Sau thất bại bầu cử, Tổng thống Trump sẽ hành động quyết liệt hơn trên trường quốc quốc tế?

Thất bại của đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ có thể làm thay đổi cách ông Donald Trump triển khai chính sách đối ngoại, trong bối cảnh nhiều nước lo ngại Washington sẽ có những động thái khó lường hơn trên trường quốc tế.

Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu tại Nhà Trắng. Ảnh: THX/TTXVN

Chiến thắng của đảng Dân chủ tại Quốc hội Mỹ làm dấy lên hy vọng về những thay đổi trong chính sách của Washington. Tuy nhiên, nhiều quốc gia vẫn lo ngại Tổng thống Donald Trump có thể có những động thái quyết liệt hơn trên trường quốc tế.

Theo báo The New York Times, trong hai năm qua, thế giới đã phải đối mặt với chính sách đơn phương cứng rắn của Tổng thống Donald Trump, từ những đợt áp thuế liên tục thay đổi, cuộc chiến với Iran, các động thái gây sức ép tại Mỹ Latinh, những quyết định đảo chiều đột ngột về vấn đề Ukraine cho đến hàng loạt yêu cầu đối với các đồng minh như Canada, Đức và Nhật Bản.

Giờ đây, khi đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát Quốc hội và gần như toàn bộ các ứng viên Cộng hòa được ông Trump ủng hộ đều thất bại, nhiều quốc gia đang tranh luận về những gì có thể xảy ra tiếp theo trong bối cảnh chính trường Mỹ tiếp tục biến động.

Một số nhà phân tích cho rằng Quốc hội mới có thể kiềm chế những quyết định quyết đoán của Tổng thống Trump. Trên mạng xã hội, một bộ phận người dùng cũng công khai bày tỏ sự vui mừng. Trên Weibo, nền tảng mạng xã hội phổ biến nhất Trung Quốc, hashtag “Ông Trump thất bại hoàn toàn” đã trở thành chủ đề thịnh hành khi kết quả bầu cử được công bố.

Tuy nhiên, do tổng thống Mỹ có quyền tự chủ rất lớn trong lĩnh vực đối ngoại, một câu hỏi vẫn được đặt ra từ châu Á đến châu Âu: Liệu thất bại trong bầu cử trong nước có khiến ông Trump thúc đẩy những hành động quyết liệt hơn trên phạm vi toàn cầu?

“Để ứng phó với một Quốc hội do đảng Dân chủ kiểm soát, ông Trump có thể tìm cách chuyển hướng sự chú ý sang những vấn đề khác, trong đó có thuế quan và việc sử dụng vũ lực”, ông Ja-Ian Chong, Phó Giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Quốc gia Singapore, nhận định.

Các quốc gia trên thế giới đang đánh giá kết quả bầu cử giữa nhiệm kỳ của Mỹ có thể tác động như thế nào đến những vấn đề cấp bách nhất trong quan hệ quốc tế.

Cuộc chiến với Iran

Tại châu Á, khu vực phụ thuộc lớn vào nguồn cung năng lượng từ Trung Đông, chiến thắng của đảng Dân chủ ban đầu mang lại đôi chút hy vọng.

“Ở Đông Nam Á, thách thức chính là áp lực lạm phát do cuộc chiến tại Iran gây ra. Điều đó khiến mọi thứ trở nên đắt đỏ hơn nhiều. Giờ đây, người ta hy vọng tình hình có thể phần nào dịu xuống”, ông Chong cho biết.

Tuy nhiên, bản thân ông Chong và nhiều nhà phân tích khác không tin rằng viễn cảnh này sẽ sớm trở thành hiện thực. Nhiều quốc gia lo ngại cuộc chiến với Iran có thể tiếp tục leo thang trong ngắn hạn, thậm chí ông Trump có thể tiến hành thêm các cuộc tấn công nhằm vào Iran sau bầu cử, khiến nguồn cung dầu mỏ và khí đốt thêm căng thẳng.

Hiện tại, tâm lý lo ngại vẫn lấn át sự lạc quan. Giá dầu được dự báo sẽ duy trì ở mức cao trong thời gian tới, gây thêm khó khăn cho các doanh nghiệp và khiến nhiều nước phải đặt câu hỏi về những bước đi tiếp theo của ông Trump.

Cử tri bỏ phiếu tại một điểm bầu cử giữa nhiệm kỳ ở Arlington, Virginia, Mỹ, ngày 3/11/2026. Ảnh: THX/TTXVN phát

Nguy cơ làn sóng thuế quan mới

Trong nhiều tháng qua, các cơ quan điều tra thương mại Mỹ đã tiến hành điều tra hơn một chục quốc gia bị cáo buộc vi phạm các tiêu chuẩn lao động và sản xuất dư thừa nhiều mặt hàng, từ hóa chất đến ô tô.

