Sự bùng nổ thủy điện tại Himalaya đối mặt áp lực bảo hiểm

Ngành thủy điện tại khu vực Hindu Kush Himalaya đang chịu tổn thất ngày càng lớn do thiên tai, khi biến đổi khí hậu khiến sông băng tan chảy, băng vĩnh cửu suy yếu và nguy cơ lũ quét, sạt lở gia tăng.

Tổn thất vượt phí bảo hiểm

Nhà máy thủy điện Sanjen Khola ở Nepal, do một công ty Trung Quốc xây dựng. Ảnh: Tân Hoa Xã

Tại Nepal, tiền bồi thường bảo hiểm đã vượt phí bảo hiểm trong 4/5 năm gần đây, làm dấy lên lo ngại về tính bền vững của kế hoạch mở rộng thủy điện, nguồn năng lượng được nước này kỳ vọng giúp giảm phụ thuộc nhiên liệu hóa thạch và thúc đẩy xuất khẩu điện.

Ấn Độ, Bhutan và Trung Quốc cũng đang đẩy mạnh thủy điện. Tuy nhiên, theo Nikkei Asia, trận lũ hồi tháng 8 tại khu vực biên giới Nepal – Tây Tạng đã làm gián đoạn hơn 400 MW công suất thủy điện đang vận hành tại Nepal, cho thấy rủi ro khí hậu cần được tính toán kỹ hơn trong các dự án mới.

“Những bằng chứng lặp đi lặp lại dọc các biên giới và lưu vực sông Himalaya cần thúc đẩy việc xem xét lại vị trí xây dựng cũng như cách thiết kế các dự án thủy điện”, Arun Shrestha, Giám đốc điều hành Hydrominds, nhận định.

Tại Ấn Độ, lũ quét và lũ do vỡ hồ băng đã gây thiệt hại ít nhất 170 tỷ rupee (1,77 tỷ USD) đối với các công trình thủy điện đang xây dựng và vận hành trong 5 năm qua.

Theo Rena Rijal, quyền Giám đốc điều hành Bảo hiểm United Ajod, riêng tại Nepal, thiệt hại đối với ngành thủy điện do trận lũ biên giới Nepal – Tây Tạng được ước tính khoảng 20 tỷ rupee Nepal (128 triệu USD).

Bảo hiểm và tái bảo hiểm

Theo Cơ quan Bảo hiểm Nepal, việc giải quyết nhanh các khoản bồi thường có ý nghĩa quan trọng để các nhà máy sớm khôi phục hoạt động. Tuy nhiên, khoảng một nửa trong tổng số 11,45 tỷ rupee Nepal tiền yêu cầu bồi thường bảo hiểm trong 5 năm qua vẫn chưa được giải quyết.

Thời gian xử lý kéo dài không đồng nghĩa doanh nghiệp bảo hiểm từ chối bồi thường. Các dự án thủy điện có quy mô lớn, cấu trúc phức tạp nên việc đánh giá thiệt hại thường mất nhiều thời gian.

“Việc giải quyết bồi thường có thể bị trì hoãn nếu các thỏa thuận tái bảo hiểm không đủ”, Toton Chakraborty, Giám đốc điều hành chi nhánh Nepal của hãng bảo hiểm The Oriental, cho biết.

Thị trường bảo hiểm Nepal còn tương đối non trẻ và có năng lực giữ rủi ro hạn chế, khiến các doanh nghiệp phải phụ thuộc đáng kể vào thị trường tái bảo hiểm quốc tế. Chuyên gia cho biết việc tìm kiếm tái bảo hiểm cho các dự án thủy điện ngày càng khó do tần suất tổn thất cao, rủi ro khí hậu gia tăng và dữ liệu thiếu minh bạch.

Nepal vốn nằm trong khu vực có hoạt động địa chấn mạnh, đồng thời thường xuyên xảy ra lũ do vỡ hồ băng, lũ lụt và sạt lở. Diễn biến này đang buộc ngành bảo hiểm phải xem xét lại mức phí đối với thủy điện.

Cần thay đổi cách thiết kế dự án

Các chuyên gia cũng cho rằng việc tiếp tục quy hoạch và thiết kế thủy điện theo cách truyền thống sẽ làm gia tăng rủi ro. Thay vì chỉ dựa vào dữ liệu dòng chảy lịch sử, các dự án cần tính đến đồng thời nguy cơ địa chấn, lũ quét, sạt lở, biến đổi lượng mưa và những tác động dây chuyền giữa các loại thiên tai.

Chuyên gia cho rằng các công trình cần áp dụng thiết kế có khả năng chống chịu khí hậu, lựa chọn lại vị trí các hạng mục, đồng thời bố trí đường tiếp cận và thoát hiểm phù hợp.

Các nhà máy ở thượng nguồn có thể mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn nhưng cũng dễ tổn thương trước thiên tai. Trong khi đó, công trình ở hạ lưu tương đối an toàn hơn nhưng chi phí xây dựng cao. Số lượng địa điểm phù hợp ở hạ lưu ngày càng ít khiến nhiều dự án phải tiến sâu hơn về phía đầu nguồn.

Tại Nepal, giá điện gần như không thay đổi trong gần hai thập kỷ cũng khiến ngân sách dự án bị hạn chế.

Biến đổi khí hậu đang khiến Himalaya nóng lên nhanh chóng, làm tan sông băng và băng vĩnh cửu, đồng thời thay đổi mô hình tuyết và lượng mưa. Vì vậy, đánh giá rủi ro cần được cập nhật thường xuyên dựa trên dữ liệu giám sát sông băng và hệ thống cảnh báo sớm tại cộng đồng.

Một số dự án đã bắt đầu thích ứng. Tại dự án thủy điện Pakal Dul công suất 1.000 MW ở Jammu và Kashmir, Ấn Độ, nhà máy điện, đường hầm và khu vực trạm biến áp được xây dựng ngầm nhằm giảm mức độ phơi nhiễm trước thiên tai.

Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo không có thiết kế nào có thể loại bỏ hoàn toàn rủi ro tại Himalaya. Prabhat Sood, nhà sáng lập Dr. Hutarew & Partner India, cho rằng các dự án cần tránh xây dựng sát sông, đồng thời tính đến cộng đồng hạ lưu, hệ sinh thái, dòng chảy phù sa và sinh kế của người dân.

“Không thể có sự chắc chắn rằng công trình sẽ miễn nhiễm với thảm họa”, ông nói, do vẫn tồn tại những yếu tố khó dự đoán từ biến đổi khí hậu và đặc điểm địa chất bất ổn của Himalaya.