Tổng thống Donald Trump đối mặt thử thách lớn: Cục diện quyền lực mới

Thất bại trong cuộc bầu cử giữa kỳ sẽ gây khó cho đảng Cộng hòa và Tổng thống Donald Trump, mở ra 2 năm cuối nhiệm kỳ đầy sóng gió với sự kiểm soát chặt chẽ từ Quốc hội do đảng Dân chủ chiếm đa số.

Tổng thống Mỹ Donald Trump (Ảnh: Getty Images).

Đảng Dân chủ không chỉ giành lại quyền kiểm soát Hạ viện mà còn lật ngược thế cờ tại Thượng viện, tạo nên “cơn sóng xanh” sâu rộng, xuyên thủng nhiều thành trì truyền thống của đảng Cộng hòa.

Tính đến chiều tối 4/11, đảng Dân chủ chắc chắn nắm đa số tại cả 2 viện Quốc hội khi khóa mới bắt đầu từ ngày 3/1/2027. Đây là sự chuyển dịch quyền lực có hệ thống, biến 2 năm cuối nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump thành giai đoạn đầy thách thức, với nguy cơ bế tắc lập pháp kéo dài và làn sóng điều tra giám sát chưa từng có.

Cục diện quyền lực mới: “Cơn sóng xanh” càn quét

Trước bầu cử, đảng Cộng hòa nắm 53 ghế Thượng viện và đa số mong manh tại Hạ viện. Tuy nhiên, sau ngày 3/11, đảng Dân chủ đã lật ngược được ít nhất 7 ghế Thượng viện tại các bang “đỏ” như Texas, Kansas, South Carolina, Ohio, Iowa, North Carolina và Maine. Tại Hạ viện, đảng Dân chủ dự kiến sẽ giành được 220-240 ghế, đủ để kiểm soát hoàn toàn.

Từ tháng 1/2027, đảng Dân chủ sẽ lãnh đạo các ủy ban quan trọng tại cả hai viện, nắm quyền xác định chương trình nghị sự, triệu tập điều trần, ban hành trát đòi hầu tòa và kiểm soát nguồn ngân sách.

Dù ông Trump vẫn giữ quyền phủ quyết và quyền hành pháp rộng lớn trong các lĩnh vực thuế quan, nhập cư, đối ngoại, khả năng thúc đẩy chương trình nghị sự lập pháp lớn gần như bị triệt tiêu. Các chuyên gia phân tích và không ít tổ chức tài chính đã cảnh báo về tình trạng bế tắc chính trị, và giờ đây kịch bản này trở nên rõ ràng hơn bao giờ hết.

Điểm thay đổi quan trọng nhất là quyền giám sát. Khi đảng Cộng hòa kiểm soát Quốc hội trong 2 năm đầu nhiệm kỳ thứ hai, Nhà Trắng gần như không phải đối mặt với các cuộc điều tra nghiêm túc. Hiện nay, các ủy ban do đảng Dân chủ lãnh đạo sẽ có toàn quyền điều tra.

Theo Politico và NBC News, các mục tiêu ưu tiên bao gồm: cách xử lý hồ sơ Jeffrey Epstein; hoạt động thực thi nhập cư của Bộ An ninh Nội địa; vai trò của tỷ phú Elon Musk và Ban Hiệu suất Chính phủ (DOGE); chi tiêu liên quan đến xung đột quân sự với Iran; cũng như các hợp đồng chính phủ và ảnh hưởng của doanh nghiệp.

Các lãnh đạo Dân chủ như Robert Garcia (Ủy ban Giám sát Hạ viện) và Jamie Raskin (Ủy ban Tư pháp) đã công khai định hướng điều tra. Họ có thể triệu tập quan chức, yêu cầu tài liệu và buộc các doanh nghiệp liên quan phải hợp tác.

Dù Bộ Tư pháp Mỹ có thể từ chối thực thi một số trát đòi hầu tòa, áp lực chính trị và truyền thông vẫn rất lớn. Lịch sử nhiệm kỳ đầu tiên cho thấy các cuộc điều tra kiểu này có thể kéo dài, làm phân tán nguồn lực của chính quyền và tạo ra những hình ảnh bất lợi liên tục.

Nhiều nhà quan sát nhận định rằng 2 năm tới có thể chứng kiến những cuộc đối đầu giữa nhánh hành pháp và lập pháp gay gắt. Ông Trump đã tuyên bố sẽ trở thành “Mr. Veto – Quý ông Phủ quyết”, nhưng quyền phủ quyết không thể ngăn cản các cuộc điều tra.

Bế tắc ngân sách và các dự luật bắt buộc

Theo giới chuyên gia, các dự luật “bắt buộc phải thông qua” như ngân sách chính phủ, chi tiêu quốc phòng và nâng trần nợ công sẽ trở thành các điểm nóng trong việc đưa ra quyết sách.

