Khi nào xác định được đảng chiến thắng trong bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ?

Kết quả của từng cuộc đua vào Hạ viện và Thượng viện Mỹ, cùng với hàng nghìn cuộc đua khác ở cấp tiểu bang và địa phương, có thể cần từ vài phút đến vài tuần mới được xác định rõ ràng.

Cử tri bỏ phiếu trong ngày bầu cử tại điểm bầu cử ở Detroit, Michigan, Mỹ năm 2020. Ảnh minh họa: AFP/TTXVN (Không được phép chia sẻ, khai thác bởi bên thứ ba)

Theo Bloomberg, các cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ diễn ra vào ngày 3/11. Công tác tổ chức bầu cử tại Mỹ được phân cấp; 50 tiểu bang có các bộ luật riêng để điều chỉnh các cuộc bầu cử, và một số tiểu bang còn ủy quyền các chức năng quan trọng cho chính quyền cấp quận/hạt.

Tuy nhiên, chỉ vài giờ sau khi các điểm bỏ phiếu đóng cửa, kết quả tại một số cuộc đua cạnh tranh gay gắt ở các tiểu bang miền Đông có thể cho thấy liệu “làn sóng xanh” – tức chiến thắng của đảng Dân chủ như các nhà dự báo kỳ vọng – có thực sự xuất hiện hay không.

Mức độ mạnh mẽ của “làn sóng” này cũng như đảng nào sẽ giành quyền kiểm soát Thượng viện sẽ phụ thuộc vào kết quả của các cuộc đua được công bố sau đó.

Tuy nhiên, có một rủi ro là dữ liệu ban đầu có thể tạo ra một “ảo ảnh” gây hiểu lầm.

Đảng Dân chủ chỉ cần giành thêm 3 ghế để nắm quyền kiểm soát Hạ viện và 4 ghế đối với Thượng viện.

Việc giành được Hạ viện là đủ để họ ngăn chặn các dự luật do ông Trump ủng hộ, đồng thời gây khó khăn cho ông thông qua các cuộc điều tra giám sát và thậm chí có thể dẫn đến tiến trình luận tội.

Trong khi đó, nếu giành được Thượng viện, đảng Dân chủ cũng sẽ có quyền phủ quyết đối với các đề cử nhân sự cấp cao trong nhánh hành pháp và tư pháp của Tổng thống.

Khi nào các điểm bỏ phiếu đóng cửa vào ngày 3/11?

Mỗi tiểu bang tự quy định thời gian bỏ phiếu riêng. Các điểm bỏ phiếu đầu tiên tại Kentucky và Indiana dự kiến ​​sẽ đóng cửa vào lúc 18h giờ New York (6h sáng 4/11 giờ Việt Nam).

Các điểm bỏ phiếu cuối cùng bao gồm cả đảo Adak ở Alaska, nơi bỏ phiếu nằm ở vị trí cực Tây của Mỹ dự kiến ​​sẽ đóng cửa vào lúc 1 giờ sáng ngày 4/11 theo giờ New York (13h giờ Việt Nam).

Cử tri vẫn được phép bỏ phiếu nếu họ đã có mặt trong hàng đợi vào thời điểm các điểm bỏ phiếu đóng cửa.

Ngoài ra, các mốc thời gian này có thể được gia hạn theo lệnh tòa án trong một số trường hợp nhất định, chẳng hạn như khi một số điểm bỏ phiếu không thể tiếp cận được vào đầu ngày. Những tình huống khẩn cấp như vậy có thể làm chậm quá trình công bố kết quả.

Khi nào các tiểu bang bắt đầu công bố kết quả?

Hầu hết các tiểu bang có thể bắt đầu cập nhật số phiếu kiểm đếm chỉ vài phút sau khi các điểm bỏ phiếu đóng cửa, tuy nhiên vẫn có những yếu tố phức tạp tại địa phương.

Ví dụ, tại Kentucky và Indiana, các quận thuộc múi giờ miền Đông có thể bắt đầu công bố số phiếu trong khi cử tri ở múi giờ miền Trung vẫn đang thực hiện bỏ phiếu.

Các tiểu bang khác như Alabama, Alaska, Oregon và South Dakota thường đợi cho đến khi tất cả các quận hoàn tất bỏ phiếu mới bắt đầu công bố kết quả.

Tại Arizona và Idaho, luật tiểu bang yêu cầu các quan chức phải đợi một giờ sau khi các điểm bỏ phiếu đóng cửa mới được phép công bố kết quả.

Tòa nhà Quốc hội Mỹ ở thủ đô Washington D.C. Ảnh: Đoàn Hùng/TTXVN

Sẽ mất bao lâu để xác định người chiến thắng?

Nếu nhìn vào cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2022, quá trình này có thể kéo dài nhiều ngày.

Năm đó, hãng tin AP chỉ xác định được đảng nào nắm quyền kiểm soát Hạ viện vào ngày 16/11 – tám ngày sau ngày bầu cử.

Việc Hạ nghị sĩ Mike Garcia tái đắc cử tại một khu vực bầu cử ở California đã mang lại ghế thứ 218 cho đảng Cộng hòa, giúp đảng này giành thế đa số.

