Đại sứ Pháp xác nhận tiêm kích Rafale sẽ được chuyển tới Ukraine

Ukraine đang tiến thêm một bước trong nỗ lực hiện đại hóa lực lượng không quân khi Pháp được cho là sẽ cung cấp các tiêm kích đa năng Rafale, bổ sung vào đội hình chiến đấu cơ ngày càng đa dạng bên cạnh F-16, Mirage 2000 và Gripen.

Máy bay chiến đấu MIG-19 của Ukraine chuẩn bị cất cánh từ căn cứ không quân ở thị trấn Vasylkiv, Kiev để tham gia bay huấn luyện. Ảnh: AFP/TTXVN

Khi Nga phát động chiến dịch quân sự quy mô lớn vào tháng 2/2022, lực lượng không quân Ukraine gần như chỉ dựa vào các chiến đấu cơ có nguồn gốc từ Liên Xô như MiG-29 hay Su-27 đã cũ. Tuy nhiên, chỉ sau hơn bốn năm xung đột, Kiev đang sở hữu một trong những chương trình hiện đại hóa không quân tham vọng nhất châu Âu.

Theo tờ The EurAsian Times, đại sứ Pháp tại Thụy Điển Thierry Carlier cho biết các tiêm kích Rafale dự kiến sẽ sớm gia nhập lực lượng không quân Ukraine. Thông tin này xuất hiện trong bối cảnh Kiev đang chuẩn bị tiếp nhận tiêm kích Gripen của Thụy Điển và tiếp tục mở rộng đội bay F-16 cùng Mirage 2000.

Nâng cấp chiến đấu cơ

Máy bay Su-27 UB của Ukraine tham gia huấn luyện tại căn cứ không quân Starokostyantyniv. Ảnh: AFP/ TTXVN

Khi chiến sự bùng phát, Ukraine chỉ sở hữu khoảng 90 máy bay chiến đấu có nguồn gốc Liên Xô, gồm 43 chiếc MiG-29, 26 chiếc Su-27, 17 chiếc Su-25 và 12 chiếc Su-24. Phần lớn trong số này đều đã gần đến cuối vòng đời khai thác.

Bước ngoặt xuất hiện khi các nước châu Âu quyết định viện trợ tiêm kích F-16 cho Ukraine. Từ năm 2023, phi công Ukraine bắt đầu được huấn luyện trên dòng máy bay này tại Mỹ. Đầu năm 2024, những chiếc F-16 đầu tiên được bàn giao.

Đến nay, Ukraine đã tiếp nhận gần 40 chiếc F-16, trong khi các quốc gia châu Âu cam kết viện trợ tổng cộng 85 chiếc. Các máy bay này được sử dụng cho nhiệm vụ phòng không, tấn công mặt đất và đánh chặn thiết bị bay không người lái.

Máy bay chiến đấu F-16 tham gia cuộc tập trận của NATO. Ảnh: AFP/TTXVN

Sự xuất hiện của F-16 cho phép Kiev triển khai các loại tên lửa không đối không hiện đại như AIM-9 Sidewinder và AIM-120 AMRAAM, đồng thời sử dụng nhiều loại bom dẫn đường chính xác do phương Tây cung cấp.

Cuối năm 2024, Pháp tiếp tục công bố kế hoạch chuyển giao tiêm kích Mirage 2000-5F cho Ukraine. Những chiếc Mirage được nâng cấp để có thể thực hiện cả nhiệm vụ không đối không lẫn không đối đất, mang theo vũ khí dẫn đường chính xác và sở hữu hệ thống tác chiến điện tử cải tiến.

Máy bay chiến đấu Mirage 2000-5 cất cánh từ một căn cứ quân sự trên đảo Corsica, Pháp. Ảnh: AFP/TTXVN

Các lô Mirage đầu tiên được bàn giao từ tháng 2/2025. Dù số lượng còn hạn chế, loại máy bay này đã giúp Ukraine tăng cường năng lực tấn công tầm xa nhờ khả năng sử dụng các tên lửa Storm Shadow, SCALP và MICA.

Tham vọng xây dựng lực lượng không quân tương lai

Máy bay chiến đấu JAS 39 Gripen của Saab trình diễn tại Triển lãm hàng không Farnborough, Anh. Ảnh: AFP/ TTXVN

Song song với F-16 và Mirage, Ukraine cũng đang thúc đẩy hợp tác với Thụy Điển. Tháng 10 năm ngoái, Kiev ký thư bày tỏ ý định mua từ 100 đến 150 tiêm kích đa năng Saab JAS 39 Gripen E.

