Bầu cử giữa kỳ Mỹ và những tác động tới khu vực châu Á – Thái Bình Dương

Chịu sức ép từ giá năng lượng tăng cao, chính sách thuế quan khó dự đoán và những biến động trong quan hệ kinh tế quốc tế, châu Á – Thái Bình Dương có nhiều lý do để mong đợi một sự điều chỉnh trong chính sách của Mỹ.

Vì vậy, cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11 được các chính phủ và doanh nghiệp trong khu vực đặc biệt quan tâm.

Tòa nhà Quốc hội Mỹ tại Washington, D.C. Ảnh: THX/TTXVN

Theo giới quan sát, không chỉ theo dõi theo khả năng thay đổi tương quan quyền lực tại Quốc hội Mỹ, các nước trong khu vực còn kỳ vọng kết quả bầu cử có thể mở đường cho những điều chỉnh trong chính sách của Washington, nhất là về năng lượng, thương mại và thuế quan. Tuy nhiên, các nhà phân tích cho rằng ngay cả khi đảng Dân chủ giành lại quyền kiểm soát Quốc hội, khả năng tạo ra những thay đổi lớn trong chính sách của Tổng thống Donald Trump vẫn khá hạn chế.

Ông Steven Okun, chuyên gia thương mại kiêm Giám đốc điều hành công ty tư vấn APAC Advisors có trụ sở tại Singapore, nhận định các chính phủ và doanh nghiệp trên khắp khu vực đều đang theo dõi sát cuộc bầu cử. Theo ông, đây không chỉ là một sự kiện chính trị đáng chú ý tại Mỹ mà còn có thể tác động đến những vấn đề kinh tế và an ninh mà châu Á – Thái Bình Dương đặc biệt quan tâm.

Ngoài Trung Đông, châu Á – Thái Bình Dương là khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ cuộc chiến giữa Mỹ, Israel và Iran. Trước khi xung đột bùng phát hồi tháng 1, phần lớn lượng dầu mỏ và khí đốt từ các nước vùng Vịnh đi qua eo biển Hormuz được xuất khẩu sang khu vực này. Việc Iran phong tỏa tuyến hàng hải chiến lược để đáp trả các cuộc tấn công của Mỹ và Israel đã khiến nhiều nền kinh tế châu Á đối mặt với tình trạng thiếu hụt năng lượng và chi phí nhập khẩu tăng cao.

Philippines, quốc gia phụ thuộc vào nguồn dầu thô từ vùng Vịnh với tỷ trọng hơn 90% tổng lượng nhập khẩu, đã phải ban bố tình trạng khẩn cấp năng lượng quốc gia từ tháng 3. Theo Viện Nghiên cứu Đông Nam Á ISEAS – Yusof Ishak có trụ sở tại Singapore, giá nhiên liệu tăng mạnh còn gây sức ép lên dự trữ ngoại hối của những nền kinh tế nghèo nhất khu vực, gồm Campuchia, Lào, Myanmar và Timor-Leste. Trong khi đó, Indonesia, Malaysia và Thái Lan cũng phải dành nguồn ngân sách lớn để trợ giá nhiên liệu, nhằm hạn chế tác động đến người tiêu dùng.

Trong bối cảnh đó, dư luận tại châu Á – Thái Bình Dương mong muốn tình hình sớm được cải thiện. Tuy nhiên, ông Okun cho rằng việc đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát Quốc hội khó có thể buộc Tổng thống Trump chấm dứt cuộc xung đột đã kéo dài 8 tháng.

Khó tạo đột phá trong chính sách thương mại

Quang cảnh cảng hàng hóa Long Beach ở Los Angeles, Mỹ. Ảnh: THX/TTXVN phát

Không chỉ vấn đề năng lượng và xung đột tại Trung Đông, chính sách thương mại của Mỹ cũng là mối quan tâm lớn đối với các nền kinh tế châu Á – Thái Bình Dương. Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng Quốc hội Mỹ sẽ khó có thể kiềm chế đáng kể các quyết định về thuế quan của Tổng thống Trump.

Năm ngoái, ông Trump từng gây chấn động thị trường toàn cầu khi áp thuế đối ứng từ 10% đến 50% đối với hàng hóa của khoảng 90 quốc gia, với mục tiêu thu hẹp thâm hụt thương mại của Mỹ. Châu Á là một trong những khu vực chịu tác động nặng nề nhất. Trong đó, Campuchia phải đối mặt với mức thuế 49%, Lào 48% và Myanmar 45%.

Sau khi Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ các mức thuế này hồi tháng 2, Chính quyền Tổng thống Trump chuyển sang sử dụng những công cụ khác để tiếp tục triển khai chính sách thuế quan. Tháng 7, Mỹ áp thuế 10% và 12,5% đối với hàng hóa từ 60 đối tác thương mại, với lý do các nước này chưa ngăn chặn hiệu quả hàng nhập khẩu được sản xuất bằng lao động cưỡng bức.

