Sự trỗi dậy của các tuyến đường vận tải dầu mỏ thay thế eo biển Hormuz

Cuộc xung đột tại Trung Đông đã bộc lộ những rủi ro khi các nhà sản xuất dầu mỏ Trung Đông phụ thuộc vào một điểm nghẽn duy nhất cho những hoạt động xuất khẩu dầu khí.

Điều này tạo ra một yêu cầu chiến lược cấp thiết đối với các nước vùng Vịnh: đa dạng hóa những tuyến đường vận tải bằng mọi giá.

Tàu thuyền di chuyển trên Biển Đỏ. Ảnh minh họa: IRNA/TTXVN

Việc Tehran phong tỏa eo biển Hormuz đã làm đình trệ 20% nguồn cung dầu và khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG) của thế giới. Sự kiện này gây ra sự xáo trộn chưa từng có đối với ngành năng lượng khu vực, buộc các quốc gia phải cắt giảm sản lượng khoảng 11 triệu thùng dầu mỗi ngày, đồng thời đóng cửa nhiều nhà máy lọc dầu và cơ sở LNG.

Dù Mỹ và Iran đã đồng ý đàm phán một thỏa thuận hòa bình lâu dài, nhưng nguy cơ đóng cửa eo biển trong tương lai vẫn là rủi ro hiện hữu đối với nền kinh tế khu vực và toàn cầu. Do đó, việc phát triển các lộ trình thay thế để xuất khẩu năng lượng, hóa chất và phân bón đã trở thành vấn đề ưu tiên đối với những quốc gia vùng Vịnh.

Saudi Arabia là ví dụ điển hình về lợi ích của việc xây dựng các đường ống dẫn dầu tránh eo biển Hormuz. Trước chiến sự Trung Đông, quốc gia xuất khẩu dầu lớn nhất thế giới này đã chuyển khoảng 60% lượng hàng xuất khẩu sang cảng Yanbu trên Biển Đỏ thông qua đường ống xuyên quốc gia từ bờ biển vùng Vịnh. Tập đoàn dầu khí quốc gia Saudi Aramco đã xây dựng tuyến đường dài 1.200 km này từ những năm 1980 để phòng ngừa các kịch bản đứt gãy nguồn cung.

Sự chuẩn bị chiến lược này đã mang lại kết quả rõ rệt. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) dự báo nền kinh tế Saudi Arabia sẽ tăng trưởng 3,1% trong năm 2026. Ngược lại, Qatar, quốc gia không có tuyến đường thay thế cho xuất khẩu dầu và LNG có thể chứng kiến nền kinh tế sụt giảm 8,6% trong năm nay.

Các quốc gia khác trong khu vực cũng đang triển khai các giải pháp tương tự. Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) đã giảm một phần phụ thuộc vào eo biển Hormuz nhờ tuyến đường ống dẫn dầu tới cảng Fujairah. UAE cũng đang thúc đẩy xây dựng tuyến đường ống thứ hai nhằm tăng gấp đôi công suất xuất khẩu qua cảng này vào năm 2027.

Trong khi đó, Iraq vẫn ở vị thế khó khăn do phần lớn sản lượng tập trung ở miền Nam và phụ thuộc nặng nề vào eo biển Hormuz. Các nhà chức trách đang xem xét nâng cấp và mở rộng những tuyến xuất khẩu phía Bắc qua Thổ Nhĩ Kỳ và Syria, song các yếu tố an ninh và chính trị tiếp tục là trở ngại lớn.

Trong khi đó, Qatar và Kuwait đối mặt với thách thức phức tạp hơn khi thiếu các tuyến xuất khẩu thay thế trong lãnh thổ của mình, buộc họ phải dựa vào hạ tầng trung chuyển qua những nước láng giềng.

Đối với Qatar, quốc gia xuất khẩu LNG hàng đầu thế giới, việc tiếp cận các khu vực ngoài eo biển đòi hỏi phải xây dựng đường ống qua UAE đến Fujairah hoặc Oman, hoặc xuyên qua Saudi Arabia đến Biển Đỏ. Những phương án này đều tiềm ẩn các biến số về địa chính trị và thương mại.

Việc phát triển các lộ trình này cũng khiến Qatar phụ thuộc nhiều vào Saudi Arabia hoặc UAE, những quốc gia có mối quan hệ đôi khi căng thẳng với Doha. Kuwait cũng đối mặt với tình thế tương tự khi việc phát triển các tuyến xuất khẩu thay thế chắc chắn yêu cầu sự hội nhập năng lượng sâu hơn với Saudi Arabia.

Một phản ứng khác đang nhận được sự quan tâm là đa dạng hóa địa lý ra ngoài phạm vi Trung Đông. Các công ty dầu khí quốc gia vùng Vịnh đang tăng cường mở rộng hoạt động tại nước ngoài để phòng ngừa sự gián đoạn khu vực. Tập đoàn năng lượng quốc gia QatarEnergy và tập đoàn dầu khí quốc gia Abu Dhabi (ADNOC) đang dẫn đầu xu hướng này bằng cách xây dựng danh mục đầu tư quốc tế bao gồm dầu khí và năng lượng tái tạo.

Theo các doanh nghiệp, việc mua cổ phần trong các tài sản thượng nguồn, nhà máy lọc dầu, cơ sở LNG và kho lưu trữ ở nước ngoài sẽ cung cấp dòng thu nhập ổn định và ít rủi ro hơn từ các biến động tại vùng Vịnh. Cuộc đua đa dạng hóa này được dự báo sẽ tái cơ cấu những liên minh quốc tế, thay đổi chiến lược của các chính phủ và định hướng lại dòng vốn đầu tư trong nhiều thập kỷ tới.