Vũ Hán (Trung Quốc) biến các khu vực công nghiệp ven sông thành không gian đô thị xanh

Thành phố Vũ Hán, thủ phủ tỉnh Hồ Bắc ở miền Trung Trung Quốc, đang định hình lại khái niệm tái thiết không gian đô thị bằng cách chuyển đổi các khu vực công nghiệp cũ ven sông thành những không gian công cộng xanh, sôi động, qua đó đánh dấu sự chuyển hướng của thành phố sang mô hình phát triển bền vững và chia sẻ lợi ích cộng đồng.

Thành phố Vũ Hán, Trung Quốc. Ảnh: THX/TTXVN

Là thành phố gắn liền với sông nước, Vũ Hán từ lâu đã nổi tiếng với dòng sông Dương Tử và hồ Đông rộng lớn. Tuy nhiên, trong nhiều thập kỷ, sự bùng nổ của ngành công nghiệp nặng đã vô tình ngăn cách người dân với chính những không gian ven sông của mình.

Quận Thanh Sơn (Qingshan), nằm bên bờ sông Dương Tử, nơi từng là “trái tim” công nghiệp nặng đầy sôi động của Vũ Hán, nổi tiếng với biệt danh “thành phố thép”. Năm 2013, quận này đã tiên phong thực hiện một dự án cải tạo toàn diện nhằm khôi phục lại dải bờ sông dài 7,5 km. Theo ông Zheng Yucheng, hướng dẫn viên tại Công viên ven sông Thanh Sơn, sau quá trình cải tạo, các bến bãi công nghiệp và bến tập kết cát cũ đã được di dời hoặc dỡ bỏ hoàn toàn. Nhờ công tác phục hồi môi trường, nơi đây đã chuyển mình từ một khu vực mang dấu ấn công nghiệp sang đô thị sinh thái.

Hiện nay, khu vực ven sông được đánh giá là đạt đẳng cấp thế giới này hoạt động như một công viên “thành phố bọt biển” khổng lồ, có khả năng hấp thụ nước mưa và tạo ra lượng hấp thụ carbon lên tới 723 tấn mỗi năm. Không gian xanh này được lan tỏa một cách hài hòa từ khu vực ven sông sang hồ Đông. Hồ Đông – hồ nước trong đô thị lớn nhất Trung Quốc – sở hữu một tuyến đường xanh đẳng cấp thế giới dài 102 km, bao gồm các lối đi dành cho người đi bộ và xe đạp để mọi người có thể tản bộ, chạy bộ hoặc đạp xe.

Thành phố Vũ Hán, Trung Quốc. Ảnh: THX/TTXVN

Tuyến đường xanh này đã được Chương trình Định cư Con người của Liên hợp quốc công nhận là dự án kiểu mẫu trong việc cải thiện không gian công cộng đô thị. “Điều tôi thích nhất là các sân chơi thể thao, bởi chúng có mặt ở khắp mọi nơi và mở cửa chào đón tất cả mọi người. Điều này thật tuyệt vời,” bà Odmaa Munkhzaya, một du khách đến từ Mông Cổ, chia sẻ. Đối với người dân địa phương, tuyến đường xanh này còn mang ý nghĩa gắn kết cá nhân sâu sắc hơn. Một cư dân địa phương bày tỏ: “Tôi nghĩ điều đẹp đẽ nhất ở đây chính là con người – những gia đình, các cặp đôi, trẻ em và người cao tuổi cùng nhau tận hưởng cuộc sống tại đây”.

Về khía cạnh quy hoạch, để có diện mạo như ngày hôm nay, trước đó thành phố Vũ Hán đã lập quy hoạch tổng thể khu vực ven sông nhằm khôi phục vai trò nổi bật của dòng sông trong lòng thành phố thông qua một chiến lược toàn diện. Mục tiêu cốt lõi của quy hoạch là tạo điều kiện tiếp cận dòng sông và các khu vực bờ kè, đồng thời giảm thiểu rủi ro ngập lụt theo mùa. Thay vì chỉ đơn thuần cải thiện tính thẩm mỹ của hệ thống tường chắn lũ hiện hữu, quy hoạch ven sông còn tái thiết lập mối liên kết giữa Vũ Hán và sông Dương Tử. Điều này được thực hiện thông qua sự kết hợp giữa các công trình hạ tầng, không gian văn hóa và các giải pháp cảnh quan, nhằm kiến tạo chuỗi không gian đô thị phản ánh những nét đặc trưng và tiêu biểu nhất của Vũ Hán.

