Xuất khẩu đất hiếm của Trung Quốc sang Nhật Bản và Mỹ giảm mạnh

Xuất khẩu các nguyên tố đất hiếm thuộc diện kiểm soát của Trung Quốc sang Nhật Bản đã giảm khoảng một nửa và sang Mỹ giảm gần 30% trong nửa đầu năm 2026.

Diễn biến này cho thấy Trung Quốc sẵn sàng sử dụng các nguồn tài nguyên quan trọng như một công cụ gây sức ép kinh tế và tạo lợi thế trong quan hệ ngoại giao.

Đất hiếm chuẩn bị được đưa đi xuất khẩu tại Liên Vân Cảng, tỉnh Giang Tô, Trung Quốc. Ảnh tư liệu: AFP/TTXVN

Tháng 4/2025, Bộ Thương mại Trung Quốc áp dụng cơ chế cấp phép xuất khẩu đối với 7 nguyên tố đất hiếm, trong đó có dysprosium và terbium. Dữ liệu thương mại của Tổng cục Hải quan Trung Quốc cho thấy, trong 6 tháng đầu năm 2026, tổng lượng xuất khẩu bảy loại đất hiếm này sang Nhật Bản giảm 51% so với cùng kỳ năm trước. Xuất khẩu mặt hàng này sang Mỹ giảm 28%, trong khi tổng lượng xuất khẩu ra thị trường thế giới giảm 16%.

Riêng trong tháng 6/2026, xuất khẩu đất hiếm của Trung Quốc sang Nhật Bản giảm tới 81% so với cùng kỳ năm trước, đánh dấu tháng giảm thứ tư liên tiếp kể từ tháng 3/2026, trong bối cảnh quan hệ giữa hai nước diễn biến ít thuận lợi. Đáng chú ý, Trung Quốc không xuất khẩu dysprosium và terbium sang Nhật Bản kể từ đầu năm. Đây là hai nguyên liệu quan trọng để sản xuất động cơ xe điện.

Một mặt hàng ghi nhận mức giảm đặc biệt mạnh gần đây là yttrium. Xuất khẩu nguyên tố này từ Trung Quốc sang Nhật Bản đã giảm xuống bằng 0 trong tháng 6/2026. Yttrium là vật liệu không thể thiếu trong nhiều lĩnh vực công nghệ cao, như lớp phủ chịu nhiệt cho động cơ máy bay, thiết bị sản xuất chất bán dẫn và thiết bị điều trị ung thư.

Cũng trong tháng 6/2026, Chính phủ Trung Quốc bổ sung thêm 20 công ty và tổ chức của Nhật Bản vào danh sách kiểm soát xuất khẩu đối với các mặt hàng có thể sử dụng cho cả mục đích dân sự và quân sự, sau một động thái tương tự vào tháng 2.

Đối với Mỹ, xuất khẩu đất hiếm của Trung Quốc đã giảm mạnh ngay sau khi các biện pháp hạn chế được áp dụng vào tháng 4/2025, trước khi tạm thời phục hồi vào khoảng thời gian Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình gặp nhau hồi tháng 10/2025.

Tuy nhiên, nguồn cung vẫn thiếu ổn định. Hai nhà lãnh đạo đã thảo luận vấn đề đất hiếm trong cuộc hội đàm tại Bắc Kinh vào tháng 5/2026, nhưng xuất khẩu đất hiếm của Trung Quốc sang Mỹ trong tháng 6/2026 lại giảm so với tháng trước đó.

Mặc dù quan hệ Mỹ – Trung đã phần nào ổn định hơn so với giai đoạn hai nước áp mức thuế quan cao đối với hàng hóa của nhau, các số liệu cho thấy Trung Quốc vẫn đang hạn chế xuất khẩu đất hiếm. Theo dự kiến, Tổng thống Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình sẽ tiếp tục thảo luận vấn đề đất hiếm trong cuộc gặp vào ngày 24/9.