Ám ảnh “vằn hổ” trên tay những thiếu nữ tuổi học trò

Dọc mặt trong cánh tay, đùi và trên người bệnh nhân chi chít các vết “vằn hổ” chưa kịp liền. Nguy hiểm hơn, các em có xu hướng kết nối, thực hiện hành vi tự gây thương tích, 5-6 bạn vào viện cùng lúc.

Bác sĩ cảnh báo cách giải tỏa cảm xúc nguy hiểm

Chiều 14/9, BSCKII Ngô Văn Tuất, Trưởng phòng Điều trị Rối loạn loạn thần và Y học tự sát, Viện Sức khỏe Tâm thần, chia sẻ về hành vi tự gây thương tích, hủy hoại bản thân ở người trẻ.

Những tổn thương trên tay của một bệnh nhân có hành vi tự làm đau bản thân (Ảnh: Getty).

Các bác sĩ chia sẻ ca bệnh là nữ học sinh M.A. hiện đang học lớp 10. Em là một học sinh có tính cách hiền lành, hơi nhút nhát, hướng nội, thường xuyên khó khăn trong việc hòa đồng và kết nối với tập thể.

Khi bước vào lớp 10, em đối mặt với áp lực học tập. Trước kỳ vọng quá lớn của cha mẹ đối với bản thân, M.A. luôn cảm thấy quá sức nhưng không chia sẻ được với cha mẹ, cảm thấy không được thấu hiểu.

Theo BS Tuất, để trẻ không lặp lại hành vi tự làm tổn thương bản thân, cha mẹ, gia đình cần đồng hành, chia sẻ, quan tâm đến con nhiều hơn. (Ảnh: T.A).

Vì thế, em dần thu mình, ít trò chuyện với người thân và ôm điện thoại cả ngày. Từ chỗ chỉ lướt mạng xã hội để xem các nội dung giải trí thông thường, em dần tìm kiếm và dừng lại lâu hơn ở những video chia sẻ nỗi buồn của người trẻ.

BS Nguyễn Việt Hà cho biết việc trẻ thường xem cùng một nội dung sẽ khiến thuật toán gợi ý của nền tảng lập tức nắm bắt xu hướng này và cung cấp nhiều nội dung tương tự. Chỉ trong vòng vài tuần, nguồn cấp dữ liệu của M.A. hoàn toàn bị bao phủ bởi các nội dung mang màu sắc tiêu cực, nhạc trầm buồn, những câu trích dẫn vô vọng và các đoạn video lãng mạn hóa sự cô đơn.

Nữ sinh này “nghiện” mạng xã hội khi sử dụng liên tục từ 23h đến 2-3h sáng hôm sau. Tình trạng này kéo dài khiến em thường xuyên mệt mỏi do thiếu ngủ, làm suy giảm nghiêm trọng khả năng kiểm soát xung động và tự điều hòa cảm xúc.

Sau khi trở thành nạn nhân của vụ bắt nạt trên trang mạng ở trường, em tranh cãi gay gắt với bố mẹ. Khi các luồng cảm xúc tiêu cực (uất hận, sợ hãi, hoảng loạn) bùng nổ vượt quá khả năng chịu đựng, em đã nhớ đến hình ảnh tự rạch tay từng xem trên mạng xã hội.

Sự thôi thúc khiến em đi tìm dao lam rạch liên tiếp 3 đường ở cẳng tay. Dần dần sau đó, M.A. thực hiện việc rạch tay ngày càng thường xuyên hơn mỗi khi gặp căng thẳng. Các vết thương trên cẳng tay em ngày càng chằng chịt, đè lên nhau, vết cũ chưa lành, vết mới đã xuất hiện.

M.A. cũng đăng ẩn danh hình ảnh chụp vết thương vào hội nhóm kín trên mạng xã hội, nhận những bình luận đồng cảm, M.A. cảm thấy nỗi đau của mình lần đầu tiên được thừa nhận.

Với gia đình, em vẫn không chia sẻ với cha mẹ cảm xúc của mình, thường xuyên mặc áo dài tay để che đi những vết rạch.

M.A. cũng dễ cáu gắt, buồn chán, mệt mỏi, chậm chạp, giảm tập trung chú ý, học tập giảm sút, suy nghĩ tự ti, bi quan về tương lai, không muốn ăn uống, gầy sút cân, đêm ngủ kém.

Một ngày, M.A được người nhà phát hiện kịp thời khi đang định thực hiện hành vi rạch tay, được đưa đến Viện Sức khoẻ Tâm thần điều trị nội trú.

Có nên cấm tuyệt đối trẻ sử dụng mạng xã hội?

BS Nguyễn Việt Hà cho biết, em là một trong nhiều bạn thanh thiếu niên được theo dõi và điều trị tại Viện Sức khoẻ Tâm thần do trầm cảm và có hành vi tự gây thương tích cho bản thân.

Bệnh nhân được theo dõi và điều trị bằng cả liệu pháp hoá dược và liệu pháp tâm lý.

“Chúng tôi cũng trao đổi và tư vấn với bệnh nhân và gia đình về ảnh hưởng tiêu cực của mạng xã hội với tình trạng sức khoẻ tâm thần khi em sử dụng mạng xã hội”, BS Hà nói.

