Đối thủ đáng gờm của Trung Quốc trong cuộc đua đất hiếm

Brazil đang nổi lên như điểm nóng mới trên bản đồ đất hiếm toàn cầu khi nhu cầu đối với nguồn tài nguyên chiến lược này tăng mạnh.

Đất hiếm chuẩn bị được đưa đi xuất khẩu tại Liên Vân Cảng, tỉnh Giang Tô, Trung Quốc. Ảnh tư liệu: AFP/TTXVN

Các “ông lớn” ngành khai khoáng quốc tế tin rằng Brazil có thể trở thành trung tâm sản xuất kim loại đất hiếm quan trọng tiếp theo của thế giới, đồng thời là lựa chọn thay thế cho sự thống trị của Trung Quốc trong lĩnh vực này.

Theo kênh DW (Đức), cơn sốt tài nguyên mới đang hình thành tại Brazil. Nhưng lần này, đó không phải là vàng, cà phê hay cao su. Thay vào đó, tâm điểm chú ý là “vàng” của kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo (AI) và năng lượng tái tạo: đất hiếm.

Nhà địa chất học Andrew Tunks, CEO công ty khai khoáng Meteoric Resources (Australia), chia sẻ: “Những dự án đất hiếm quy mô lớn tiếp theo của thế giới sẽ xuất hiện ở Brazil. Không rõ sẽ mất bao lâu nhưng theo thời gian, Brazil sẽ trở thành đối thủ cạnh tranh với Trung Quốc”.

Meteoric Resources đang đầu tư mạnh vào khai thác đất hiếm ở Brazil. Dự án Caldeira của công ty nằm ở bang Minas Gerais được đánh giá là mỏ đất sét ion lớn nhất thế giới. Các mỏ đất sét ion là một trong những nguồn quan trọng nhất của các nguyên tố đất hiếm trung bình và nặng, chẳng hạn như dysprosi và terbi, rất cần thiết cho nam châm sử dụng trong tua bin gió và xe điện.

Cuộc chạy đua tìm kiếm trữ lượng đất hiếm

Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), nhu cầu về các nguyên tố đất hiếm dùng làm nam châm (neodymi, praseodymi, dysprosi, terbi) đã tăng gấp đôi kể từ năm 2015 và dự kiến sẽ tiếp tục tăng thêm hơn 30% vào năm 2030 theo các chính sách hiện hành, nhận động lực từ sự gia tăng điện khí hóa và việc triển khai nhanh chóng các công nghệ năng lượng mới như xe điện và tua bin gió.

IEA cho biết nhu cầu ngày càng tăng đối với tự động hóa, robot và công nghệ kỹ thuật số sẽ thúc đẩy hơn nữa nhu cầu về đất hiếm, vốn rất cần thiết cho xe điện, trung tâm dữ liệu AI và robot tiên tiến.

Brazil sở hữu trữ lượng đất hiếm lớn thứ hai thế giới sau Trung Quốc, với ước tính khoảng 21 triệu tấn. Trung Quốc vẫn dẫn đầu bảng xếp hạng toàn cầu với 44 triệu tấn.

Nhu cầu toàn cầu ngày càng tăng đối với đất hiếm đã dẫn đến sự bùng nổ các đơn xin khai thác tại Cơ quan Khai thác Quốc gia Brazil (ANM). Hiện có 2.758 dự án đang được xem xét. Để so sánh, chỉ có hơn 250 đơn xin khai thác đất hiếm được nộp tại Brazil trong giai đoạn từ năm 1975 đến năm 2020. Chỉ riêng trong giai đoạn từ năm 2023 đến năm 2024, con số này đã tăng vọt lên 1.662 đơn.

“Cơn sốt vàng” mới của Brazil cũng đang lan sang thị trường chứng khoán. Giá cổ phiếu của các công ty đầu tư vào khai thác đất hiếm tại quốc gia này đã tăng vọt. Trong 12 tháng qua, cổ phiếu của Meteoric Resources (Australia), Resouro Strategic Metals (Canada), Appia Rare Earths & Uranium Corp (Canada) cùng USA Rare Earths (Mỹ) đã tăng từ 65% đến 122%.

Tháng 4 vừa qua, USA Rare Earths đã mua lại mỏ đất hiếm duy nhất đang hoạt động của Brazil từ công ty khai khoáng Serra Verde tại Minacu, bang Goias, với giá 2,8 tỷ USD. Sau thương vụ, CEO Barbara Humpton cho biết: “Mỏ Pela Ema của Serra Verde là tài sản độc nhất vô nhị và là nhà sản xuất duy nhất ngoài châu Á có khả năng cung cấp quy mô lớn cả bốn loại đất hiếm từ tính”. Bà nhấn mạnh tầm quan trọng chiến lược của mỏ này, được thể hiện rõ qua thỏa thuận cung cấp kéo dài 15 năm với một số cơ quan chính phủ Mỹ.

Khả năng cạnh tranh của Brazil với Trung Quốc

Serra Verde hiện vẫn là trường hợp ngoại lệ trong ngành đất hiếm của Brazil. Không giống Trung Quốc, Brazil đến nay chủ yếu chỉ xuất khẩu nguyên liệu thô thay vì tự chế biến và tinh luyện trong nước.

Theo IEA, Trung Quốc hiện chiếm hơn 90% năng lực tinh luyện đất hiếm toàn cầu. Nước này cũng thống trị lĩnh vực sản xuất nam châm vĩnh cửu với thị phần khoảng 95%. Ngành điện tử đã cảm nhận rõ tác động của sự phụ thuộc này trong năm ngoái. Sau khi Trung Quốc áp đặt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đất hiếm giữa lúc xảy ra tranh chấp thuế quan với Mỹ. Tình trạng thiếu hụt nguồn cung đã nhanh chóng xuất hiện.

Hiện nay, Brazil cùng nhiều quốc gia giàu tài nguyên khác như Ấn Độ, Việt Nam, Thụy Điển và Na Uy đang muốn xây dựng chuỗi giá trị đất hiếm của riêng mình. Tuy nhiên, ông Andrew Tunks cho rằng quá trình này sẽ cần thêm thời gian.

Ông Tunks nhận định: “Brazil có thể nhanh chóng tạo được năng lực cạnh tranh trong lĩnh vực khai thác. Tuy nhiên, khi nói đến sản xuất và chế tạo, nước này vẫn cần thêm thời gian”.

Từ góc độ địa chất, Brazil đang nắm lợi thế so với nhiều quốc gia khác sở hữu trữ lượng đất hiếm lớn. Theo Hiệp hội Địa chất Brazil (SBG), khoảng 73% các mỏ đất hiếm của nước này bao gồm các cấu tạo đất sét ion.

Chủ tịch SBG – ông Francisco Valdir Silveira giải thích: “Đây là những mỏ mà tự nhiên đã thực hiện sẵn một phần công đoạn xử lý. Đá granite nguyên thủy bị biến đổi và phong hóa theo thời gian. Nhờ đó, việc khai thác các mỏ đất sét ion trở nên thuận lợi hơn nhiều”.

Bên cạnh đó, ông Tunks cho rằng Brazil còn sở hữu nhiều lợi thế khác trong hoạt động khai thác và chế biến đất hiếm. “Quá trình tách chiết đòi hỏi lượng lớn điện năng và nước. Mỏ của chúng tôi tại Brazil vận hành hoàn toàn bằng năng lượng tái tạo, trong khi giá điện ở đây khá thấp”, ông Tunks chia sẻ.