Giảm áp lực thi lớp 10 không chỉ bằng việc giảm số môn thi

Giảm áp lực thi vào lớp 10 cần giải quyết đồng bộ bài toán chỉ tiêu tuyển sinh, phân luồng và chất lượng các lựa chọn giáo dục khác sau THCS.

Thí sinh thi vào lớp 10 tại Hồng Đức School (Hưng Yên).

Để giảm áp lực một cách thực chất

Ở góc độ quản lý, ông Trịnh Văn Ngoãn, Phó Giám đốc Sở GD&ĐT Vĩnh Long bày tỏ đồng tình và ủng hộ định hướng thi vào lớp 10 công lập với hai môn Toán và Ngữ văn.

Theo ông, nếu thống nhất thi hai môn Toán và Ngữ văn trên quy mô toàn quốc, công tác tuyển sinh sẽ có một hệ quy chiếu đồng bộ, nhất quán và minh bạch hơn. Sự thống nhất này không chỉ tạo ổn định về tổ chức mà còn góp phần củng cố tâm lý và niềm tin của xã hội đối với kỳ thi. Dưới góc nhìn khoa học quản lý giáo dục, bước đi này tiệm cận với triết lý “giảm tải kỹ thuật” để giải phóng năng lực.

Thay vì ép buộc người học phải ghi nhớ máy móc khối lượng kiến thức lớn mang tính hàn lâm của quá nhiều môn học tại một thời điểm, việc tập trung vào hai môn công cụ cốt lõi giúp tối ưu hóa nguồn lực xã hội. Cụ thể, tiết kiệm đáng kể ngân sách Nhà nước cho công tác in sao đề thi, coi thi, chấm thi và giảm chi phí vô hình mà phụ huynh và học sinh phải bỏ ra cho việc học thêm, nhất là ở lớp 9. Tuy nhiên, đây chưa phải đích cuối cùng, mà là một bước đệm để chuyển dịch sang phương thức đánh giá năng lực toàn diện hơn.

Phó Giám đốc Sở GD&ĐT Vĩnh Long cho rằng, cần phân biệt rõ giữa “áp lực học tập” và “áp lực cạnh tranh vào lớp 10 công lập”.

Việc giảm số môn thi chắc chắn có thể giúp học sinh giảm áp lực ôn tập. Gia đình cũng có thể giảm một phần gánh nặng về chi phí học thêm, thời gian đưa đón và tổ chức việc học.

Tuy nhiên, áp lực cạnh tranh vào trường công lập không đơn thuần xuất phát từ việc học sinh phải thi bao nhiêu môn.

“Bản chất áp lực tại các đô thị lớn như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh… đến từ sự lệch pha giữa chỉ tiêu trường công và nhu cầu của người học”, ông Ngoãn nhận định.

Theo ông, nếu chỉ tiêu tuyển sinh vẫn giữ nguyên thì mức độ cạnh tranh vẫn cao. Chẳng hạn, nếu hệ thống chỉ có thể tiếp nhận khoảng 60-70% học sinh tốt nghiệp THCS vào các trường công lập, trong khi hệ thống trường nghề chưa được cải thiện tương xứng về năng lực và chất lượng đào tạo, cuộc đua vào lớp 10 vẫn gay gắt.

Mặt khác, việc giảm số môn thi từ 3-4 môn xuống còn 2 môn cũng đặt ra một vấn đề khác.

Khi chỉ còn hai môn thi, biên độ sai số trong bài thi sẽ thu hẹp. Theo ông Ngoãn, đề thi Toán và Ngữ văn khi đó có thể phải tăng độ khó, độ phân hóa để thực hiện chức năng sàng lọc.

Do đó, giảm môn thi không nên được hiểu đơn giản là sẽ giải quyết toàn bộ áp lực thi vào lớp 10. Muốn giảm áp lực một cách thực chất, bài toán chỉ tiêu tuyển sinh, phân luồng sau THCS và chất lượng các lựa chọn giáo dục khác cũng cần được giải quyết đồng bộ.

Tăng chất lượng đánh giá quá trình

Một vấn đề khác được ông Ngoãn lưu ý là nguy cơ học lệch, học tủ khi chỉ còn hai môn thi.

Theo ông, tâm lý “thi gì học nấy” là một lực cản có thật trong thực tiễn giáo dục. Nếu cơ chế quản lý không chặt chẽ, hiện tượng học lệch, học tủ ở cấp THCS có thể gia tăng, nhất là trong học kỳ II lớp 9.

Khi đó, học sinh có thể dồn nguồn lực cho các môn thi nhằm nâng khả năng trúng tuyển vào lớp 10, trong khi việc học các môn khác có nguy cơ bị xem nhẹ. Không chỉ học sinh, nề nếp và chất lượng dạy học ở những môn không thi cũng có thể chịu tác động.

Tuy nhiên, ông Ngoãn cho rằng động lực học tập thực chất không nên và không thể chỉ được duy trì bằng “chiếc gậy” thi cử cuối cấp.

Ông dẫn kinh nghiệm từ một số nền giáo dục như Phần Lan, Singapore, nơi chất lượng học tập các môn được theo dõi thông qua hệ thống đánh giá quá trình (Formative Assessment), thay vì phụ thuộc vào một kỳ thi tuyển sinh.

Mỗi môn học, mỗi hoạt động giáo dục đều có giá trị riêng. Trong đó, Ngoại ngữ, Tin học ngày càng gắn với nhu cầu hội nhập và định hướng học tập, xét tuyển ở các bậc học tiếp theo. Vì vậy, với những học sinh có mục tiêu rõ ràng, động lực học tập không nhất thiết phải đến từ việc môn học đó có được đưa vào kỳ thi tuyển sinh hay không.

“Điều then chốt ở đây là năng lực quản trị của ngành”, ông Ngoãn nhấn mạnh.

Theo đó, nếu thi tuyển sinh lớp 10 chỉ còn hai môn Toán và Ngữ văn, ngành giáo dục cần đồng thời siết chặt quy trình kiểm tra thường xuyên, kiểm tra định kỳ tại các trường phổ thông để bảo đảm kỷ cương dạy học.

Mục tiêu là bảo đảm học sinh vẫn được học đầy đủ chương trình, các môn học vẫn được coi trọng và chất lượng giáo dục được kiểm soát bằng quá trình, thay vì dùng kỳ thi cuối cấp như một công cụ để “ép” học sinh phải học đều.