EU tăng tốc ngoại giao tại Greenland giữa sức ép mới từ Tổng thống Trump

Liên minh châu Âu (EU) đang đẩy mạnh hiện diện ngoại giao và kinh tế tại Greenland trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump gia tăng áp lực nhằm mở rộng ảnh hưởng với hòn đảo chiến lược ở Bắc Cực.

Quang cảnh thành phố Nuuk, Greenland. Ảnh: THX/TTXVN

Greenland trở thành tâm điểm cạnh tranh địa chính trị mới

Theo tờ El Pais (Tây Ban Nha), Liên minh châu Âu đang tăng cường chiến dịch ngoại giao đối với Greenland. Trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump có những động thái mới nhằm kiểm soát hòn đảo Bắc Cực rộng lớn này, châu Âu tìm cách củng cố hợp tác với vùng lãnh thổ tự trị thuộc Vương quốc Đan Mạch – nơi được xem là tài sản chiến lược nhờ tiềm năng về tài nguyên, năng lượng và vị trí địa lý đặc biệt.

Brussels liên tục phát đi các tín hiệu tới chính quyền và người dân Greenland. Một ví dụ là chuyến thăm trong tuần này của Ủy viên châu Âu phụ trách Quan hệ Đối tác quốc tế Josef Síkela nhằm tham dự một diễn đàn doanh nghiệp giới thiệu Greenland như vùng đất của những cơ hội lớn. Chuyến đi của quan chức EU diễn ra cùng thời điểm đặc phái viên Mỹ Jeff Landry tới đây và Mỹ chuẩn bị mở lãnh sự quán mới tại Nuuk – thủ phủ Greenland.

EU đã tăng gấp đôi nguồn tài trợ dành cho Greenland – nơi chỉ có khoảng 57.000 dân – lên 520 triệu euro trong khuôn khổ ngân sách đa niên mới. Khoản này chiếm khoảng 45% tổng nguồn quỹ dành cho các vùng lãnh thổ hải ngoại. Ủy ban châu Âu cũng không loại trừ khả năng tiếp tục tăng hỗ trợ tài chính, động thái được xem là phản ứng chính trị trước các tuyên bố muốn sáp nhập Greenland của ông Trump.

Washington muốn mở rộng hiện diện quân sự và kiểm soát đầu tư

Mỹ hiện duy trì một căn cứ quân sự từ thời Chiến tranh Lạnh tại Greenland và đang đàm phán với Nuuk cùng Copenhagen để mở thêm ba căn cứ mới ở phía nam hòn đảo. Tuy nhiên, theo các cuộc điều tra của New York Times và BBC, yêu cầu của Washington còn đi xa hơn thế.

Chính quyền Tổng thống Trump được cho là muốn có chủ quyền đối với các khu vực đặt căn cứ quân sự tương lai, tìm kiếm quyền phủ quyết đối với các khoản đầu tư của Trung Quốc và Nga, đồng thời thúc đẩy các thỏa thuận hợp tác thuận lợi để khai thác nguồn tài nguyên khổng lồ của Greenland.

Ông Trump từng nhiều lần đe dọa sẽ giành quyền kiểm soát Greenland bằng vũ lực, dù gần đây các động thái chủ yếu mang tính thương mại và chính trị. Tuy nhiên, điều đó vẫn khiến Brussels lo ngại. Một quan chức cấp cao EU nhận định: “Washington đã cho thấy họ sẵn sàng làm mọi cách để kiểm soát Greenland, điều đó sẽ là một đòn tấn công trực tiếp vào châu Âu”.

Theo bà Penny Naas thuộc Quỹ German Marshall Fund, Greenland đã trở thành một chiến trường mới trong cạnh tranh địa chính trị giữa EU và Mỹ. Bà cho rằng, thậm chí hơn cả Ukraine, hòn đảo này có thể trở thành phép thử lớn nhất đối với quyết tâm xây dựng năng lực quân sự độc lập của châu Âu nhằm răn đe các mối đe dọa an ninh.

Greenland tìm cách giữ thế cân bằng giữa các cường quốc

Trong nhiều năm, Greenland từng là vấn đề khá “ngoại vi” đối với Brussels. Hòn đảo này gia nhập Cộng đồng Kinh tế châu Âu năm 1973 cùng với Đan Mạch, nhưng rời khối vào năm 1985 sau cuộc trưng cầu dân ý chịu ảnh hưởng lớn từ tranh cãi liên quan chính sách đánh bắt cá và quyền kiểm soát tài nguyên.

Tuy nhiên, khi cạnh tranh tại Bắc Cực giữa Mỹ, Nga và Trung Quốc ngày càng gay gắt, EU bắt đầu chú ý trở lại tới Greenland. Mối quan tâm đó càng gia tăng sau những tuyên bố của ông Trump.

Các chuyến thăm liên tiếp của quan chức châu Âu, trong đó có Tổng thống Pháp Emmanuel Macron năm 2025, cho thấy EU muốn khẳng định Greenland có vai trò quan trọng đối với châu Âu. Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen cũng được cho là sẽ thăm Greenland trước cuối năm nay và mang theo các đề xuất hợp tác mới.

Giáo sư Anne Merrild tại Đại học Aalborg của Đan Mạch cho rằng áp lực từ Mỹ đang đặt Greenland vào vị thế rất nhạy cảm. Theo bà, sự quan tâm quốc tế có thể giúp Greenland gia tăng ảnh hưởng chính trị và thu hút đầu tư, nhưng nếu bị xem là quá áp đặt, nó cũng có thể làm gia tăng tâm lý phản kháng trong xã hội Greenland.

Trong khi đó, giáo sư Marc Jacobsen tại Học viện Quốc phòng Hoàng gia Đan Mạch nhận định Greenland đang theo đuổi chiến lược đa dạng hóa quan hệ và tận dụng sự chú ý của các cường quốc để nâng cao vị thế đàm phán, đồng thời tránh trở thành “đối tượng cạnh tranh” giữa các nước lớn.

Theo các chuyên gia, Greenland hiện phản ánh rõ sự thay đổi của trật tự địa chính trị toàn cầu cũng như tầm quan trọng ngày càng lớn của Bắc Cực trong chiến lược an ninh, kinh tế và năng lượng của các cường quốc.