Đế chế thương mại của nữ tỷ phú giàu nhất Nga chao đảo dưới hỏa lực Ukraine

Các đợt tập kích liên tiếp của Ukraine nhằm vào hệ thống kho hàng Wildberries đang giáng đòn mạnh vào đế chế bán lẻ của nữ tỷ phú Tatyana Kim, khi hàng tỷ USD hàng hóa bị thiệt hại và 9 nhân viên thiệt mạng.

Bà Tatyana Kim là nhà đồng sáng lập nền tảng thương mại điện tử Wildberries và là người phụ nữ giàu nhất nước Nga. Ảnh: Moscow Times

Bà Tatyana Kim, nhà đồng sáng lập nền tảng thương mại điện tử Wildberries và là người phụ nữ giàu nhất nước Nga, đang đối mặt với thử thách lớn nhất kể từ khi xây dựng đế chế kinh doanh của mình, khi các cuộc không kích của Ukraine liên tiếp đánh trúng những kho hàng của công ty.

Theo truyền thông Mỹ, bà Kim từng xây dựng phiên bản Amazon của nước Nga, khéo léo xoay xở trong bối cảnh đất nước đang trải qua cuộc xung đột kéo dài với Ukraine, đông thời vượt qua cuộc tranh chấp kinh doanh gay gắt với chồng cũ trong một vụ việc từng dẫn đến đấu súng chết người gần Quảng trường Đỏ. Với tài sản ròng đến tháng 8/2026 ước tính từ 8,1-8,7 tỉ USD, Tatyana Kim được coi là người phụ nữ giàu nhất Nga và cũng là nữ tỷ phú tự thân đầu tiên ở nước này.

Nhưng giờ đây, thách thức lớn hơn nhiều đang đến. Các cuộc không kích của Ukraine đang tàn phá cơ sở vật chất của Wildberries, đe dọa sự tồn tại của đế chế kinh doanh do bà gây dựng.

Sau nhiều tháng Ukraine tập kích các nhà máy lọc dầu của Nga, gây thiếu nhiên liệu trên toàn quốc, Kiev đã mở rộng chiến dịch không kích sang các kho hàng của Wildberries trên khắp nước Nga. Ít nhất 23 cơ sở của Wildberries đã trở thành mục tiêu kể từ giữa tháng 7, với hàng hóa trị giá hàng tỷ USD bị thiêu rụi. 9 nhân viên của công ty đã thiệt mạng.

Các cuộc tấn công đánh dấu một giai đoạn mới của cuộc xung đột khi Ukraine lần đầu tiên mạnh tay nhắm vào một doanh nghiệp tư nhân cụ thể. Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky muốn đưa chiến tranh đến gần hơn với đời sống người Nga, với hy vọng sự bất bình gia tăng trong xã hội sẽ tạo thêm sức ép lên Tổng thống Vladimir Putin.

Kiev cho rằng Wildberries là mục tiêu hợp pháp vì nền tảng này chiếm khoảng 10% tổng doanh số bán lẻ của Nga và cung cấp hàng hóa cho binh sĩ Nga.

Trong một video phát biểu cuối tháng trước, bà Tatyana Kim đã lên án các cuộc tấn công mà bà gọi là “khủng bố”. Bà cho rằng hàng hóa Wildberries bán không khác những sản phẩm được cung cấp trên Amazon hay Alibaba.

Khói bốc lên từ một nhà kho của Wildberries ở Yekaterinburg, Nga sau đòn tập kích UAV của Ukraine vào ngày 7/8/2026. Ảnh: Exilenova /Telegram

Thiệt hại hàng tỷ USD

Các cuộc tập kích đang gây tổn thất cho Wildberries cũng như thị trường bán lẻ Nga, trong bối cảnh nền kinh tế nước này vốn đã gặp nhiều khó khăn.

Theo SberIndex, bộ phận nghiên cứu của ngân hàng quốc doanh Sberbank, chi tiêu của người Nga cho các mặt hàng phi thực phẩm trên những sàn thương mại điện tử như Wildberries đã lao dốc trong những tuần gần đây.

Công ty tư vấn thương mại điện tử Data Insight tại Moskva ước tính Wildberries đã mất tới 1/3 diện tích kho hàng và có thể thiệt hại tới 480 tỷ ruble, tương đương 5,9 tỷ USD, giá trị hàng hóa do các cuộc tấn công của Ukraine.

“Wildberries gần như đã cạn những kho hàng lớn nhất”, nhà phân tích Sergei Semko của Data Insight nói, cho biết mỗi ngày lại có thêm một kho hàng bị phá hủy.

Tương lai của Wildberries sẽ phụ thuộc một phần vào việc các cuộc tập kích của Ukraine kéo dài bao lâu và tốc độ công ty có thể thích ứng với hệ thống logistics mới như thế nào. Một yếu tố khác là liệu bà Kim có thể nhận được sự hỗ trợ hay bồi thường nào từ chính quyền Nga.