Tại châu Á, danh sách các nền kinh tế chịu tác động bao gồm Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và các quốc gia Đông Nam Á: Campuchia, Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore và Thái Lan.

Ông Okun nhận định: “Xét trên một số khía cạnh, Quốc hội khóa mới khó có thể tạo ra thay đổi đáng kể trong chính sách thương mại của Mỹ đối với châu Á – Thái Bình Dương”.

Theo ông, dù tương quan lực lượng tại Quốc hội thay đổi, các chính sách thuế quan và cách tiếp cận của chính quyền đối với cuộc chiến với Iran nhiều khả năng vẫn được duy trì.

Dẫu vậy, một số chuyên gia cho rằng kết quả bầu cử vẫn có thể mở ra những điều chỉnh nhất định.

Trong bài viết gần đây, ông Stephen Olson, nghiên cứu viên thỉnh giảng tại Viện ISEAS – Yusof Ishak, cho rằng kết quả bầu cử có thể tạo thêm điều kiện để nhóm nghị sĩ đảng Cộng hòa ủng hộ thương mại tự do thể hiện rõ hơn quan điểm của mình, sau một thời gian chưa có nhiều cơ hội thúc đẩy lập trường này trong nhiệm kỳ của Tổng thống Trump.

Diễn biến đó có thể mang lại hy vọng cho các quốc gia Đông Nam Á phụ thuộc nhiều vào thị trường Mỹ. Một Quốc hội do đảng Dân chủ kiểm soát cũng có thể thúc đẩy việc bổ sung các trường hợp miễn trừ hoặc ngoại lệ trong chính sách thuế quan, qua đó giúp các nhà xuất khẩu trong khu vực giảm bớt phần nào sức ép.

Tuy nhiên, ông Olson cho rằng những thay đổi sâu rộng hơn trong chính sách thương mại của Mỹ khó có thể diễn ra trước cuộc bầu cử tổng thống năm 2028.

Theo ông Joshua Kurlantzick, chuyên gia cấp cao về Đông Nam Á và Nam Á tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại (CFR), mong muốn của các nước châu Á không chỉ dừng lại ở việc Mỹ điều chỉnh chính sách thương mại mà còn hướng tới một môi trường kinh tế và đối ngoại ổn định hơn.

Ông nhận định phần lớn các quốc gia trong khu vực đều mong muốn Mỹ có những thay đổi đáng kể trên nhiều lĩnh vực trong phần còn lại của nhiệm kỳ Tổng thống Trump.

Bên cạnh chính sách thương mại và thuế quan ổn định, các nền kinh tế châu Á – Thái Bình Dương cũng mong muốn Mỹ duy trì những cam kết hợp tác và bảo đảm an ninh nhất quán hơn. Những vấn đề được doanh nghiệp quan tâm bao gồm chính sách thuế quan, định hướng thương mại, hoạt động bán vũ khí và tình trạng khó dự đoán trong điều hành kinh tế của Mỹ.

Quan hệ Mỹ – Trung Quốc: Khả năng siết chặt kiểm soát công nghệ

Trong khi khả năng điều chỉnh chính sách thương mại và năng lượng còn hạn chế, giới phân tích dự báo một số biện pháp kiểm soát công nghệ của Mỹ đối với Trung Quốc vẫn sẽ được thúc đẩy, bất kể đảng nào chiếm đa số tại Quốc hội khóa mới.

Theo ông Okun, cả hai đảng Dân chủ và Cộng hòa đều có chung quan điểm về việc tăng cường các biện pháp hạn chế Trung Quốc tiếp cận công nghệ tiên tiến của Mỹ. Vì vậy, Quốc hội khóa mới nhiều khả năng tiếp tục thúc đẩy các quy định kiểm soát trong lĩnh vực chip bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI) và thiết bị sản xuất chip.

Tuy nhiên, ông Okun cho rằng Tổng thống Trump hiện có cách tiếp cận mềm mỏng hơn với Trung Quốc, thể hiện qua những nỗ lực cải thiện quan hệ với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. Hai nhà lãnh đạo đã gặp nhau hai lần trong năm nay, trong bối cảnh quan hệ song phương có dấu hiệu cải thiện sau những căng thẳng thương mại kéo dài hồi năm ngoái.

Trong khi đó, một số nhà phân tích cảnh báo rằng nếu đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát Quốc hội, Tổng thống Trump có thể phải đối mặt với nhiều sức ép hơn trong nước và dành sự chú ý lớn hơn cho các vấn đề đối ngoại. Điều này có thể khiến chính sách đối ngoại của Mỹ tiếp tục khó dự đoán.

Ông James Guild, trợ lý giáo sư tại Đại học Hồi giáo Quốc tế Indonesia, cho rằng cần tiếp tục theo dõi liệu đảng Dân chủ có sử dụng hiệu quả hơn các công cụ giám sát của Quốc hội để tăng cường trách nhiệm giải trình đối với chính quyền Tổng thống Trump hay không.