Nếu cuộc bầu cử năm 2026 diễn ra với tỷ lệ sít sao, kết quả cuối cùng nhiều khả năng vẫn sẽ phụ thuộc vào California.

Hệ thống bỏ phiếu qua thư tại tiểu bang này cho phép kiểm đếm các lá phiếu có dấu bưu điện vào đúng ngày bầu cử, ngay cả khi chúng được chuyển đến muộn hơn tới bảy ngày.

Nếu đảng Dân chủ giành chiến thắng trong các cuộc đua quan trọng tại Hạ viện ngay từ sớm, kết quả chung cuộc có thể đã được định hình rõ ràng trước cả khi xác định được ghế thứ 218.

Một ví dụ điển hình là cuộc đua tại Khu vực bầu cử số 6 của tiểu bang Kentucky – nơi ông Trump từng thắng với cách biệt 15 điểm, nhưng hiện tại ứng viên đảng Dân chủ Zach Dembo đang thách đấu ứng viên đảng Cộng hòa Ralph Alvarado trong một cuộc đua sít sao đến bất ngờ. Theo dịch vụ phân tích bầu cử Cook Political Report, kết quả tại khu vực này hiện được đánh giá là khó đoán định.

Việc xác định bên nào kiểm soát Thượng viện có thể còn kéo dài hơn nữa.

Một yếu tố có khả năng gây chậm trễ là bang Alaska, nơi áp dụng phương thức bỏ phiếu xếp hạng ưu tiên để xác định người chiến thắng.

Cử tri chọn ứng viên mình ưa thích nhất, đồng thời có thể chọn thêm các ứng viên ưu tiên thứ hai, thứ ba… Nếu không có ứng viên nào giành được đa số phiếu ở lựa chọn đầu tiên, ứng viên có ít phiếu lựa chọn đầu tiên nhất sẽ bị loại.

Các lá phiếu của nhóm cử tri đó sau đó sẽ được chuyển sang cho lựa chọn thứ hai của họ.

Quá trình này tiếp diễn cho đến khi có một ứng viên giành được đa số phiếu. Tuy nhiên, quy trình này chỉ có thể bắt đầu sau ngày 18/11, khi tất cả các lá phiếu gửi qua đường bưu điện đã được tiếp nhận.

Tại sao việc xác định người chiến thắng lại mất nhiều thời gian?

Một số lá phiếu đòi hỏi thêm thời gian xử lý, bao gồm phiếu bầu tạm thời, phiếu bầu qua đường bưu điện và phiếu từ cử tri nước ngoài.

Phiếu bầu tạm thời là loại phiếu được cử tri sử dụng khi có vấn đề phát sinh liên quan đến tính hợp lệ của lá phiếu vào ngày bầu cử. Việc này thường đòi hỏi phải xác minh thêm về tình trạng đăng ký cử tri hoặc khu vực bầu cử của người đó.

Đối với phiếu bầu qua đường bưu điện, vào tháng 6, Tòa án Tối cao đã giải quyết một vấn đề gây tranh cãi vốn là tâm điểm của nhiều vụ kiện bầu cử gần đây: Liệu các bang có được phép kiểm đếm những lá phiếu có dấu bưu điện trước hoặc đúng ngày bầu cử nhưng lại được nhận sau đó hay không?

Tòa án đã ra phán quyết với tỷ lệ 5 phiếu thuận, 4 phiếu chống, cho phép thực hiện điều này. Mười lăm bang hiện cho phép áp dụng khoảng thời gian đó, nhưng mỗi bang lại có các thời hạn và quy trình kiểm đếm khác nhau. Một vấn đề thường gặp là thiếu chữ ký hoặc các lỗi khác trên phiếu. Một số bang cho phép cử tri “khắc phục” (bổ sung hoặc sửa chữa) các lá phiếu này sau đó, điều này có thể tốn thêm thời gian. Ngoài ra, các quan chức bầu cử cũng cần xác minh để đảm bảo rằng cử tri đó chưa bỏ phiếu trực tiếp tại điểm bầu cử.

Theo Đạo luật Bỏ phiếu vắng mặt cho quân nhân và công dân ở nước ngoài năm 1986, các quân nhân và công dân Mỹ đang sống ở nước ngoài có quyền bỏ phiếu thông qua hình thức bỏ phiếu vắng mặt. Tuy nhiên, mỗi bang có thể quy định các thời hạn khác nhau cho những lá phiếu này.

Khả năng xảy ra sai lệch là bao nhiêu?

“Ảo ảnh đỏ” (red mirage) là thuật ngữ được nhà khoa học dữ liệu Josh Mendelsohn đưa ra vào năm 2020, dùng để mô tả hiện tượng kết quả ban đầu có vẻ nghiêng về phía đảng Cộng hòa, nhưng sau đó lại thay đổi theo hướng ngược lại.

Ngày nay, các nhà quan sát nhắc đến cả hiện tượng “ảo ảnh xanh” và “ảo ảnh đỏ”.