Từ giáo viên tiếng Anh thành nữ tỷ phú

Sinh ra trong một gia đình Nga gốc Hàn Quốc, bà Kim từng là giáo viên tiếng Anh trước khi cùng chồng, ông Vladislav Bakalchuk, thành lập Wildberries vào năm 2004, ban đầu là một website bán quần áo theo catalog của các thương hiệu châu Âu.

Qua nhiều năm, Wildberries phát triển thành một mắt xích quan trọng của nền kinh tế tiêu dùng Nga, với gần 95.000 điểm nhận hàng trên cả nước. Hơn một nửa dân số Nga mua hàng trên nền tảng này ít nhất một lần mỗi tháng.

Sau khi Nga mở chiến dịch quân sự đặc biệt tại Ukraine, Wildberries càng trở nên quan trọng khi nhiều công ty phương Tây rút khỏi thị trường Nga.

Năm 2024, bà Kim hoàn tất một thương vụ sáp nhập với một công ty quảng cáo ngoài trời của Nga. Chồng bà phản đối thương vụ và cáo buộc đây là một vụ thâu tóm doanh nghiệp. Có thời điểm, ông Bakalchuk cùng một nhóm người Chechnya có vũ trang xuất hiện tại văn phòng Wildberries ở Moskva, dẫn tới một vụ đấu súng khiến 2 người thiệt mạng và 7 người bị thương.

Bà Kim và ông Bakalchuk hoàn tất thủ tục ly hôn vào năm sau.

Giờ đây, ở tuổi 50, bà Kim lại phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng nghiêm trọng hơn.

Bà cho biết, Wildberries đang nhanh chóng phân tán mạng lưới phân phối và tái cấu trúc hệ thống logistics. Công ty cũng đã hai lần chi trả tự nguyện cho hơn 80.000 người bán hàng vừa và nhỏ, đồng thời triển khai một gói bảo hiểm giới hạn dành cho người bán trước nguy cơ UAV tập kích.

Chính phủ Nga cũng đang chuẩn bị một gói hỗ trợ cho các nhà bán hàng trên Wildberries, bao gồm ưu đãi thuế và thời gian gia hạn nghĩa vụ tài chính.

Người bán hàng cũng bị cuốn vào cuộc chiến

Trong khi các nhà bán hàng nhận được một số hỗ trợ, nhân viên Wildberries ngày càng lo lắng về an toàn.

Một nữ nhân viên 24 tuổi tại kho hàng ở St. Petersburg cho biết cô cảm thấy sợ hãi khi UAV Ukraine liên tiếp đánh trúng các cơ sở của công ty. Sau khi kho nơi cô làm việc và một kho khác gần nhà bị tập kích, cô quyết định nghỉ việc.

Các doanh nhân độc lập bán hàng trên Wildberries cũng chịu tổn thất nặng nề.

Katerina Kordik, 44 tuổi, từng xây dựng một doanh nghiệp bán đồ trang sức phong cách boho nhập từ châu Á đủ thành công để nuôi sống gia đình 5 người. Bà mất khoảng 1/3 lượng hàng, trong đó có những món đồ thủ công đắt tiền nhất, khi một kho Wildberries gần Moskva bị Ukraine tấn công hồi tháng trước.

Sau đó, một cuộc tập kích vào kho Wildberries ở Tula đã phá hủy thêm một nửa số hàng còn lại. Từ khoảng 2.000 sản phẩm, hiện bà chỉ còn khoảng 100 món có thể bán. Lần đầu tiên trong đời, bà Kordik phải tìm đến bác sĩ tâm lý.

Đối thủ Ozon có thể hưởng lợi

Wildberries còn chịu sức ép từ đối thủ. Các chuyên gia trong ngành đã nhận thấy dấu hiệu người bán hàng chuyển sang Ozon, sàn thương mại điện tử lớn thứ hai của Nga. Ozon có mạng lưới logistics phân tán hơn và chưa trở thành mục tiêu trực tiếp của Ukraine.

Tuy vậy, Wildberries vẫn hoạt động bình thường ở nhiều nơi. Một cựu lãnh đạo công ty cho rằng nền tảng này sở hữu hệ thống logistics và công nghệ thông tin đủ tinh vi để không dễ dàng sụp đổ chỉ vì một số kho hàng bị phá hủy.

Ukraine cáo buộc Wildberries bán các mặt hàng phục vụ quân sự, trong đó có linh kiện thay thế cho UAV và thiết bị định vị. Bà Kim bác bỏ và gọi các cuộc tập kích là “tấn công vào những người dân hòa bình”.

Wildberries quy định rõ rằng việc mua bán vũ khí và trang thiết bị quân sự bị cấm trên nền tảng.

Tuy nhiên, nhiều người thân và những người ủng hộ binh sĩ Nga được biết đã mua các thiết bị như áo giáp, mũ bảo hiểm tại đây. UAV và nhiều sản phẩm có thể được sử dụng ngoài tiền tuyến cũng xuất hiện trên sàn.

Một khảo sát của báo New York Times cho thấy đầu tháng 8, Wildberries vẫn có bán UAV góc nhìn thứ nhất (FPV), các cuộn cáp quang có thể gắn vào UAV để điều khiển, thậm chí có sản phẩm là UAV gắn hệ thống thả chất nổ.