Mỹ đình chỉ tham gia cơ chế hợp tác quân sự hơn 80 năm với Canada

Quan chức phụ trách chính sách của Lầu Năm Góc hôm 18/5 thông báo Mỹ sẽ đình chỉ tham gia vào một cơ chế chung điều phối tham vấn quân sự với Canada.

Thứ trưởng Quốc phòng Mỹ Elbridge Colby (Ảnh: Reuters).

Phía Mỹ viện dẫn bài phát biểu của Thủ tướng Canada Mark Carney tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới hồi đầu năm nay là một trong những lý do khiến họ đưa ra quyết định đình chỉ tham gia vào cơ chế hợp tác quân sự với Ottawa đã có từ năm 1940.

Động thái này diễn ra trong bối cảnh căng thẳng âm ỉ giữa Tổng thống Donald Trump và ông Carney, người đang thúc đẩy các “cường quốc tầm trung” trên thế giới hình thành một cơ chế thống nhất để đối trọng với ảnh hưởng của các siêu cường.

“Một Canada mạnh mẽ, ưu tiên sức mạnh cứng thay vì lời lẽ, sẽ có lợi cho tất cả chúng ta. Đáng tiếc là Canada đã không đạt được tiến triển đáng tin cậy đối với các cam kết quốc phòng của mình. Bộ Chiến tranh Mỹ đang tạm dừng Ban Quốc phòng Hỗn hợp Thường trực để đánh giá lại diễn đàn này mang lại lợi ích gì cho phòng thủ chung Bắc Mỹ”, Thứ trưởng Quốc phòng phụ trách chính sách Elbridge Colby viết trên nền tảng X, sử dụng tên gọi thứ cấp của Bộ Quốc phòng Mỹ.

“Chúng ta không thể tiếp tục né tránh khoảng cách giữa lời nói và thực tế. Các cường quốc thực sự phải duy trì lời nói bằng các trách nhiệm chung về quốc phòng và an ninh”, ông Colby viết thêm, kèm theo liên kết tới bài phát biểu của ông Carney tại Davos hồi tháng 1.

Trong bài phát biểu đó, ông Carney cảnh báo về những rủi ro khi phụ thuộc vào các siêu cường toàn cầu và kêu gọi các cường quốc tầm trung áp dụng cách tiếp cận mới để thể hiện sức mạnh.

“Các cường quốc tầm trung phải hành động cùng nhau, bởi nếu chúng ta không ngồi trên bàn, chúng ta sẽ nằm trong thực đơn. Chúng ta biết trật tự cũ sẽ không quay trở lại. Chúng ta không nên tiếc nuối nó. Hoài niệm không phải là chiến lược. Nhưng chúng ta tin rằng từ sự đổ vỡ, chúng ta có thể xây dựng điều gì đó lớn hơn, tốt hơn, mạnh hơn và công bằng hơn”, ông Carney phát biểu.

“Đây là nhiệm vụ của các cường quốc tầm trung, những quốc gia có nhiều điều để mất nhất trong một thế giới của các pháo đài và có nhiều điều để đạt được nhất từ hợp tác thực sự”, nhà lãnh đạo Canada nhấn mạnh.

Căng thẳng giữa Mỹ và Canada đã nóng lên trong thời gian qua. Sau bài phát biểu của ông Carney, ông Trump đã cảnh báo ngăn chặn việc khai trương cây cầu mới nối Canada với bang Michigan, trong khi Canada đang cân nhắc liệu có nên giảm mua sắm quân sự từ Mỹ hay không.

Tính tới cuối tháng 4, Canada vẫn đang xem xét kế hoạch mua 88 tiêm kích F-35 của Lockheed Martin. Hồi tháng 2, Đại sứ Mỹ tại Canada Pete Hoekstra cảnh báo rằng nếu Ottawa không mua F-35, Bộ Chỉ huy Phòng thủ Không gian Bắc Mỹ (NORAD), cơ chế phòng thủ chung do hai nước cùng vận hành, “sẽ phải thay đổi”.

Ban Quốc phòng Hỗn hợp Thường trực được thành lập vào tháng 8/1940 theo một thỏa thuận do cựu Tổng thống Mỹ Franklin D. Roosevelt và cựu Thủ tướng Canada William Lyon Mackenzie King đặt bút ký giữa Thế chiến II. Cơ quan này bao gồm các lãnh đạo quân sự và quan chức dân sự của cả hai nước, họp 2 lần mỗi năm để đưa ra khuyến nghị chính sách và tiến hành nghiên cứu.

Hôm 18/5, ông Colby đăng ảnh ông gặp Đại sứ Mỹ tại Canada Hoekstra tại Lầu Năm Góc. “Chúng tôi đang phối hợp chặt chẽ để bảo đảm mọi đối tác NATO, bao gồm Canada, đạt mục tiêu chi tiêu quốc phòng 3,5% GDP tại Hội nghị Thượng đỉnh Hague, một khoản đầu tư thiết yếu cho phòng thủ Bắc Mỹ và Bắc Cực”, ông viết.

Ông Carney hồi tháng 3 tuyên bố Canada đã đạt mục tiêu chi tiêu quốc phòng 2% GDP sớm hơn nhiều năm so với kế hoạch và đang trên lộ trình đạt 3,5% vào năm 2035.

Erin O’Toole, cựu lãnh đạo Đảng Bảo thủ Canada, nhận định việc Mỹ rút khỏi hội đồng quân sự chung khiến khả năng Canada chuyển sang các nước khác để mua vũ khí lớn trở nên cao hơn.