Giờ đây, khi Nhà Trắng không còn phải lo ngại việc áp thuế có thể làm gia tăng lạm phát trước bầu cử, các quốc gia có thể phải đối mặt với một làn sóng thúc đẩy áp thuế mới mạnh mẽ hơn.

New York Times cho rằng, Nhật Bản, Trung Quốc và Việt Nam đều có khả năng trở thành mục tiêu của các biện pháp thuế quan bổ sung từ Mỹ. Tại nhiều nước, các mức thuế mới có thể được áp dụng chồng lên những mức thuế hiện hành, khiến thuế suất tăng trở lại gần mức trước khi Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ các mức thuế trước đó hồi tháng 2.

Ông Trump vẫn nắm trong tay quyền hạn rộng lớn về chính sách thương mại. Tuy nhiên, Quốc hội Mỹ với lợi thế mới có thể sử dụng quyền kiểm soát ngân sách liên bang và quyền giám sát để tác động đến một số nội dung cụ thể.

“Quốc hội có thể thúc đẩy việc bổ sung thêm các trường hợp miễn trừ hoặc ngoại lệ về thuế quan đối với những nhóm hàng hóa ảnh hưởng trực tiếp đến túi tiền của cử tri”, ông Stephen Olson, cựu nhà đàm phán thương mại Mỹ và nghiên cứu viên tại Viện ISEAS – Yusof Ishak ở Singapore, nhận định.

Cạnh tranh với Trung Quốc

Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ của Mỹ được dự báo không làm thay đổi định hướng quan hệ Mỹ – Trung, đặc biệt liên quan đến thỏa thuận đình chiến thương mại vốn nhiều lần được duy trì rồi lại căng thẳng trở lại. Cả hai đảng tại Mỹ ngày càng có chung quan điểm cứng rắn hơn với Trung Quốc trong cạnh tranh kinh tế và các tranh chấp về lãnh thổ.

Tuy nhiên, trên Weibo, kết quả sơ bộ của cuộc bầu cử đã khiến một số người dùng Trung Quốc bày tỏ sự hả hê trước thất bại của đảng Cộng hòa Mỹ.

Ông Xu Shaolin, một nhà bình luận nổi tiếng có gần 4 triệu người theo dõi, viết rằng nếu đảng Dân chủ giành được quyền kiểm soát cả hai viện Quốc hội, “vị tổng thống không đáng tin cậy này, người thường nói những lời lớn lao nhưng lại dễ đưa ra những lời hứa suông, nhiều khả năng sẽ trở thành một tổng thống mãn nhiệm trên thực tế”.

Tuy nhiên, ông Shi Yinhong, Giáo sư quan hệ quốc tế tại Đại học Nhân dân Trung Quốc ở Bắc Kinh, dự đoán thành công của đảng Dân chủ sẽ khiến quan hệ Mỹ – Trung gặp thêm khó khăn.

Tại hội nghị thượng đỉnh hồi tháng 5, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Trump đã đạt được nhận thức chung về điều mà Bắc Kinh gọi là “ổn định chiến lược mang tính xây dựng”. Tuy nhiên, ông Shi dự đoán sự đồng thuận này có thể bị ảnh hưởng do ông Trump đột nhiên không còn nắm trong tay quyền lực mạnh mẽ như trước.

Một Quốc hội do đảng Dân chủ kiểm soát cũng có thể thúc đẩy quan hệ Mỹ với các đồng minh truyền thống, trong đó có Nhật Bản. Theo ông Shi, diễn biến này cũng không có lợi cho Trung Quốc.

Quan hệ đồng minh và vai trò lãnh đạo của Mỹ

Ông Trump từng đe dọa các đối tác và đồng minh của Mỹ bằng nhiều biện pháp, từ áp thuế cho đến sử dụng bom đạn. Tại một số quốc gia từng có quan hệ thân thiết nhưng nay trở nên xa cách với Washington, phản ứng của công chúng trước chiến thắng của đảng Dân chủ hôm 3/11 nghiêng về sự nhẹ nhõm, thậm chí vui mừng.

Ông Ryan Cox, giảng viên triết học tại Đại học Sydney, cho biết ông hy vọng chiến thắng của đảng Dân chủ sẽ “kiềm chế quyền lực của ông Trump”, qua đó thúc đẩy “sự kết thúc của kỷ nguyên Trump”.

Dù chính quyền Tổng thống Trump vẫn còn hai năm nhiệm kỳ, sự hoài nghi về phong cách lãnh đạo của ông vẫn ăn sâu tại nhiều quốc gia. Trong một cuộc khảo sát gần đây tại 34 quốc gia do Quỹ Rockefeller công bố, chỉ 39% người được hỏi cho biết họ cảm thấy yên tâm với vai trò lãnh đạo thế giới của Mỹ.