Vì sao Pháp khó giải quyết làn sóng biểu tình của giới trẻ?

Hàng trăm nghìn người trẻ tại Pháp xuống đường yêu cầu cải thiện điều kiện giáo dục, tăng đầu tư cho dịch vụ công, trong khi chính phủ đối mặt khủng hoảng ngân sách, nợ công tăng cao và bất đồng về phân phối tài sản.

Cảnh sát đối đầu với học sinh trung học tại Perpignan ngày 2/10/2026. Ảnh: Wikimedia Commons

Bộ Nội vụ Pháp cho biết khoảng 410.000 người biểu tình trên toàn quốc ngày 24/10, trong đó có 110.000 người tại Paris. Phong trào khởi phát từ những bất cập trong trường học nhanh chóng thu hút công đoàn và công chức, trở thành cuộc phản đối rộng lớn hơn nhằm vào chính sách kinh tế của chính phủ.

Làn sóng này gợi nhớ phong trào Áo vàng năm 2018, khi người dân phản đối chi phí sinh hoạt tăng cao, bất bình đẳng và các chính sách của Tổng thống Emmanuel Macron. Nhiều yêu cầu khi đó về cải thiện phúc lợi, nâng chất lượng dịch vụ công và đánh thuế người giàu vẫn tiếp tục gây tranh cãi.

Trường học xuống cấp, giáo viên thiếu thốn

Biểu tình bùng phát từ giữa tháng 9, khi học sinh trung học phong tỏa một số trường để phản đối lớp học quá đông, thiếu giáo viên thay thế và cơ sở vật chất xuống cấp. Tại nhiều nơi, mỗi lớp có khoảng 32-35 học sinh, trong khi một số vị trí giáo viên bị bỏ trống suốt nhiều tháng.

Giáo viên cũng tham gia biểu tình để phản đối thu nhập thấp. Theo báo cáo Education at a Glance 2026 của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), giáo viên Pháp nhận mức lương gộp trung bình 41.968 euro mỗi năm, thấp hơn đáng kể so với 69.453 euro tại Đức.

Theo Al Jazeera, Amine Snoussi, nhà báo của Le Media TV và cựu trợ lý nghị sĩ tại Quốc hội Pháp, cho biết nhiều trường học đang trong tình trạng xuống cấp nghiêm trọng.

“Có học sinh phải học trong những tòa nhà lạnh lẽo, bẩn thỉu, thậm chí có chuột. Ở một số trường, giáo viên vắng mặt hơn sáu tháng mà chưa có người thay thế, trong khi hàng nghìn vị trí giảng dạy bị cắt giảm và tiền công tiếp tục chảy vào các trường tư”, ông nói.

Bất mãn càng gia tăng khi chính phủ đề xuất gói cắt giảm chi tiêu và tăng thuế trị giá 54 tỷ euro cho ngân sách năm 2027, bao gồm kế hoạch đóng băng lương công chức. Người trẻ lo ngại giáo dục và dịch vụ công sẽ tiếp tục bị ảnh hưởng trong bối cảnh chi phí sinh hoạt tăng cao, còn tỷ lệ nghèo đói lên mức cao nhất trong nhiều thập kỷ.

Khủng hoảng ngân sách hạn chế chính phủ

Biểu tình tại Paris, Pháp. Ảnh tư liệu: Anadolu

Trước làn sóng phản đối, chính phủ triển khai cảnh sát trên diện rộng và áp dụng các biện pháp kiểm soát biểu tình. Tổng thống Macron cáo buộc các nhóm cực tả tìm cách gây bất ổn, đồng thời cảnh báo những người liên quan đến bạo lực sẽ phải chịu trách nhiệm.

Ngày 23/10, ông Macron lần đầu gặp đại diện phong trào học sinh, sinh viên kể từ khi biểu tình bắt đầu. Tuy nhiên, cuộc gặp không giúp xoa dịu căng thẳng. Người biểu tình tuyên bố tiếp tục huy động lực lượng cho đến khi chính phủ đưa ra hành động cụ thể.

Trong chuyến thăm Marseille ngày 26/10, ông Macron cho biết đã yêu cầu chính phủ giải quyết những đòi hỏi chính đáng của phong trào. Truyền thông Pháp cũng đưa tin chính phủ dự kiến điều chỉnh Parcoursup, nền tảng tuyển sinh đại học trực tuyến trên toàn quốc.