Lý do xuất hiện các ảo ảnh này là vì tại Mỹ, các quan chức bầu cử cập nhật tổng số phiếu bầu theo thời gian thực trong quá trình kiểm phiếu, khiến ứng cử viên dẫn đầu có thể thay đổi liên tục suốt đêm bầu cử.

Những thay đổi về người dẫn đầu này tạo ra các “ảo ảnh” – tức là cảm giác sai lệch rằng một ứng cử viên đang chiếm ưu thế, dựa trên một tập hợp phiếu bầu chưa mang tính đại diện đầy đủ.

Mặc dù những thay đổi đột ngột trong số liệu kiểm phiếu thường làm dấy lên các thuyết âm mưu trong những năm gần đây, nhưng đây không phải là hiện tượng mới, cũng không phải bằng chứng cho thấy có sự gian lận bầu cử.

Những thay đổi về người dẫn đầu có thể xảy ra theo cả hai hướng.

Chẳng hạn, tại các bang mà số phiếu bầu sớm hoặc phiếu bầu vắng mặt vốn thường nghiêng về phía đảng Dân chủ được kiểm đếm trước, thì kết quả ban đầu sẽ tạo ra một “ảo ảnh xanh”.

Nhiều cuộc đua vào Thượng viện gay gắt nhất trong năm 2026 lại diễn ra tại các bang đặc biệt dễ xuất hiện những “ảo ảnh” kiểu này.

Vào năm 2024, Phó Tổng thống khi đó là bà Kamala Harris từng dẫn trước tại Iowa, Michigan và Texas, nhưng sau đó lại để ông Trump vượt lên dẫn trước sau 10 giờ tối ngày bầu cử.

Ông Trump cũng từng dẫn trước tại Maine trong giai đoạn đầu, nhưng cuối cùng lại thua chung cuộc tại bang này. Tại Kansas và Ohio, cục diện còn thay đổi hai lần: ông Trump dẫn trước, sau đó bị đối thủ vượt lên, rồi cuối cùng lại giành chiến thắng.

Ai là người công bố người chiến thắng?

Theo Hội nghị Quốc gia các Cơ quan Lập pháp Tiểu bang (National Conference of State Legislatures), mỗi tiểu bang có lịch trình riêng để xác nhận kết quả chính thức: sớm nhất là khoảng một tuần sau Ngày Bầu cử (như tại Oklahoma) và muộn nhất là vào giữa tháng 12 (như tại California).

Một số bang thậm chí không quy định thời hạn cụ thể; trong trường hợp có tranh chấp bầu cử, quá trình này có thể kéo dài đến tận khi Quốc hội khóa mới tuyên thệ nhậm chức vào tháng 1 năm sau, hoặc thậm chí lâu hơn nữa.

Do không có cơ quan kiểm phiếu tập trung, hãng tin AP đã trở thành nguồn thông tin được công nhận rộng rãi nhất về kết quả các cuộc đua bầu cử. Hãng này đã thực hiện công việc tổng hợp phiếu bầu cho mọi kỳ bầu cử tổng thống kể từ khi Zachary Taylor đắc cử vào năm 1848.

Trong năm 2026, AP dự kiến ​​sẽ công bố kết quả của khoảng 5.000 cuộc đua, từ các cuộc bầu cử thống đốc và thượng nghị sĩ cấp tiểu bang cho đến các vị trí nghị sĩ tiểu bang và thị trưởng.

AP thực hiện công việc này bằng cách bố trí 4.600 phóng viên tại các ủy ban bầu cử trên khắp cả nước. Các phóng viên này theo dõi quá trình kiểm phiếu và cập nhật kết quả ngay khi có dữ liệu.

AP cũng thu thập dữ liệu từ các trang web của cơ quan bầu cử cấp tiểu bang và địa phương; quy trình này đã tạo điều kiện cho sự xuất hiện của các đối thủ cạnh tranh, chẳng hạn như Decision Desk HQ (DDHQ).

Các đài truyền hình quốc gia cũng đưa ra dự báo kết quả bầu cử dựa trên nhiều nguồn dữ liệu khác nhau.

Các “bộ phận phân tích kết quả” (decision desks) này thường kết hợp dữ liệu kiểm phiếu thực tế với các mô hình bỏ phiếu trong quá khứ cùng các cuộc khảo sát cử tri để xác định người chiến thắng.

Đó là lý do tại sao họ có thể công bố kết quả một số cuộc đua ngay khi các điểm bỏ phiếu đóng cửa, thậm chí trong một vài trường hợp, kết quả đã được dự báo trước khi bất kỳ lá phiếu nào được kiểm đếm.

Tuy nhiên, họ sẽ không tuyên bố đảng nào giành quyền kiểm soát Hạ viện hoặc Thượng viện cho đến khi xác định được đảng đó đã thắng đa số các ghế.

Đối với Hạ viện Mỹ, con số này là 218 trên tổng số 435 ghế. Tại Thượng viện với 100 ghế, đảng Dân chủ cần giành được 51 ghế; trong khi đảng Cộng hòa chỉ cần 50 ghế vì Phó Tổng thống J.D. Vance nắm giữ lá phiếu quyết định trong trường hợp số phiếu ngang bằng.