tỷ USD giữa OpenAI, Oracle, SoftBank và nhiều đối tác khác nhằm xây dựng mạng lưới trung tâm dữ liệu AI quy mô lớn.

OpenAI cho biết họ đặt mục tiêu xây dựng các trung tâm dữ liệu có tổng mức tiêu thụ điện năng tương đương gấp khoảng sáu lần lượng điện mà thành phố New York sử dụng mỗi năm vào năm 2030.

Ban đầu, dự án tại Narvik được gọi là “Stargate Norway” và được kỳ vọng trở thành cơ sở đầu tiên của Stargate tại châu Âu. Tuy nhiên, đến tháng 4 vừa qua, Nscale quyết định loại bỏ thương hiệu Stargate khỏi dự án.

Theo một nguồn tin tham gia đàm phán, OpenAI đã trì hoãn việc ký kết hợp đồng chính thức với Nscale dù trước đó công khai công bố kế hoạch hợp tác. Kết quả là Microsoft được đưa vào thay thế vai trò trực tiếp của OpenAI.

Người phát ngôn OpenAI cho biết công ty vẫn sẽ sử dụng năng lực xử lý tại trung tâm dữ liệu này thông qua Microsoft. Theo họ, cách tiếp cận đó hợp lý hơn về mặt tài chính vì tận dụng được các hợp đồng sẵn có. OpenAI cũng đã rút khỏi dự án Stargate tại Anh và hủy kế hoạch mở rộng cơ sở chủ lực ở Abilene, bang Texas.

Ngôi sao mới của cuộc đua AI

Việc OpenAI giảm vai trò không gây ảnh hưởng đáng kể đến Nscale. Công ty mới thành lập hơn hai năm này đã nhanh chóng trở thành một trong những startup công nghệ phát triển nhanh nhất châu Âu, với mức định giá lên tới 14,6 tỷ USD.

Nscale thuộc nhóm doanh nghiệp được gọi là “neocloud” – các công ty hạ tầng đám mây thế hệ mới được xây dựng chủ yếu để phục vụ nhu cầu huấn luyện và vận hành các mô hình AI.

Hiện Nscale có năm trung tâm dữ liệu đang được xây dựng hoặc triển khai tại Mỹ, Anh và Na Uy.

Các nhà đầu tư đang xếp hàng chờ rót vốn trước khả năng công ty IPO trong năm nay. Tháng 3 vừa qua, Nscale huy động được 2 tỷ USD, vòng gọi vốn lớn nhất trong lịch sử các startup công nghệ châu Âu cùng lĩnh vực.

Josh Payne, CEO 32 tuổi của Nscale, nói rằng tham vọng của ông là biến Nscale thành một “hyperscaler trị giá 1.000 tỷ USD” – tức một nhà cung cấp hạ tầng đám mây đủ sức cạnh tranh với Amazon, Microsoft và Google.

Thay vì tìm cách ngăn chặn đối thủ tiềm năng này, các tập đoàn công nghệ lớn lại sẵn sàng hợp tác với Nscale.

Sự trỗi dậy thần tốc của công ty được xem là minh chứng cho những khối tài sản khổng lồ đang được tạo ra trong cơn sốt AI toàn cầu, đồng thời phản ánh nỗi lo bị bỏ lại phía sau của các doanh nghiệp công nghệ.

“Tôi chưa từng thấy một startup nào cất cánh nhanh như vậy”, CEO Nvidia Jensen Huang nhận xét vào tháng 9 năm ngoái, ngay sau khi ông đầu tư 683 triệu USD vào Nscale.