Giáo dục Pháp đối mặt nhiều sức ép khi trường học xuống cấp, lớp học quá tải

Làn sóng biểu tình của học sinh Pháp cho thấy những bất cập trong hệ thống giáo dục nước này, từ bất bình đẳng, sĩ số lớp đông đến tình trạng trường học xuống cấp và thiếu giáo viên.

Cảnh sát đối đầu với học sinh trung học tại Perpignan ngày 2/10/2026. Ảnh: Wikimedia Commons

Theo truyền thông Anh ngày 6/10, học sinh đã dựng chướng ngại vật tại hàng trăm trường trung học phổ thông ở Pháp, khiến các trường buộc phải đóng cửa và hàng trăm người bị thương trong các cuộc đụng độ với cảnh sát. Đây là phong trào biểu tình lớn nhất của thanh niên Pháp trong nhiều thập kỷ, nhằm phản đối tình trạng của các trường trung học phổ thông.

Học sinh cho rằng hệ thống giáo dục bất bình đẳng, nhiều tòa nhà trường học xuống cấp, sĩ số lớp quá đông, thiếu giáo viên và thiếu kinh phí. Thủ tướng Pháp cam kết giải quyết những khiếu nại mà ông cho là chính đáng, trong đó có các vấn đề về sĩ số lớp, thời gian học kéo dài, cơ sở vật chất xuống cấp và đội ngũ giáo viên.

Vậy các trường trung học phổ thông của Pháp đang xuống cấp đến mức nào và đâu là những vấn đề chính?

Bất bình đẳng trong hệ thống giáo dục Pháp

Theo Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), trẻ em sinh ra và học tập tại các khu vực khó khăn ở Pháp có ít cơ hội thoát khỏi hoàn cảnh kinh tế – xã hội của gia đình hơn so với trẻ em ở hầu hết các quốc gia phát triển khác.

Theo ông Éric Charbonnier, chuyên gia phân tích giáo dục người Pháp tại OECD, có sự chênh lệch rõ rệt về kết quả học tập giữa học sinh có hoàn cảnh thuận lợi nhất và học sinh có hoàn cảnh khó khăn nhất tại Pháp. Ông nói: “Và thường thì học sinh có hoàn cảnh khó khăn lại học tại những trường có hoàn cảnh khó khăn”, qua đó đặt ra những vấn đề về chất lượng giảng dạy cũng như tình trạng giáo viên nghỉ dạy nhiều hơn.

Các công đoàn giáo viên và các nhà xã hội học cho rằng trẻ em ở Pháp thường bị phân tách theo hoàn cảnh gia đình, địa chỉ nơi ở và thu nhập, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả học tập.

Trường xuống cấp, chuột hoành hành, trần nhà sập

Thực trạng này xảy ra ở một số trường tại Pháp, đặc biệt tại một số thành phố và các vùng ngoại ô có thu nhập thấp. Các video do học sinh và giáo viên quay cho thấy tình trạng dột nước, chuột chạy trong trường, tường và trần nhà có lỗ thủng, nhà vệ sinh hỏng và không đủ bàn ghế, đến mức giáo viên phải mang bàn ghế từ lớp này sang lớp khác. Một số học sinh cho biết các em phải học trong lớp khi nước dột xuống xô hoặc phải di chuyển bàn để tránh bị ướt. Nhiều phòng học có nhiệt độ trên 35 độ C trong các đợt nắng nóng hồi tháng 5 và tháng 6 vừa qua.

Các ước tính trong những năm gần đây cho thấy hàng nghìn trường học của Pháp ở tất cả các cấp, từ tiểu học đến trung học, cần được sửa chữa. Trong số này có nhiều tòa nhà trường học được xây dựng từ những năm 1960. Chính quyền các vùng chịu trách nhiệm bảo trì các tòa nhà trường trung học phổ thông, nhưng đã đề nghị chính phủ tăng ngân sách.

Một báo cáo của Thượng viện Pháp khuyến nghị cần chi hàng tỷ euro trong những năm tới để cải tạo và sửa chữa trường học, đồng thời giải quyết những tác động của khủng hoảng khí hậu.

