Hàng loạt tàu chở dầu bị tấn công ở Hormuz, tuyến vận chuyển 20% dầu thế giới đối mặt rủi ro

Cơ quan Quản lý Eo biển Vịnh Ba Tư (PGSA) của Iran cho biết trong những ngày gần đây, nhiều tàu chở dầu đã bị tấn công tại eo biển Hormuz.

Tàu thuyền ở eo biển Hormuz, gần thành phố cảng Bandar Abbas, Iran. Ảnh: The Guardian/TTXVN

Hãng truyền thông IRIB của Iran ngày 1/10 dẫn tuyên bố của Cơ quan Quản lý Eo biển Vịnh Ba Tư (PGSA) cho biết trong số các tàu chở dầu bị tấn công có ba tàu thuộc sở hữu hoặc được thuê vận hành bởi Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE).

Tuyên bố của Cơ quan Quản lý Eo biển Vịnh Ba Tư cho biết thêm: “Các cuộc điều tra cho thấy các tàu chở dầu AL RUWAIS, SINBAD và MERSIN PROSPERITY đã nhiều lần cố gắng đi qua eo biển Hormuz trong hai tháng qua”.

Tuyên bố của Cơ quan Quản lý Eo biển Vịnh Ba Tư nhấn mạnh: “Đáng chú ý là tên của ba tàu chở dầu này cũng nằm trong danh sách cập nhật mới nhất của Cơ quan Quản lý Eo biển Vịnh Ba Tư về các trường hợp không tuân thủ quy định”.

Cơ quan Quản lý Eo biển Vịnh Ba Tư được Iran thành lập đầu tháng 5/2026, nhằm quản lý các yêu cầu xin phép đi qua eo biển Hormuz.

Không lâu sau khi thành lập, vào ngày 20/5, Cơ quan Quản lý Eo biển Vịnh Ba Tư đã thông báo thiết lập một vùng quản lý có kiểm soát bao trùm eo biển Hormuz, khẳng định quyền giám sát quản lý đối với tuyến đường thủy chiến lược này.

Trong tuyên bố đăng tải trên nền tảng mạng xã hội X, Cơ quan Quản lý Eo biển Vịnh Ba Tư nêu rõ: “Cộng hòa Hồi giáo Iran đã xác định ranh giới khu vực giám sát quản lý eo biển Hormuz như sau: Đường nối giữa Kuh Mobarak của Iran và phía Nam Fujairah thuộc UAE ở phía Đông eo biển, tới đường nối giữa điểm cuối đảo Qeshm của Iran và Umm al-Qaiwain của UAE ở phía Tây eo biển”.

Vai trò của Cơ quan Quản lý Eo biển Vịnh Ba Tư từ khi thành lập đã trở thành tâm điểm tranh chấp giữa Iran và các nước phương Tây về vấn đề quyền kiểm soát tuyến hàng hải chiến lược này.

Nhiều nước cho rằng cơ chế yêu cầu tàu phải xin phép trước khi đi qua có thể ảnh hưởng tới nguyên tắc tự do hàng hải trong các tuyến đường biển quốc tế.

Cuối tháng 5/2026, Bộ Tài chính Mỹ cho biết nước này đã áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với Cơ quan Quản lý Eo biển Vịnh Ba Tư.

Bộ Tài chính Mỹ nhấn mạnh bất kỳ cá nhân hoặc tổ chức nào hợp tác với Cơ quan Quản lý Eo biển Vịnh Ba Tư có thể đang cung cấp sự hỗ trợ cho, hoặc nhận các dịch vụ từ, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) và có thể bị áp đặt các biện pháp trừng phạt.

Hình ảnh eo biển Hormuz được quan sát từ vệ tinh. Ảnh: Getty Images/TTXVN

Eo biển Hormuz, nơi hẹp nhất chỉ khoảng 33km (21 dặm) giữa Iran và Oman, bình thường xử lý khoảng 20% nguồn cung dầu thô toàn cầu, khiến mọi gián đoạn tại đây đều có ý nghĩa lớn đối với hoạt động vận chuyển năng lượng toàn cầu.

Hai tuyến hàng hải của eo biển Hormuz, mỗi tuyến chỉ rộng khoảng 3,2km (2 dặm), buộc những tàu chở dầu lớn nhất thế giới phải đi qua một trong những hành lang vận tải biển dễ dự đoán và dễ tổn thương nhất trong thương mại quốc tế.

Bình thường, theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), khoảng 20 triệu thùng dầu và các sản phẩm dầu mỏ được vận chuyển qua đây mỗi ngày, chiếm gần một phần tư thương mại dầu mỏ đường biển toàn cầu.

Phần lớn lượng dầu này được tiêu thụ tại châu Á, trong đó Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc chiếm đa số lượng dầu thô đi qua eo biển Hormuz. Châu Âu cũng phụ thuộc vào tuyến đường này cho một phần đáng kể khí tự nhiên hóa lỏng nhập khẩu từ Qatar.

Không giống nhiều tuyến hàng hải chiến lược khác, eo biển Hormuz gần như không có phương án thay thế quy mô lớn khả thi: chỉ có Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) vận hành các đường ống dẫn dầu, nhưng tổng công suất vẫn thấp hơn nhiều so với lưu lượng qua eo biển này.

Sự gián đoạn qua eo biển Hormuz được các nhà phân tích đánh giá là cú sốc nghiêm trọng nhất đối với nguồn cung năng lượng toàn cầu kể từ các cuộc khủng hoảng dầu mỏ thập niên 1970.