Về khía cạnh môi trường, khu vực từng là trung tâm công nghiệp nặng tại quận Thanh Sơn đã trải qua quá trình chuyển đổi mạnh mẽ, với 23 bến cảng đã bị dỡ bỏ hoặc di dời, đồng thời 3 tỷ nhân dân tệ (khoảng 418 triệu USD) vốn đầu tư đã được rót vào các dự án cải tạo môi trường sinh thái dọc bờ sông.

Từ năm 2021, quận Thanh Sơn bắt đầu triển khai quá trình chuyển đổi thông minh cho các ngành công nghiệp truyền thống, đánh dấu một bước tiến quan trọng khác trên hành trình xây dựng đô thị sinh thái. Trước đó, Quận Thanh Sơn, nơi được coi là trung tâm công nghiệp của Vũ Hán với 12 doanh nghiệp nhà nước quy mô lớn đóng vai trò là trụ cột cho nền công nghiệp hiện đại của Trung Quốc.

Tuy nhiên, sự bùng nổ công nghiệp cũng đi kèm với những cái giá đắt về môi trường. Qua nhiều thập kỷ, các bến bãi và bãi thải công nghiệp đã lấn chiếm bờ sông Dương Tử vốn từng rất thơ mộng.

Đường sá ven sông bị hư hại do xe tải hạng nặng thường xuyên qua lại, còn nước sông thì bị ô nhiễm bởi nước thải công nghiệp. Còn ở cấp thành phố, Vũ Hán tái cấu trúc mạnh mẽ không gian ven sông – hồ theo hướng ưu tiên sinh thái.

Thành phố di dời hơn 90 doanh nghiệp hóa chất và hầu hết các bến cảng cũ đồng thời loại bỏ hạ tầng công nghiệp lạc hậu dọc sông, giải phóng khoảng 50 km bờ sông để hình thành các hành lang sinh thái, công viên ven sông và không gian thoát lũ. Trên nền tảng này, Vũ Hán xây dựng dải sinh thái liên tục vừa là không gian công cộng, vừa là trục xanh kết nối các khu dân cư.

Theo Chương trình Định cư Con người của Liên hợp quốc, tái thiết đô thị là quá trình tái phát triển mà bất kỳ thành phố nào trên thế giới cũng sẽ trải qua ở một giai đoạn phát triển nhất định. Đây là chiến lược quy hoạch toàn diện bao gồm nhiều biện pháp – như cải tạo, chuyển đổi và tái sử dụng đất đai, không gian và tài sản đô thị – với sự hợp tác của nhiều bên liên quan.

Đây là phương thức thiết yếu để thúc đẩy phát triển đô thị bền vững. Hiện nay, quá trình phát triển đô thị tại Trung Quốc đang dần chuyển dịch từ giai đoạn đô thị hóa nhanh với quy mô lớn sang giai đoạn tái thiết đô thị hướng tới phát triển bền vững.

Là một trong tám siêu đô thị của Trung Quốc và thành phố hạt nhân thuộc Vành đai Kinh tế sông Dương Tử, Vũ Hán được đánh giá là thành phố đi đầu trong công tác nghiên cứu và thực hiện tái thiết đô thị cảnh quan đô thị.

Kinh nghiệm của Vũ Hán cho thấy, việc kết hợp giữa phục hồi môi trường, quy hoạch không gian xanh và quản trị đô thị thông minh có thể tạo ra chuyển biến rõ rệt về môi trường, chất lượng không khí, không gian đô thị và đặc biệt là điều kiện sống của người dân.