Sĩ số lớp cao

Tình trạng này thường phổ biến ở các khu vực đô thị. Ông Charbonnier cho biết: “Trung bình có 29 học sinh trong các lớp ngôn ngữ tại Pháp, so với 26 học sinh trong toàn OECD. Tuy nhiên, con số trung bình này che giấu những khác biệt đáng kể, đặc biệt giữa các thành phố lớn và khu vực nông thôn”.

Giáo viên và học sinh tại Paris và các vùng ngoại ô cho biết, nhiều lớp ở trường trung học phổ thông có 36 học sinh trở lên, trong khi ở một số khu vực nông thôn, sĩ số có thể thấp hơn. Số liệu của Bộ Giáo dục Pháp cho thấy sĩ số lớp đã tăng trong những năm gần đây.

Thời gian học dài

Ông Charbonnier nói: “Xét về số giờ học, Pháp thực sự có nhiều giờ học hơn hầu hết các nước OECD”. Điều này đúng ở cả cấp tiểu học và tất cả các cấp trung học.

Việc giảng dạy cũng được dồn vào khoảng thời gian ngắn hơn, có 36 tuần học mỗi năm, ít hơn mức trung bình của OECD. Học sinh trung học phổ thông tham gia biểu tình cho biết, các em thường xuyên phải học từ 8 giờ sáng đến 6 giờ tối, trong khi trong ngày có nhiều khoảng thời gian trống.

Giáo viên cho rằng tình trạng này xuất phát từ những khó khăn trong việc xây dựng thời khóa biểu sau khi chương trình thi tú tài thay đổi, cho phép học sinh có nhiều lựa chọn hơn về tổ hợp môn học. Chính phủ Pháp đã cam kết xem xét lại thời lượng của ngày học.

Giáo viên nghỉ dạy không được thay thế

Bộ Giáo dục Pháp thừa nhận khoảng 10% số giờ giảng dạy trong cả năm không được thực hiện vì nhiều lý do khác nhau và cho rằng cần khẩn trương khắc phục tình trạng này.

Công đoàn giáo dục SNES-FSU ước tính vào đầu năm học tháng 9, hơn một nửa số trường trung học cơ sở và trung học phổ thông công lập thiếu ít nhất một giáo viên. Học sinh biểu tình cho biết tình trạng giáo viên nghỉ dạy không được thay thế xảy ra nhiều hơn tại các trường ở những khu vực có thu nhập thấp.

Trong một câu hỏi gửi Quốc hội Pháp năm ngoái, nghị sĩ Bastien Lachaud thuộc đảng Nước Pháp Bất khuất (La France Insoumise) đề nghị chính phủ xác nhận ước tính năm 2019 của tổ chức đại diện phụ huynh FCPE, theo đó học sinh tại Seine-Saint-Denis (khu vực nghèo nhất của Pháp nằm ngoài Paris) mất 20% số giờ học do giáo viên nghỉ dạy không được thay thế, tương đương với gần một năm học trong suốt quá trình học tập.

Trong câu trả lời, Bộ Giáo dục Pháp cho biết không thể xác nhận ước tính này nhưng cho biết số giáo viên nghỉ dạy được thay thế đang ngày càng tăng.

Các công đoàn phản ánh rằng cũng có tình trạng thiếu đội ngũ nhân viên khác như y tá trường học và nhân viên hỗ trợ học sinh khuyết tật.

Ngân sách chi cho giáo dục Pháp

Trên thực tế, Pháp chi nhiều hơn nhiều quốc gia khác cho các trường trung học phổ thông, nhưng các nhà phân tích đặt câu hỏi về cách chính phủ Pháp sử dụng nguồn tiền này và những kết quả đạt được. Chẳng hạn, mức lương của giáo viên ở giai đoạn giữa và cuối sự nghiệp tương đối thấp.

Ông Charbonnier cho biết: “Chi tiêu của Pháp cho giáo dục trung học phổ thông cao hơn 28% so với mức trung bình của OECD, trong khi chi tiêu cho các cấp giáo dục đầu tiên, bao gồm giáo dục mầm non và tiểu học, thấp hơn 11% so với mức trung bình của OECD”.

Theo ông, một trong những lý do khiến Pháp chi nhiều hơn cho giáo dục trung học phổ thông là nước này có hệ thống giáo dục nghề nghiệp quy mô lớn và tốn kém, nhưng các chương trình này thường vẫn chưa được công nhận đầy đủ ngay tại Pháp.