Mỹ và Saudi Arabia chuẩn bị mở rộng tuyến vận tải qua eo biển Hormuz

Mỹ và Saudi Arabia đang chuẩn bị mở rộng tuyến vận tải ở phía Nam qua eo biển Hormuz nhằm duy trì hoạt động vận chuyển dầu mỏ trong bối cảnh tuyến hàng hải qua eo biển Bab al-Mandeb gần như bị phong tỏa do hoạt động của lực lượng Houthi.

Quang cảnh eo biển Hormuz. Ảnh: THX/TTXVN phát

Thông tin được đưa ra trong bối cảnh Washington cảnh báo có thể sử dụng sức mạnh quân sự để ngăn các cuộc tấn công của Iran nhằm vào tàu thuyền, qua đó hạn chế nguy cơ giá dầu tiếp tục tăng.

Theo báo Israel Hayom, một trong những nội dung thống nhất tại cuộc gặp giữa Tư lệnh Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM), Đô đốc Brad Cooper, và Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman là thúc đẩy mở rộng hoạt động vận tải qua khu vực phía Nam eo biển Hormuz. Hiện tuyến hàng hải qua Hormuz vẫn hoạt động với công suất thấp hơn đáng kể so với trước khi xảy ra chiến sự. Hải quân Mỹ đang hỗ trợ cho khoảng 10 tàu chở dầu đi qua eo biển mỗi ngày, chỉ bằng khoảng một nửa lượng tàu từng lưu thông trước chiến tranh. Washington được cho là quyết tâm ngăn giá dầu tăng mạnh hơn nữa và, theo chỉ đạo của Tổng thống Donald Trump, có thể sử dụng biện pháp quân sự nhằm vào năng lực tấn công của Iran tại eo biển Hormuz nếu cần thiết.

Tuyến Bab al-Mandeb bị gián đoạn

Tình hình trở nên phức tạp hơn sau khi lực lượng Houthi ở Yemen trong những ngày gần đây giành quyền kiểm soát một số khu vực ven biển và các đảo có vị trí nhìn ra eo biển Bab al-Mandeb. Việc tuyến hàng hải chiến lược này bị gián đoạn đang tác động trực tiếp tới thị trường năng lượng thế giới, khi giá dầu tăng trong 24 giờ qua. Mỹ hiện hỗ trợ Saudi Arabia và Chính phủ Yemen được quốc tế công nhận trong cuộc đối đầu với Houthi. Washington đang tìm cách huy động liên minh khu vực do trung tâm tác chiến chung của CENTCOM điều phối, trước mắt tập trung vào cung cấp thông tin tình báo và các năng lực hỗ trợ khác cho Saudi Arabia.

Nếu các cuộc tấn công của Houthi nhằm vào lãnh thổ Saudi Arabia tiếp tục gia tăng, một lực lượng rộng lớn hơn của các nước vùng Vịnh có thể được huy động để hỗ trợ Riyadh tiến hành chiến dịch trực tiếp nhằm vào Houthi. Saudi Arabia hiện đặc biệt thận trọng trong việc đưa tàu chở dầu qua eo biển Hormuz vì lo ngại các tàu có thể trở thành mục tiêu tấn công. Riyadh cũng đã dừng vận chuyển dầu từ các mỏ và nhà máy lọc dầu ở bờ biển phía Đông tới cảng Yanbu ở phía Tây, sau các cuộc tấn công nhằm vào đường ống dẫn dầu Đông – Tây.

Trước đây, các tàu chở dầu từ Yanbu có thể đi theo hướng Đông, qua Bab al-Mandeb để tiếp cận các tuyến hàng hải quốc tế. Tuy nhiên, với việc Bab al-Mandeb hiện gần như bị phong tỏa, tuyến thay thế này cũng không còn bảo đảm an toàn.

Israel có thể hỗ trợ Saudi Arabia

Diễn biến mới cũng làm gia tăng sự quan tâm đối với khả năng Israel hỗ trợ Saudi Arabia đối phó Houthi. Cũng theo báo Israel Hayom, sau thông tin trước đó rằng Thái tử Mohammed bin Salman đã gián tiếp đề nghị Israel hỗ trợ, phía Israel không bất ngờ trước động thái này. Dù Saudi Arabia và Israel chưa thiết lập quan hệ ngoại giao chính thức, hai nước được cho là vẫn duy trì một số kênh hợp tác gián tiếp trong lĩnh vực tình báo, thương mại và an ninh.