Những chiếc Gripen E đầu tiên dự kiến được bàn giao trong giai đoạn 2027 – 2028. Ngoài ra, Stockholm cũng cam kết viện trợ tới 16 chiếc Gripen C/D cho Ukraine.

Tổng thống Volodymyr Zelensky đánh giá Gripen đặc biệt phù hợp với điều kiện tác chiến của Ukraine nhờ chi phí vận hành thấp, thời gian huấn luyện phi công ngắn và khả năng cất hạ cánh trên đường cao tốc thay vì chỉ sử dụng các căn cứ không quân truyền thống.

Theo ông Zelensky, một trong những ưu điểm lớn nhất của Gripen là khả năng tương thích với hầu hết các loại tên lửa và vũ khí mà Ukraine đang sử dụng, giúp giảm đáng kể các vấn đề về tích hợp khí tài.

Tuy nhiên, tham vọng của Kiev không dừng lại ở đó. Theo kế hoạch phát triển không quân đến năm 2035, Ukraine muốn sở hữu khoảng 250 chiến đấu cơ hiện đại, trong đó có từ 100 đến 150 chiếc Gripen E/F và khoảng 100 chiếc Rafale của Pháp.

Năm ngoái, Ukraine và Pháp đã ký thư bày tỏ ý định mua hệ thống phòng không thế hệ mới SAMP/T cùng tối đa 100 tiêm kích Rafale.

Vì sao Rafale được xem là “quân bài thay đổi cuộc chơi”?

Máy bay chiến đấu Rafale của Pháp. Ảnh: AFP/ TTXVN

Rafale có thể trở thành khí tài tạo khác biệt lớn nhất cho không quân Ukraine nhờ khả năng tác chiến đa nhiệm vượt trội.

Khác với F-16, Mirage 2000 hay Gripen, Rafale là tiêm kích hạng nặng hai động cơ với trọng lượng cất cánh tối đa 24,5 tấn và 14 giá treo vũ khí. Trong khi đó, F-16 có trọng lượng cất cánh tối đa khoảng 19 tấn, Mirage 2000 khoảng 17 tấn và Gripen E khoảng 16,5 tấn.

Khả năng mang tải của Rafale cũng vượt trội khi có thể mang tới 9,5 tấn vũ khí và nhiên liệu bên ngoài. Điều này cho phép máy bay thực hiện các nhiệm vụ tấn công tầm xa với số lượng tên lửa, bom dẫn đường và thùng nhiên liệu phụ lớn hơn đáng kể.

Rafale còn sở hữu tầm hoạt động xa nhờ lượng nhiên liệu trong thân lớn hơn các đối thủ cùng thế hệ. Bán kính chiến đấu của loại máy bay này có thể vượt 1.000 km tùy cấu hình vũ khí.

Đặc biệt, Rafale có thể mang theo nhiều loại vũ khí mà Ukraine đã sử dụng hoặc đang hướng tới, bao gồm tên lửa hành trình SCALP-EG, Storm Shadow, tên lửa không đối không MICA, bom dẫn đường Hammer và đặc biệt là tên lửa Meteor.

Meteor được xem là một trong những tên lửa không đối không tiên tiến nhất thế giới hiện nay, có khả năng tiêu diệt mục tiêu ở khoảng cách hơn 200 km với tốc độ vượt Mach 4. Tổng thống Zelensky từng nhận định loại tên lửa này có thể buộc các máy bay Nga phải hoạt động xa tiền tuyến hơn, qua đó hạn chế việc triển khai bom lượn quy mô lớn.

Bên cạnh hỏa lực mạnh, Rafale còn được trang bị tổ hợp tác chiến điện tử SPECTRA do Pháp phát triển. Hệ thống này giúp máy bay phát hiện, gây nhiễu và đối phó với các mối đe dọa từ radar cũng như các tổ hợp phòng không hiện đại như S-300 và S-400.

Các chuyên gia nhận định sự kết hợp giữa Gripen và Rafale có thể tạo nên mô hình không quân lý tưởng cho Ukraine. Trong khi Gripen đảm nhận các hoạt động phân tán, linh hoạt và chi phí thấp, Rafale sẽ đóng vai trò mũi nhọn trong các nhiệm vụ tấn công tầm xa và tác chiến trong môi trường bị phòng không đối phương kiểm soát chặt chẽ.

Nếu các kế hoạch hiện nay được triển khai đúng tiến độ, đến giữa thập niên 2030, Ukraine có thể sở hữu một trong những lực lượng không quân hiện đại, đa dạng và quy mô lớn nhất châu Âu, đánh dấu sự chuyển mình mạnh mẽ từ một đội bay chủ yếu gồm các chiến đấu cơ thời Liên Xô chỉ vài năm trước.