Tuy nhiên, khả năng đáp ứng các yêu cầu bị hạn chế bởi tình hình tài chính công. Nợ công Pháp đã lên khoảng 3.600 tỷ euro, tương đương 119% tổng sản phẩm quốc nội (GDP). Thâm hụt ngân sách năm 2026 được dự báo đạt 5,4% GDP, vượt xa ngưỡng 3% của Liên minh châu Âu (EU).

Thủ tướng Sébastien Lecornu thừa nhận rằng sự bất mãn của giới trẻ không xuất hiện vô cớ, đồng thời cam kết chính phủ sẽ đưa ra kế hoạch giải quyết khủng hoảng trước cuối tháng.

Trong khi đó, dữ liệu của nhà kinh tế Lucas Chancel, đồng giám đốc Phòng thí nghiệm Bất bình đẳng Thế giới, cho thấy ngân sách công dành cho giáo dục đại học, đời sống sinh viên và nghiên cứu, tính trên tổng số sinh viên và điều chỉnh theo lạm phát, đã giảm 20% kể từ năm 2017.

Tranh cãi về phân phối tài sản

Bên cạnh khó khăn ngân sách, cách phân phối tài sản cũng là vấn đề gây chia rẽ tại Pháp. Nhà kinh tế Thomas Piketty cho rằng dù nợ công tăng, tài sản tư nhân của nước này đã tăng từ mức tương đương 300% lên 600% GDP, nhưng ngày càng tập trung trong tay nhóm giàu nhất.

Theo báo cáo tháng 1/2026 của Đài quan sát Kinh tế Pháp (OFCE), người từ 60 tuổi trở lên chiếm khoảng một phần tư dân số nhưng sở hữu 60% tổng tài sản tài chính và phi tài chính của cả nước.

Trong khi đó, chi phí an sinh xã hội và lương hưu chiếm tỷ trọng lớn trong ngân sách. Theo một báo cáo chính phủ mà Reuters tiếp cận đầu tháng 10, gần một phần ba ngân sách của một số bộ được sử dụng để chi trả lương hưu cho công chức đã nghỉ hưu, thu hẹp nguồn lực dành cho giáo dục và các lĩnh vực khác.

Tổng thống Macron thường bị chỉ trích là “tổng thống của người giàu”, đặc biệt sau quyết định cắt giảm thuế tài sản. Phe phản đối cho rằng chính sách kinh tế của ông khiến tài sản tập trung hơn, trong khi tầng lớp lao động phải chịu chi phí sinh hoạt cao và dịch vụ công suy giảm. Ông Macron bảo vệ quyết định này, lập luận rằng khiến người giàu rời khỏi đất nước không giúp cải thiện cuộc sống của người nghèo.

Tuy nhiên, Antonio Fatás, G4iáo sư kinh tế tại INSEAD, cho rằng vấn đề không chỉ nằm ở bất bình đẳng. Pháp có hệ thống thuế và trợ cấp mang tính tái phân phối tương đối mạnh, nhưng tăng trưởng kinh tế trì trệ trong nhiều năm khiến người dân cảm thấy triển vọng cuộc sống không được cải thiện.

Bài toán đầu tư và cải cách

Trong bài bình luận trên báo Le Monde ngày 17/10, Thomas Piketty kêu gọi chính phủ ưu tiên đầu tư vào giáo dục và y tế. Theo ông, tăng nguồn lực cho các lĩnh vực này không chỉ thu hẹp khoảng cách xã hội mà còn giúp nền kinh tế hoạt động hiệu quả hơn.

Dù vậy, Giáo sư Fatás cảnh báo Pháp không thể giải quyết mọi vấn đề bằng cách tăng chi tiêu, bởi ngân sách công đã chiếm khoảng 57% GDP. Chính phủ cần xác định các ưu tiên, đồng thời tháo gỡ bế tắc chính trị đang cản trở cải cách.

Cuộc biểu tình vì thế không chỉ phản ánh những bất cập trong trường học, mà còn phơi bày mâu thuẫn sâu sắc về mô hình phát triển và công bằng xã hội tại Pháp. Chính phủ phải tìm cách cải thiện chất lượng giáo dục, bảo đảm cơ hội cho người trẻ, đồng thời kiểm soát nợ công và thâm hụt ngân sách. Nếu không có giải pháp đủ sức thuyết phục, những bất mãn hiện nay có thể tiếp tục lan rộng.