Kịch bản khó lường trên thị trường dầu

Giá dầu quốc tế đang trải qua một giai đoạn biến động mạnh do xung đột tại Trung Đông làm gia tăng rủi ro gián đoạn khai thác, xuất khẩu, vận tải biển và lọc dầu.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng thị trường dầu mỏ thế giới hiện nay diễn biến phức tạp hơn nhiều với dự báo.

Xe tải chở dầu thô tới nhà máy lọc dầu ở Mỹ. Ảnh: AFP/TTXVN

Theo nhận định của các cơ quan năng lượng, ngân hàng đầu tư, hãng dữ liệu hàng hóa và chuyên gia phân tích tại Mỹ, dầu mỏ thế giới đang chịu tác động đồng thời của hai lực đối nghịch: nguồn cung thực tế từ Vùng Vịnh ngày càng eo hẹp và chi phí vận chuyển tăng cao, trong khi giá nhiên liệu đắt đỏ khiến nhiều nước bắt đầu “thắt lưng buộc bụng” và giảm nhu cầu tiêu thụ. Diễn biến đó khiến giá dầu trở nên khó dự báo hơn. Kịch bản được nhiều tổ chức tài chính và cơ quan năng lượng đưa ra nhất vẫn là giá dầu hạ dần trong năm 2027 khi căng thẳng quanh eo biển Hormuz hạ nhiệt giúp khôi phục dòng chảy dầu mỏ ra thị trường thế giới.

Tuy nhiên, giới phân tích cũng cảnh báo chỉ cần giao tranh leo thang, các vụ tấn công nhằm vào tàu chở dầu hoặc hạ tầng năng lượng gia tăng trở lại, giá dầu Brent hoàn toàn có thể vượt 120 USD/thùng. Khép lại phiên giao dịch ngày 14/9, giá dầu Brent tăng 1,07 USD, hay 1%, lên 105,68 USD/thùng, trong khi dầu thô ngọt nhẹ Mỹ (WTI) tăng 1,34 USD, hay 1,3%, lên 101,39 USD/thùng.Theo chuyên trang tài chính CNBC, mức tăng mạnh này cho thấy các nhà giao dịch không còn coi căng thẳng tại Trung Đông là một cú sốc ngắn hạn, mà ngày càng tính đến khả năng gián đoạn nguồn cung kéo dài sang năm sau.

Nhìn chung tới thời điểm này, yếu tố ảnh hưởng mạnh nhất tới thị trường dầu mỏ thế giới vẫn là cuộc khủng hoảng tại eo biển Hormuz, tuyến hàng hải chiến lược để phần lớn dầu mỏ thương mại từ Vùng Vịnh ra với thị trường thế giới. Theo Argus Media, khối lượng dầu thô vận chuyển từ các nhà sản xuất Trung Đông đã giảm từ khoảng 18 triệu thùng/ngày trước khi chiến sự Mỹ-Iran bùng phát xuống còn chưa tới 11 triệu thùng/ngày. Chuyên gia kinh tế hàng đầu Claudio Galimberti của Rystad Energy cho rằng với mức lưu lượng bình quân như vậy, dầu Brent neo quanh mốc 95 USD/thùng là mức giá hợp lý. Tuy nhiên, Hormuz cũng không phải là điểm nghẽn duy nhất. Biển Đỏ, eo biển Bab el-Mandeb, các cảng xuất khẩu và hệ thống đường ống tại nhiều khu vực đều đang trở thành những mắt xích dễ tổn thương. Thực tế này lý giải vì sao viễn cảnh giá dầu quay đầu đi xuống trong ngắn hạn sẽ rất khó xảy ra. Ông Valerie Panopio, chuyên gia của Rystad Energy, nhận định: “Do đứt gãy nguồn cung kéo dài tại Trung Đông, chúng tôi dự báo nguồn cung dầu mỏ sẽ tiếp tục khan hiếm trong quý III (2026)”. Các số liệu thị trường cho thấy thiếu hụt dầu nhiên liệu toàn cầu có thể lên tới 218.000 thùng/ngày trong quý này.

Trong khi đó, chuyên trang theo dõi thị trường dầu mỏ Oil Price đưa ra nhận định giá dầu cao đang khiến thế giới tự kiềm chế cầu – yếu tố có thể kìm hãm đà tăng giá dầu. Giá năng lượng cao đẩy chi phí vận tải, sản xuất và sinh hoạt tăng, qua đó buộc doanh nghiệp và hộ gia đình phải cắt giảm một phần sử dụng nhiên liệu. Các hãng hàng không có thể điều chỉnh lịch bay, ghép chuyến, doanh nghiệp vận tải tối ưu hóa hành trình, người dân giảm đi lại bằng ô tô, trong khi các ngành công nghiệp năng lượng cao có thể thu hẹp sản lượng.