Sau nhiều tháng điều trị nội trú và ngoại trú, bệnh nhân đã giảm các triệu chứng trầm cảm. Em thay thế hành vi tự gây thương tích của mình bằng những biện pháp kiểm soát cảm xúc lành mạnh, có hiệu quả lâu dài khác. Em và gia đình kết nối tốt hơn. Gia đình trở thành yếu tố bảo vệ vững vàng cho M.A.

Theo BSCKII Ngô Văn Tuất, việc thực hiện hành vi tự gây thương tích nguy hiểm ở chỗ, các em kết nối với nhau rất nhanh. Có những lúc bệnh nhân vào viện theo nhóm 5-6 người. Các em gọi những vết rạch trên tay là những vết “vằn hổ”, và khi làm đau mình, các em cảm thấy nhẹ nhõm, như được giải thoát những bức bối không thể chia sẻ.

“Nhân viên y tế vừa chữa bệnh, vừa “canh” sự kết nối này của các bệnh nhân để kịp thời phối hợp cùng bố mẹ bảo vệ trẻ”, BS Tuất nói.

Bởi với căn bệnh này, tình trạng trẻ cải thiện, được ra viện không có nghĩa là hết bệnh. Nếu trẻ tiếp tục tiếp xúc với môi trường độc hại trên mạng, gia đình vẫn thiếu kết nối, các hành vi này có thể lặp lại ở trẻ.

ThS.BS Nguyễn Thành Long cho biết, mạng xã hội không trực tiếp gây ra hành vi tự gây thương tích, mà tác động qua chuỗi hệ lụy: nghiện mạng xã hội dẫn đến thức khuya, rối loạn giấc ngủ mạn tính, từ đó khả năng kiểm soát cảm xúc bị suy giảm rồi bùng nổ rối loạn điều hòa cảm xúc.

Theo BS Long, cha mẹ nên trò chuyện với trẻ để thống nhất thời gian sử dụng mạng xã hội hợp lý, không quá 1-2 tiếng/ngày (Ảnh: T.A).

Đáng nói, nhiều gia đình khi thấy trẻ có hiện tượng này đã cư xử cực đoan, tịch thu điện thoại, cấm trẻ sử dụng mạng xã hội.

“Trong thực tế ghi nhận, việc cấm đoán này có thể gây tác dụng ngược, khiến trẻ càng trở nên dễ bùng nổ do rối loạn điều hòa cảm xúc”, BS Long nói.

Theo bác sĩ, để giảm tác động của mạng xã hội tới trẻ, 3 yếu tố rất quan trọng cần nắm vững:

- Cam kết về thời gian sử dụng, nội dung quản lý.

Thay vì để cho trẻ dùng xuyên đêm, chỉ cho phép dùng 1-2 tiếng tối đa cho nền tảng xã hội ngoài mục đích học tập. Bố mẹ nên quy định khung không ảnh hưởng đến tình trạng rối loạn giấc ngủ của trẻ, tạo nếp thụ động là yếu tố giúp bố mẹ dễ dàng kiểm soát.

- Gia tăng sự kiểm soát, đồng hành của cha mẹ.

Thông thường khi trẻ thiếu sự quan tâm, không kết nối, chia sẻ được với cha mẹ sẽ thu mình vào thế giới ảo. Cha mẹ có thể đồng hành, giám sát tích cực trong việc sử dụng mạng xã hội của trẻ. Giám sát, tránh phơi nhiễm với các thuật toán tự động rất quan trọng trong nội dung trẻ tiếp cận.

- Gia tăng yếu tố bảo vệ: Bố mẹ hãy cùng con thực hiện nhiều hoạt động chung, từ tập thể dục, các hoạt động ngoài trời, tương tác, sự chia sẻ… giúp hạn chế nguy cơ ảnh hưởng của mạng xã hội với nguy cơ hình thành hành vi tự gây thương tích.

Theo bác sĩ, để ngăn chặn hành vi tự gây thương tích ở lứa tuổi học đường, gia đình, nhà trường cần thực hiện giám sát tích cực với trẻ, đối thoại cởi mở thay vì cấm đoán cứng nhắc. Cần lắng nghe con bằng sự thấu hiểu để trẻ không phải dùng nỗi đau thể xác làm ngôn ngữ biểu đạt.

Chuyên gia khuyến cáo, khi phát hiện trẻ có các dấu hiệu bất thường như thức quá khuya, thu mình, giảm sút học tập, sút cân hoặc xuất hiện các vết tổn thương nghi vấn trên cơ thể, gia đình cần đưa trẻ đến các cơ sở y tế chuyên khoa để được can thiệp sớm.

“Sự can thiệp y khoa luôn cần sự đồng hành của gia đình. Cha mẹ hãy tâm sự, chia sẻ, đồng hành nhiều hơn với con cái, cùng con làm việc nhà, tập thể dục, nấu ăn, đi dạo… Sự kết nối của gia đình sẽ giúp trẻ giảm nguy cơ tiếp cận những thông tin tiêu cực, giảm nguy cơ tác động đến cảm xúc của trẻ”, bác sĩ khuyến cáo.