Thông điệp được chuyển qua CENTCOM bao gồm đề nghị cung cấp một số loại thông tin tình báo cụ thể, đồng thời cho biết Riyadh sẵn sàng tiếp nhận sự hỗ trợ trực tiếp nếu cần thiết để đánh bại Houthi. Một quan chức an ninh cấp cao của Israel cho biết thông tin tình báo và hình ảnh do các nước tham gia trung tâm tác chiến chung của CENTCOM, trong đó có Israel, được chia sẻ với tất cả đối tác, bao gồm Saudi Arabia.

Tuy nhiên, quan chức này cho rằng khả năng Israel tham gia sâu hơn vào cuộc chiến chống Houthi hiện chưa được đặt ra, trừ trường hợp Mỹ quyết định phát động một chiến dịch quy mô lớn nhằm vào lực lượng này. Nếu Washington đưa ra đề nghị, Israel có thể hỗ trợ tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào Houthi – lực lượng được Iran hậu thuẫn – tại Yemen.

Nguy cơ đối với thương mại toàn cầu

Bab al-Mandeb là một trong những điểm huyết mạch của tuyến vận tải biển quốc tế, kết nối Biển Đỏ với kênh đào Suez và từ đó tới Địa Trung Hải. Đối với Israel, việc tuyến đường này bị gián đoạn còn ảnh hưởng trực tiếp tới cảng Eilat, vốn đã gần như tê liệt do các cuộc tấn công của Houthi nhằm vào tàu và tàu chở dầu hướng tới Israel.

Houthi bắt đầu gây gián đoạn hoạt động vận tải qua Bab al-Mandeb từ tháng 11/2023, tuyên bố hành động nhằm thể hiện sự ủng hộ đối với người Palestine trong bối cảnh xung đột tại Gaza. Mỹ, Israel và một liên minh quốc tế sau đó đã tiến hành nhiều cuộc không kích và phóng tên lửa nhằm vào Houthi.

Đáng chú ý, tháng 5/2025, Washington bất ngờ đạt thỏa thuận riêng với Houthi, theo đó các cuộc tấn công giữa hai bên được đình chỉ và hoạt động vận tải thương mại được nối lại. Tuy nhiên, các tàu có liên hệ với Israel vẫn đứng trước nguy cơ bị Houthi tấn công. Đến tháng 8/2025, Israel tiến hành cuộc không kích nhằm vào Yemen, khiến Thủ tướng của chính quyền do Houthi kiểm soát cùng nhiều quan chức chính trị và quân sự cấp cao thiệt mạng.

Trong bối cảnh hiện nay, Saudi Arabia được cho là đặc biệt quan tâm tới khả năng tận dụng năng lực quân sự và tình báo của Israel để đối phó Houthi.

Song song với các biện pháp quân sự và an ninh, chính quyền Mỹ tiếp tục gia tăng sức ép kinh tế đối với Iran. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết Washington đang mở rộng các biện pháp trừng phạt nhằm vào những cá nhân và mạng lưới hỗ trợ tài chính cho Iran, đồng thời kêu gọi cung cấp thông tin về các hoạt động giúp Tehran né tránh lệnh trừng phạt.

Bộ Tài chính Mỹ cũng đã công bố thông tin về một số cá nhân tại Mỹ, trong đó có những người gốc Iran, bị cáo buộc hỗ trợ Iran lách các biện pháp trừng phạt. Một trường hợp đã đồng ý nộp gần 1,5 triệu USD cho Bộ Tài chính Mỹ để giải quyết các cáo buộc vi phạm. Washington đồng thời công bố những phương thức mà Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) được cho là sử dụng để chuyển và rửa tiền thông qua mạng lưới công ty bình phong và công ty vỏ bọc.

Những diễn biến trên cho thấy cuộc đối đầu tại Trung Đông đang ngày càng tác động trực tiếp tới các tuyến vận tải và nguồn cung năng lượng toàn cầu. Việc Mỹ tìm cách duy trì tuyến vận tải qua Hormuz, trong khi Bab al-Mandeb bị Houthi gây gián đoạn, có thể khiến eo biển Hormuz tiếp tục trở thành điểm nóng chiến lược, với nguy cơ kéo theo những hệ lụy lớn hơn đối với giá dầu và thương mại quốc tế.