Argus Media cho biết Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) trong tháng 9 tiếp tục hạ mức dự báo tăng trưởng nhu cầu dầu toàn cầu năm 2026 và đây là lần thứ năm liên tiếp điều chỉnh giảm. Tổ chức này dự báo nhu cầu dầu thế giới chỉ tăng khoảng 380.000 thùng/ngày trong năm nay, đưa tổng mức tiêu thụ lên 105,84 triệu thùng/ngày. Xu hướng này khiến nhiều chuyên gia thêm vững tin vào nhận định rằng nhu cầu tiêu thụ giảm sẽ kéo giá dầu đi xuống. Nhà phân tích Tamas Varga của PVM Oil Associates dự báo thị trường có thể tiếp tục chứng kiến giá dầu tăng và không loại trừ khả năng dầu Brent quay lại mức đỉnh 126 USD/thùng từng ghi nhận hồi tháng 4. Tuy vậy, ông Tamas cũng cho rằng “giá càng đi lên” thì viễn cảnh “nhu cầu tiêu thụ đi xuống” sẽ càng dễ xảy ra, do đó kịch bản đà tăng giá duy trì sang năm 2027 là không cao.

Theo Cơ quan Thông tin năng lượng Mỹ (EIA), thị trường dầu mỏ thế giới có thể chứng kiến 3 kịch bản trong năm 2027. Thứ nhất, hoạt động thương mại qua eo biển Hormuz từng bước được phục hồi, các tuyến xuất khẩu thay thế tiếp tục hoạt động và công suất dầu bị đình trệ tại Vùng Vịnh giảm dần. Theo EIA, giá dầu Brent có thể rơi vào khoảng 90 USD/thùng trong nửa cuối năm 2026, trước khi hạ xuống mức trung bình khoảng 74 USD/thùng trong năm 2027. Goldman Sachs cũng dự báo dầu Brent ở mức khoảng 85 USD/thùng vào tháng 12/2026 và khoảng 80 USD/thùng trong năm 2027.

Thứ hai, kịch bản căng thẳng hơn là các vụ tấn công và đe dọa an ninh tiếp tục làm lưu lượng qua Hormuz, Biển Đỏ và các cảng dầu sụt giảm. Khi đó, dầu Brent có thể dao động trong ngưỡng 95-120 USD/thùng, cùng các đợt tăng giá phi mã nếu bất ngờ xảy ra sự cố liên quan tới tàu chở dầu hoặc hạ tầng năng lượng. Đây là kịch bản mà nhiều nhà giao dịch đang tính đến khi giá dầu duy trì trên 100 USD/thùng bất chấp triển vọng nhu cầu suy yếu.

Ông Ed Meir, nhà phân tích tại nền tảng dịch vụ tài chính Marex, nhận định rằng giá dầu nhiều khả năng tiếp tục ở mức cao đến cuối năm nếu chiến sự tiếp diễn, bởi còn “nhiều vấn đề chưa được giải quyết”.

Cùng chia sẻ quan điểm này, ông Jim Reid, chiến lược gia của Deutsche Bank, cho rằng: “Một lần nữa, bóng ma căng thẳng địa chính trị đang chi phối mọi thứ”. Kịch bản thứ ba là các đợt tấn công vào tàu dầu, cơ sở xuất khẩu, nhà máy lọc dầu và hạ tầng vận tải trở nên ác liệt hơn, khiến sản lượng dầu Vùng Vịnh duy trì thấp đáng kể so với trước xung đột.

Chuyên gia Daan Struyven của Goldman Sachs cho rằng mức giá 120 USD/thùng đối với dầu Brent hoàn toàn có thể bị xô đổ nếu các cuộc tấn công vào hạ tầng năng lượng và tàu chở dầu leo thang, kéo sản lượng khai thác bình quân của Vùng Vịnh trong năm 2027 thấp hơn 4 triệu thùng/ngày so với trước xung đột.

Trong những tháng tới, giới đầu tư sẽ theo dõi sát tình hình xung đột quanh eo biển Hormuz, tình hình tại Biển Đỏ, lượng dầu xuất khẩu thực tế của Saudi Arabia (Arập Xêút), Các Tiểu vương quốc Arập Thống nhất (UAE), Iraq và Kuwait, mức tồn kho ở Mỹ, châu Âu và châu Á. Giá dầu thế giới có thể hạ nhiệt trong năm 2027, nhưng quá trình này sẽ khó diễn ra một cách dễ dàng. Khi xung đột còn kéo dài, mỗi dấu hiệu về rủi ro hàng hải hoặc hạ tầng năng lượng đều có thể thổi bùng một đợt tăng giá mới. Ngược lại, sự phục hồi bền vững của nguồn cung, hoạt động vận chuyển thuận tiện hơn sẽ là điều kiện lý tưởng để thị trường dầu mỏ ổn định hơn và từng bước hạ nhiệt.