Vì sao Ukraine tìm cách chấm dứt “giai đoạn nóng” xung đột trước mùa đông?

Ukraine đang đặt hy vọng vào các cuộc đàm phán hòa bình do Mỹ làm trung gian với Nga, nhằm mục tiêu chấm dứt “giai đoạn nóng” của cuộc chiến trước mùa đông.

Nga tập kích thủ đô Kiev của Ukraine (Ảnh: AFP).

Quyết định này xuất phát từ những lo ngại gia tăng của các quan chức Ukraine về tình trạng thiếu hụt hệ thống phòng thủ tên lửa.

Tổng thống Volodymyr Zelensky đã tiết lộ với các nhà lập pháp thuộc đảng Người phục vụ nhân dân vào cuối tháng 5 rằng Kiev nhìn thấy một cơ hội thực tế để chấm dứt chiến tranh. Đánh giá này sau đó được người đứng đầu văn phòng của Tổng thống Zelensky, ông Kyrylo Budanov, công khai lặp lại, cho rằng việc chấm dứt chiến tranh trước mùa đông năm 2026 là khả thi.

Mặc dù ông Budanov từng đưa ra một số dự đoán lạc quan nhưng chưa thành hiện thực, lần này, những nhận xét của ông được đưa ra trong bối cảnh có nhiều yếu tố khả quan hơn.

Gần đây, cả phân tích của các chuyên gia và tranh luận công khai đều cho thấy cục diện chiến tranh đang diễn ra theo hướng có lợi cho Ukraine.

Các cuộc tấn công của Nga dường như đã bị đình trệ, trong khi những cuộc tập kích đường không tầm xa của Ukraine đang tăng cường và mở rộng sâu hơn vào lãnh thổ Nga, và Moscow không đạt được những bước đột phá trên chiến trường như đã hứa. Tuy nhiên, các quan chức Ukraine trả lời phỏng vấn Kyiv Independent đã mô tả một bức tranh phức tạp hơn nhiều đằng sau cánh cửa đóng kín.

Lợi thế chiến trường và nỗi lo thiếu hụt phòng không

Các cuộc đàm phán hòa bình do Mỹ làm trung gian đã bị đóng băng kể từ tháng 2, một phần do Washington bị cuốn vào cuộc chiến với Iran. Trong khi đó, trên chiến trường, các diễn biến chiến sự dường như có lợi cho Ukraine. Vào tháng 5, Ukraine đã giành lại nhiều lãnh thổ hơn so với Nga chiếm được, lần đầu tiên kể từ năm 2023, theo kênh DeepState có liên hệ mật thiết với Tổng cục Tình báo quốc phòng Ukraine (GUR).

Sự thay đổi này phản ánh những thay đổi dần dần trong nhiều tháng dọc theo mặt trận, khi các bước tiến của lực lượng Moscow kém hiệu quả hơn và Ukraine dần tạo ra các điều kiện cho các cuộc phản công cục bộ và mở rộng chiến dịch tấn công vào hàng loạt mục tiêu sâu bên trong lãnh thổ Nga.

Những động thái này đã làm dấy lên sự lạc quan trong giới quan sát quân sự ủng hộ Kiev. Tuy nhiên, các quan chức Ukraine cho rằng những tin tức tích cực này che khuất những điểm yếu có thể trở nên nghiêm trọng hơn nhiều trong những tháng tới.

Binh sĩ Ukraine bảo vệ một tuyến đường, ngày 27/5 (Ảnh: Getty Images).

Một trong những dấu hiệu công khai rõ ràng nhất là việc ông Zelensky gửi thư cho Tổng thống Mỹ Donald Trump, cảnh báo về tình trạng thiếu hụt hệ thống phòng không ngày càng trầm trọng của Ukraine, đặc biệt là khả năng chống tên lửa đạn đạo.

Một quan chức Ukraine giấu tên cho biết: “(Bức thư) liên quan đến các cuộc tấn công vào Kiev, kế hoạch tấn công tiếp theo của Nga và thực tế là hiện nay rất khó để có được nguồn cung cấp. Phòng không đơn giản là một nhu cầu thiết yếu hàng ngày; với phòng thủ chống tên lửa đạn đạo thì thực sự rất khó khăn… vì vậy chúng tôi đã đến lúc phải viết bức thư này”.

Lời thỉnh cầu của ông Zelensky gửi tới ông Trump được đưa ra trong bối cảnh Nga tăng cường các cuộc tấn công vào thủ đô Ukraine.

Các cuộc tấn công bằng tên lửa và UAV quy mô lớn vào đầu tháng 6 đã gây thiệt hại nặng nề và làm căng thẳng hệ thống phòng không Ukraine. Một số khẩu đội tên lửa Patriot đang hoạt động với lượng tên lửa dự trữ ở mức thấp nghiêm trọng do Kiev gặp khó khăn trong việc mua tên lửa do Mỹ sản xuất.

