Máy bay cảnh báo sớm GlobalEye được Trung Đông săn đón sau xung đột Iran

Một quốc gia Trung Đông chưa được tiết lộ danh tính vừa bí mật ký hợp đồng mua hai máy bay cảnh báo sớm và chỉ huy trên không (AEW&C) GlobalEye của Saab.

Hình ảnh máy bay cảnh báo sớm GlobalEye của Không quân UAE tại Triển lãm Hàng không Dubai 2021. Ảnh: Wikimedia Commons

Thương vụ diễn ra trong bối cảnh nhu cầu tăng cường năng lực phòng không tại khu vực gia tăng sau xung đột với Iran, làm dấy lên nhiều đồn đoán về khách hàng mới.

Saab nhận hợp đồng trị giá hơn 10 tỷ SEK

Tập đoàn quốc phòng Thụy Điển Saab ngày 27/7 thông báo đã nhận đơn đặt hàng trị giá 10,1 tỷ kronor Thụy Điển (SEK) để cung cấp hai máy bay cảnh báo sớm GlobalEye cho một quốc gia Trung Đông. Hai máy bay dự kiến được bàn giao vào năm 2030.

Do liên quan đến yêu cầu bảo mật và lợi ích an ninh quốc gia, Saab không công bố danh tính khách hàng. Ông Micael Johansson, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Saab, cho biết đơn hàng mới phản ánh sự tin tưởng ngày càng lớn của các quốc gia đối với năng lực tác chiến đa miền của GlobalEye, đồng thời cho thấy nhu cầu về các hệ thống cảnh báo sớm hiện đại đang gia tăng.

Theo The EurAsian Times, đây là quốc gia Trung Đông thứ hai sở hữu GlobalEye sau Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), quốc gia hiện vận hành 5 máy bay loại này. Việc UAE thường công khai các thương vụ mua sắm quốc phòng khiến giới quan sát nhận định hợp đồng mới nhiều khả năng thuộc về một khách hàng khác trong khu vực.

Đồn đoán xuất phát từ bài học sau chiến sự

Ngay sau thông báo của Saab, giới phân tích cho rằng khách hàng mới có thể là một quốc gia vùng Vịnh từng nhiều lần hứng chịu các cuộc tấn công bằng tên lửa và thiết bị bay không người lái từ Iran hoặc các lực lượng đồng minh của Tehran.

Nhiều chuyên gia nhận định quyết định mua GlobalEye có thể chịu ảnh hưởng từ hiệu quả mà UAE được cho là đạt được trong cuộc xung đột với Iran. Dù Abu Dhabi chưa xác nhận việc triển khai GlobalEye, các máy bay này được cho là đã thực hiện nhiệm vụ cảnh báo sớm, phát hiện UAV và tên lửa từ khoảng cách xa để tăng thời gian phản ứng cho các hệ thống phòng không.

Không giống radar mặt đất vốn gặp nhiều hạn chế trước các mục tiêu bay thấp hoặc các đợt tấn công ồ ạt bằng UAV, máy bay AEW&C có thể xây dựng bức tranh tác chiến trên không theo thời gian thực, đồng thời cung cấp dữ liệu mục tiêu cho tiêm kích và các tổ hợp phòng thủ như THAAD hay Patriot. Trong giai đoạn cao điểm của xung đột, Australia cũng từng triển khai máy bay E-7 Wedgetail tới khu vực Vịnh để thực hiện nhiệm vụ tương tự.

Một số báo cáo trước đây cũng cho rằng UAE đã tiến hành các cuộc không kích nhằm vào mục tiêu tại Iran với sự phối hợp của Mỹ và Israel. Trong kịch bản đó, GlobalEye có thể đã hỗ trợ trinh sát và chỉ thị mục tiêu, dù chưa có bằng chứng công khai xác nhận.

Dù danh tính bên mua vẫn được giữ kín, Saudi Arabia, Qatar và Kuwait đều được xem là những ứng viên tiềm năng. Năm ngoái, Saab từng chào bán GlobalEye cho Saudi Arabia và Qatar. Trong đó, Saudi Arabia hiện vận hành máy bay cảnh báo sớm Saab 2000 AEW và đang tìm kiếm giải pháp thay thế hiện đại hơn.

Thương vụ mới tiếp tục nối dài một năm kinh doanh thành công của Saab. Trước đó, Tổng thư ký NATO Mark Rutte cho biết liên minh sẽ bắt đầu đàm phán mua tới 10 máy bay GlobalEye để thay thế phi đội Boeing E-3A Sentry AWACS. Ngoài ra, Thụy Điển, Pháp và Canada cũng đã ký hợp đồng mua loại máy bay này, trong khi doanh số tiêm kích Gripen của Saab cũng phục hồi với các đơn hàng từ Thái Lan, Colombia và gần đây là Ukraine.

“Mắt thần” trên không của chiến tranh hiện đại

GlobalEye được phát triển trên nền tảng máy bay phản lực Bombardier Global 6000 và tích hợp radar Erieye Extended Range (ER), radar giám sát hàng hải cùng hệ thống chỉ huy – kiểm soát đa miền.

Theo Saab, máy bay có thể giám sát đồng thời các mục tiêu trên không, trên biển và trên bộ trong phạm vi khoảng 350 hải lý (gần 650 km), hoạt động liên tục hơn 11 giờ và truyền dữ liệu thời gian thực cho lực lượng không quân, hải quân và lục quân.

Ngoài nhiệm vụ cảnh báo sớm, GlobalEye còn được trang bị hệ thống quan sát hồng ngoại và radar giám sát biển, giúp phát hiện các mục tiêu nhỏ như UAV, theo dõi mục tiêu mặt đất và nhận diện các mối đe dọa có độ bộc lộ thấp, bao gồm máy bay tàng hình, tên lửa đạn đạo và tên lửa siêu vượt âm ngay cả trong môi trường tác chiến điện tử phức tạp.

Hệ thống cũng có khả năng thu thập, xử lý và chia sẻ dữ liệu theo thời gian thực giữa nhiều lực lượng, đồng thời điều phối hoạt động của máy bay chiến đấu và các khí tài phòng không. Những năng lực này giúp GlobalEye trở thành một trong những nền tảng cảnh báo sớm được đánh giá cao trên thị trường quốc phòng quốc tế, đồng thời củng cố vị thế của Saab trong lĩnh vực máy bay AEW&C.