EU cân nhắc thay đổi cách áp đặt trừng phạt Nga sau sức ép từ Hy Lạp

Liên minh châu Âu (EU) đang xem xét thay đổi cách xây dựng các gói trừng phạt nhằm vào Nga, sau khi Hy Lạp trì hoãn một loạt biện pháp để đổi lấy ngoại lệ cho một doanh nghiệp vận tải biển trong nước.

Cờ EU tại Brussels, Bỉ. Ảnh: AFP/TTXVN (Ảnh không được phép sử dụng, chia sẻ bởi bên thứ ba)

Theo báo chí Anh ngày 27/7, các quan chức châu Âu đang nghiên cứu phương án thông qua từng biện pháp trừng phạt riêng lẻ hoặc chia thành những nhóm nhỏ theo chủ đề, thay vì tập hợp nhiều nội dung vào một gói lớn và yêu cầu toàn bộ 27 quốc gia thành viên đồng thuận.

Động thái này được thúc đẩy sau khi Hy Lạp dành nhiều tuần trì hoãn gói trừng phạt mới nhất nhằm vào hệ thống tài chính và nguồn thu từ dầu mỏ của Nga. Athens yêu cầu các nước thành viên khác chấp thuận một ngoại lệ dành cho tàu của Dynagas, doanh nghiệp vận tải biển thuộc sở hữu của tỷ phú Hy Lạp George Prokopiou.

Ngoại lệ này cho phép Dynagas tiếp tục vận chuyển khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của Nga tới các quốc gia ngoài EU, bất chấp lệnh cấm đã được khối thống nhất vào tháng 10/2025 và dự kiến có hiệu lực từ tháng 1/2027.

Các quan chức EU cho biết khối này đang tìm cách hạn chế tình trạng các quốc gia thành viên sử dụng quyền phủ quyết để bảo vệ những doanh nghiệp trong nước vẫn còn hoạt động kinh doanh với Nga.

Một phương án đang nhận được sự ủng hộ trong Ủy ban châu Âu (EC) và tại các quốc gia thành viên có lập trường ủng hộ Ukraine mạnh mẽ là tách các biện pháp trừng phạt thành từng quyết định riêng biệt hoặc những nhóm nhỏ có cùng chủ đề.

Theo những người ủng hộ, cách tiếp cận này sẽ giảm nguy cơ một quốc gia phản đối một nội dung cụ thể nhưng khiến hàng loạt biện pháp không liên quan khác bị đình trệ.

Một quan chức châu Âu nhận định gói biện pháp được thông qua hôm 23/7, sau nhiều tuần vấp phải sự cản trở của Hy Lạp, có thể là gói trừng phạt cuối cùng được xây dựng theo phương thức hiện nay. Quan chức này cho rằng quá trình đàm phán vừa qua cho thấy cách tập hợp nhiều biện pháp vào một gói lớn không còn hiệu quả.

Kể từ khi xung đột Nga – Ukraine bùng phát, EU đã thông qua 21 gói trừng phạt nhằm vào Moskva. Các biện pháp thường được tập hợp thành những gói lớn để tạo hiệu ứng chính trị, thu hút sự chú ý của công chúng hoặc được công bố vào các thời điểm mang tính biểu tượng.

Tuy nhiên, mọi quyết định trừng phạt đều cần sự nhất trí của toàn bộ 27 quốc gia thành viên. Điều này khiến một nước có thể sử dụng quyền phủ quyết đối với một biện pháp cụ thể để trì hoãn cả những nội dung khác đã nhận được sự ủng hộ rộng rãi.

Trường hợp của Hy Lạp được một số nhà ngoại giao EU xem là minh chứng rõ ràng nhất cho hạn chế của cơ chế này.

Athens từ chối phê chuẩn gói trừng phạt mới nếu các nước thành viên không đồng ý miễn trừ cho Dynagas khỏi lệnh cấm vận chuyển LNG Nga đến những thị trường bên ngoài EU. Sau nhiều tuần đàm phán, Hy Lạp đã đạt được yêu cầu, cho phép các chuyến hàng của doanh nghiệp này tiếp tục được thực hiện.

Đây được xem là lần đầu tiên một biện pháp thuộc hệ thống trừng phạt kinh tế tổng thể của EU nhằm vào Nga bị nới lỏng để đổi lấy sự đồng thuận của một quốc gia thành viên.

Trong thời gian Hy Lạp trì hoãn quyết định, nhiều biện pháp khác cũng không thể được thông qua, bao gồm kế hoạch hạn chế thêm hàng tỷ USD doanh thu từ hoạt động xuất khẩu dầu thô của Nga.

Gói biện pháp còn bao gồm lệnh phong tỏa toàn bộ tài sản đối với 94 tổ chức tài chính Nga và lệnh cấm giao dịch với 33 ngân hàng. Các nội dung này không liên quan trực tiếp đến hoạt động vận chuyển LNG của Dynagas nhưng vẫn bị đình trệ do được đặt trong cùng một gói.

Nhiều nhà ngoại giao EU tham gia đàm phán đã chỉ trích mạnh mẽ cách tiếp cận của Athens, cho rằng một loạt biện pháp được đa số thành viên ủng hộ đã bị sử dụng làm công cụ gây sức ép để bảo vệ lợi ích của một doanh nghiệp riêng lẻ.

Phía Hy Lạp lập luận rằng lệnh cấm vận chuyển LNG đã được thông qua do nhầm lẫn và sẽ gây thiệt hại chủ yếu cho Dynagas, thay vì tạo thêm sức ép đáng kể đối với nền kinh tế Nga.

Giới chức Hy Lạp cũng cho rằng nếu tàu của EU không còn được phép vận chuyển LNG Nga, hoạt động này nhiều khả năng sẽ chuyển sang các công ty vận tải biển của Trung Quốc hoặc những quốc gia ngoài EU. Do đó, Moskva vẫn có thể tiếp tục xuất khẩu LNG, trong khi doanh nghiệp châu Âu mất thị phần vào tay các đối thủ.

Những người ủng hộ việc thay đổi cơ chế cho rằng các biện pháp riêng lẻ nhưng có tác động lớn có thể được Hội đồng EU thông qua nhanh chóng mà không cần chờ hình thành một gói trừng phạt quy mô. Khi đó, sự phản đối của một quốc gia đối với một nội dung sẽ không thể làm chậm những biện pháp khác.

Tuy nhiên, một số quan chức EU cho rằng phương thức hiện nay vẫn có ưu điểm nhất định. Việc đặt nhiều biện pháp trong cùng một gói giúp các quốc gia nhận thấy rằng không chỉ riêng họ phải chịu tổn thất kinh tế, qua đó tạo điều kiện cho các bên chấp nhận chia sẻ tác động từ chính sách trừng phạt.

Người phát ngôn EC từ chối bình luận về khả năng thay đổi chiến lược, song nhấn mạnh việc triển khai 21 gói trừng phạt kể từ khi xung đột bắt đầu đã tạo sức ép đáng kể đối với Nga.