Kênh đào Panama giảm số tàu qua lại do El Nino

Cơ quan quản lý kênh đào Panama sẽ hạn chế số tàu qua lại hằng ngày từ tháng 9, trong bối cảnh lượng mưa thấp và hiện tượng El Nino ngày càng mạnh gây thiếu nước vận hành hệ thống âu tàu.

Tàu thuyền di chuyển qua kênh đào Panama tại Pedro Miguel. Ảnh tư liệu: AFP/TTXVN (Không được phép sử dụng, chia sẻ bởi bên thứ ba)

Theo báo chí Anh ngày 21/8, kênh đào Panama sẽ bắt đầu giảm số lượt tàu qua lại từ ngày 3/9, trước khi hạ giới hạn từ 36 xuống còn 32 tàu mỗi ngày vào ngày 15/9.

Kênh đào Panama nối Đại Tây Dương với Thái Bình Dương và phục vụ hơn 3% hoạt động thương mại hàng hải toàn cầu. Hoạt động của các âu tàu phụ thuộc vào nguồn nước ngọt, trong khi lượng mưa tại khu vực thời gian qua thấp hơn bình thường.

Cơ quan quản lý kênh đào tháng trước đã áp đặt các giới hạn về tải trọng, buộc tàu thuyền phải chở ít hàng hóa hơn để thích ứng với mực nước giảm. Việc tiếp tục hạn chế số lượt tàu qua lại đánh dấu lần thứ hai tuyến hàng hải quan trọng này phải cắt giảm số suất đặt trước.

Kênh đào Panama từng trải qua đợt hạn hán lịch sử trong giai đoạn 2023 – 2024, khiến nhà chức trách lần đầu tiên giảm số suất cho tàu qua kênh. Một số biện pháp tiết kiệm nước đã được triển khai sau đó, song lượng mưa tiếp tục ở mức thấp khiến cơ quan quản lý phải áp dụng thêm các biện pháp hạn chế.

El Nino xảy ra khi nhiệt độ bề mặt Thái Bình Dương tăng lên, có thể gây hạn hán nghiêm trọng và khiến thời tiết ấm hơn. Đợt El Nino năm nay được dự báo có thể thuộc nhóm mạnh nhất từng được ghi nhận. Một số nhà khoa học khí hậu gọi đây là hiện tượng siêu El Nino và cảnh báo nguy cơ thời tiết cực đoan tại nhiều châu lục.

Các tập đoàn logistics toàn cầu đang chuẩn bị ứng phó với khả năng hoạt động vận tải qua tuyến đường thủy hơn 110 năm tuổi này bị gián đoạn.

Giá một suất qua kênh đào Panama trong tháng 8 đã tăng lên mức cao kỷ lục, trung bình khoảng 1,1 triệu USD, cao hơn 16 lần mức trung bình cùng kỳ năm ngoái. Giá bắt đầu tăng mạnh sau khi Mỹ và Israel tiến hành các đợt không kích Iran từ tháng 2, dẫn đến việc eo biển Hormuz bị đóng cửa.

Từ ngày 3/9, cơ quan quản lý kênh đào sẽ chia các cuộc đấu giá suất qua kênh hằng ngày thành bốn nhóm dựa trên loại hàng hóa, nhằm bảo đảm việc phân bổ cân bằng hơn. Những tàu có sức chở lớn nhất cũng sẽ được ưu tiên tại hệ thống âu tàu Neopanamax dành cho tàu cỡ lớn.

Nhà chức trách đồng thời khuyến cáo các hãng vận tải đặt chỗ trước. Cơ chế phân bổ mới được đưa ra sau khi kênh đào gặp khó khăn trong việc thuyết phục các doanh nghiệp kinh doanh khí tự nhiên hóa lỏng và hàng hóa lương thực quay lại tuyến đường này, sau những đợt cắt giảm suất qua kênh vào năm 2023 và 2024.

Cơ quan quản lý cho biết sẽ kịp thời thông báo nếu cần thêm các điều chỉnh về hoạt động. Do điều kiện thời tiết đang thay đổi nhanh hơn dự báo ban đầu, đơn vị này cam kết nỗ lực công bố sớm nhất có thể mọi biện pháp mới.

Kênh đào Panama không chỉ giữ vai trò quan trọng đối với thương mại toàn cầu mà còn là nguồn thu thiết yếu của chính phủ Panama, đóng góp gần 3 tỷ USD trong tài khóa 2025.

Tuyến hàng hải này cũng trở thành tâm điểm của những tranh cãi địa chính trị. Tổng thống Mỹ Donald Trump từng chỉ trích ảnh hưởng của Trung Quốc đối với kênh đào và tuyên bố sẽ giành lại quyền kiểm soát.

Tháng 2/2026, tập đoàn vận tải biển Maersk của Đan Mạch và MSC có trụ sở tại Thụy Sĩ tiếp quản hoạt động tại hai cảng quan trọng trên kênh đào, sau khi tòa án cấp cao nhất Panama hủy hợp đồng với CK Hutchison. Tập đoàn có trụ sở tại Hong Kong này đang yêu cầu khoản bồi thường hơn 1,5 tỷ USD.