Liên hợp quốc cảnh báo tốc độ suy thoái đất đáng báo động

Theo báo cáo của Liên hợp quốc (LHQ) công bố ngày 27/8, hơn một nửa diện tích đất trên thế giới đã rơi vào tình trạng suy thoái, trong khi tốc độ xuống cấp tiếp tục gia tăng, đe dọa nguồn cung lương thực và đa dạng sinh học toàn cầu.

Đáng lo ngại, nhiều giải pháp phục hồi đất đã được chứng minh hiệu quả vẫn chưa được áp dụng rộng rãi.

Nông dân làm việc trên cánh đồng ở Kafr El-Sheikh, Ai Cập. Ảnh minh họa: THX/TTXVN phát

Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp LHQ (FAO) nhấn mạnh thế giới cần chuyển từ tư duy khai thác sang quản lý và bảo vệ đất một cách có trách nhiệm. Theo báo cáo, đất đóng vai trò nền tảng đối với 95% sản lượng lương thực, là nơi tồn tại của 59% đa dạng sinh học toàn cầu và là bể hấp thụ carbon lớn thứ hai hành tinh, chỉ sau các đại dương.

Tuy nhiên, tình trạng suy thoái đất vẫn gia tăng với tốc độ đáng báo động. Báo cáo cho thấy công tác quản lý đất được đánh giá ở mức kém hoặc rất kém tại 52,5% số khu vực và tiểu vùng được khảo sát. Khoảng 35% đạt mức trung bình, trong khi chỉ 14% được đánh giá tốt hoặc rất tốt.

Đây là báo cáo quy mô lớn thứ hai của FAO về sức khỏe đất trên toàn cầu, sau nghiên cứu tiên phong năm 2015. Báo cáo đầu tiên kết luận phần lớn đất đai trên thế giới ở tình trạng trung bình, kém hoặc rất kém. Kể từ đó, dân số thế giới đã tăng thêm 800 triệu người, trong khi khoảng 80 triệu ha đất – gần tương đương tổng diện tích của Pháp và Đức – được chuyển sang trồng các loại cây lương thực chủ lực.

Theo các chuyên gia, xói mòn là mối đe dọa lớn nhất đối với đất. Các phương thức canh tác thiếu bền vững khiến đất bị nước cuốn trôi hoặc gió thổi đi. Những mối đe dọa khác bao gồm suy giảm chất hữu cơ trong đất; quản lý dinh dưỡng không hợp lý; suy giảm đa dạng sinh học đất; tích tụ muối; ô nhiễm và quá trình đô thị hóa mở rộng.

Biến đổi khí hậu có nguy cơ làm trầm trọng thêm phần lớn các vấn đề trên, trong khi suy thoái đất cũng góp phần thúc đẩy biến đổi khí hậu. Ngược lại, cải thiện sức khỏe đất có thể nâng cao khả năng chống chịu và hỗ trợ cuộc chiến chống lại tình trạng ấm lên toàn cầu.

Báo cáo cho biết phần lớn các kỹ thuật bảo vệ và phục hồi đất đã được biết đến từ trước năm 2015, song đến nay vẫn chưa được áp dụng rộng rãi. Công tác quản lý đất chỉ được cải thiện tại 10% số khu vực được đánh giá, trong khi 58% ghi nhận tình trạng suy giảm.

Một trong những biện pháp quan trọng để hạn chế suy thoái đất là giảm hoặc từ bỏ hoạt động cày xới. Mặc dù được áp dụng từ khi ngành nông nghiệp hình thành, phương thức này phá hủy các sinh vật trong đất và làm kết cấu đất bị xáo trộn, khiến đất dễ bị xói mòn. Các biện pháp bảo vệ và cải thiện đất khác gồm trồng cây che phủ, chẳng hạn các loại cây họ đậu và họ cải.

Những loại cây này được trồng trên đất luân canh bỏ trống nhằm giữ đất, bổ sung dinh dưỡng, cũng như áp dụng mô hình nông lâm kết hợp, trong đó cây thân gỗ được đưa vào hệ thống canh tác. Sử dụng hiệu quả hơn phân bón hữu cơ và phân bón hóa học – vốn cũng có thể là nguồn gây ô nhiễm – là một chiến lược quan trọng khác.

FAO cho rằng trở ngại không nằm ở việc thiếu kiến thức, mà ở khả năng tiếp cận nguồn lực hạn chế và chi phí đầu tư ban đầu cao, khiến nông dân chưa thể áp dụng những phương thức quản lý đất tốt hơn. Tổ chức này kêu gọi tăng cường các ưu đãi tài chính, cung cấp thêm dữ liệu ở cấp địa phương và phát huy tri thức bản địa, cùng nhiều giải pháp khác.

Báo cáo được công bố trong bối cảnh các nhà ngoại giao và chuyên gia trên thế giới tập trung tại thủ đô Ulaanbaatar của Mông Cổ để tham dự Hội nghị lần thứ 17 các Bên tham gia Công ước Liên hợp quốc về Chống sa mạc hóa (UNCCD COP17). Tại hội nghị, các bên kỳ vọng đạt được một thỏa thuận toàn cầu về ứng phó với hạn hán, sau khi UNCCD COP16 diễn ra tại Riyadh (Arập Xêút) cách đây 2 năm không đạt được đồng thuận.