Bức thư của ông Zelensky cũng nêu bật những lo ngại rộng hơn về Danh sách Yêu cầu Ưu tiên của Ukraine (PURL), một cơ chế cho phép các đồng minh NATO tài trợ việc mua vũ khí của Mỹ cho Ukraine.

“Tốc độ giao hàng hiện tại thông qua chương trình PURL không còn theo kịp thực tế của mối đe dọa mà chúng ta đang phải đối mặt”, bức thư viết. Vấn đề không phải là thiếu kinh phí mà là tốc độ giao hàng và những khó khăn trong việc mua tên lửa đánh chặn PAC-3 Patriot, vốn rất cần thiết để bảo vệ Kiev chống lại tên lửa đạn đạo.

Cơ hội ngoại giao trong bối cảnh khó khăn

Nghịch lý thay, nhiều quan chức Ukraine tin rằng những lo ngại này chính xác là điều khiến thời điểm hiện tại trở thành một trong những cơ hội tốt nhất cho ngoại giao. Ông Zelensky đã gặp các thành viên nhóm nghị sĩ của mình hôm 25/5 và nói rằng “khả năng chấm dứt “giai đoạn nóng” của chiến tranh vào tháng 11 đang được xem xét, với điều kiện là các đảm bảo an ninh được đưa ra” cho Ukraine.

Đằng sau đánh giá đó là một yếu tố quan trọng khác – cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ của Mỹ dự kiến ​​diễn ra vào tháng 11. Cuộc đối đầu của ông Trump với Iran đã tạo ra một vấn đề nan giải cho Nhà Trắng chỉ vài tháng trước cuộc bầu cử.

Kiev tin rằng Washington ngày càng quan tâm đến việc đạt được một thành tựu ngoại giao ở nơi khác. “Đến thời điểm bầu cử, mọi thứ ở Ukraine cần phải yên bình, và họ muốn “bán” kế hoạch này cho Nga, nhưng chúng tôi muốn tham gia theo cách đảm bảo an ninh của mình”, một quan chức cấp cao của Ukraine nói.

Hai quan chức Mỹ quen thuộc với vấn đề này đã xác nhận rằng Washington có kế hoạch thúc đẩy thêm một lần nữa để chấm dứt xung đột. Đồng thời, vị thế chiến trường được cải thiện của Ukraine đã củng cố đòn bẩy đàm phán của Kiev. Theo hai quan chức, ông Zelensky đã bày tỏ với Washington rằng thời điểm hiện tại có thể là cơ hội tốt nhất để thúc đẩy một lệnh ngừng bắn.

Tuy nhiên, cơ hội này có thể không kéo dài lâu. Một mùa đông nữa dự kiến ​​sẽ mang đến những cuộc tấn công mới của Nga vào cơ sở hạ tầng năng lượng của Ukraine, trong khi tình trạng thiếu hụt phòng không của nước này vẫn chưa được giải quyết.

Cũng có những dấu hiệu cho thấy Moscow có thể đang xem xét lại cách tiếp cận của mình. Vào tháng 5, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov cho biết Nga hy vọng các cuộc đàm phán hòa bình sẽ được nối lại, đánh dấu một sự thay đổi sau nhiều tháng tuyên bố cho rằng chúng không phải là ưu tiên.

Tuy nhiên, trở ngại lớn nhất vẫn là những yêu cầu khắt khe của Nga. Ukraine khẳng định rằng việc đóng băng chiến tuyến hiện tại là cơ sở thực tế nhất cho một lệnh ngừng bắn.

Trong khi đó, Nga tiếp tục “khăng khăng” yêu cầu quân đội Ukraine rút khỏi các khu vực Donbass vẫn nằm dưới sự kiểm soát của Kiev mà không cần giao tranh – một yêu cầu mà Ukraine đã bác bỏ. Moscow lập luận rằng nếu Ukraine từ chối rút quân tự nguyện, họ sẽ chiếm lãnh thổ này bằng vũ lực.

Mặc dù Nga đã nhiều lần lùi thời hạn chiếm Donbass của chính mình, GUR cho biết vào tháng 4 rằng, Moscow hiện đặt mục tiêu chiếm giữ khu vực này vào tháng 9. Các xu hướng hiện tại cho thấy cuộc tấn công mới nhất có thể lại không đạt được mục tiêu.

Đối với Kiev, điều đó tạo ra một sự hội tụ hiếm hoi của các yếu tố: các cuộc tấn công của Nga gặp khó khăn trong việc mang lại kết quả, áp lực mỗi lúc một tăng đối với nhân lực của Moscow, các cuộc tấn công mở rộng sâu vào bên trong lãnh thổ Nga, và sự quan tâm mới của Mỹ trong việc đảm bảo một lệnh ngừng bắn.

Liệu điều đó có đủ để buộc ngừng giao tranh hay không vẫn còn chưa chắc chắn. Nhưng các quan chức Ukraine ngày càng tin rằng những tháng tới có thể mang lại một cơ hội không đến hai lần. “Có vẻ như bây giờ là cơ hội tốt nhất để buộc Nga chấm dứt tất cả chuyện này”, một quan chức Ukraine cho biết.