Đảng Dân chủ có thể sử dụng những thời điểm này để đòi hỏi những nhượng bộ về chi tiêu, chính sách xã hội hoặc hạn chế một số quyền hành pháp. Trong quá khứ, khi Quốc hội chia rẽ, đảng đối lập thường tận dụng các cuộc đàm phán ngân sách để gây sức ép, đôi khi đẩy chính phủ đến sát bờ vực đóng cửa.

Với việc đảng Dân chủ kiểm soát cả hai viện, khả năng này càng cao. Các nhà phân tích quốc tế cảnh báo rằng nguy cơ bế tắc tài khóa và đe dọa đóng cửa chính phủ sẽ gia tăng trong năm 2027-2028.

Công cụ “điều chỉnh ngân sách”, vốn cho phép thông qua một số dự luật chỉ với đa số đơn giản, sẽ không còn thuộc về đảng Cộng hòa. Đảng Dân chủ có thể sử dụng nó để đưa ra các dự luật mang tính thông điệp về chi phí sinh hoạt, chăm sóc sức khỏe hay thuế, dù khó trở thành luật do quyền phủ quyết của Tổng thống. Những dự luật này vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc định hình dư luận trước bầu cử tổng thống 2028.

Các đề cử khó khăn hơn nhiều

Thượng viện do đảng Dân chủ kiểm soát sẽ khiến việc xác nhận các đề cử của ông Trump trở nên khó khăn hơn nhiều. Các thẩm phán liên bang, quan chức cấp cao và thậm chí các vị trí tại Tòa án Tối cao (nếu có ghế trống) đều phải qua sự phê chuẩn của Thượng viện.

Trong nhiệm kỳ thứ hai, ông Trump đã bổ nhiệm khá nhiều thẩm phán. Nhưng hiện nay tốc độ này có thể chậm lại đáng kể. Điều này hạn chế khả năng ông Trump tiếp tục định hình hệ thống tư pháp theo hướng bảo thủ trong 2 năm cuối.

Đối mặt với Quốc hội đối lập, ông Trump dự kiến sẽ gia tăng sử dụng sắc lệnh hành pháp. Tuy nhiên, các sắc lệnh này thường bị kiện ra tòa và có thể bị Tòa án Tối cao hoặc các tòa cấp dưới hạn chế.

Các lĩnh vực như thuế quan, nhập cư và chính sách năng lượng có thể tiếp tục được thúc đẩy bằng quyền hành pháp, nhưng sự giám sát của Quốc hội sẽ khiến các quyết định này bị soi xét kỹ lưỡng hơn, tăng nguy cơ xung đột pháp lý và làm giảm hiệu quả thực thi.

Tác động đến chính sách đối ngoại và kinh tế

Xung đột Iran và chính sách thuế quan thời gian qua đã góp phần lớn vào thất bại của đảng Cộng hòa tại bầu cử giữa nhiệm kỳ. Với Quốc hội mới, đảng Dân chủ có thể tăng cường giám sát chi phí chiến tranh, yêu cầu giải trình về nguồn cung năng lượng và tác động đến lạm phát. Họ cũng có thể gây áp lực đòi chấm dứt hoặc hạn chế các hoạt động quân sự tốn kém.

Về thương mại, một số nhà kinh tế nhận định rằng Quốc hội có ảnh hưởng của đảng Dân chủ có thể đưa ra các biện pháp cứng rắn hơn, đồng thời cũng có thể hạn chế một số sáng kiến thuế quan đơn phương nếu chúng bị coi là gây tổn hại kinh tế nội địa.

Thị trường tài chính đã phản ứng thận trọng. Các nhà đầu tư lo ngại về bế tắc lập pháp, rủi ro tài khóa và sự bất định trong chính sách. Tuy nhiên, hầu hết những phân tích cũng cho rằng tình trạng chia rẽ quyền lực có thể hạn chế những thay đổi đột ngột, tạo ra sự ổn định tương đối trong ngắn hạn.

Giới quan sát quốc tế cho rằng, 2 năm cuối nhiệm kỳ của ông Trump sẽ mang đậm dấu ấn của một tổng thống vẫn nắm quyền hành pháp nhưng bị hạn chế mạnh về khả năng lập pháp và phải liên tục phòng thủ trước các cuộc điều tra. Đảng Cộng hòa cũng rơi vào tình trạng nội bộ xáo trộn, với nguy cơ tranh cãi về hướng đi.

Đối với đảng Dân chủ, chiến thắng trên mang lại cơ hội nhưng cũng đặt ra trách nhiệm lớn. Họ phải chứng minh khả năng quản lý, đưa ra giải pháp về chi phí sinh hoạt và tránh để các cuộc điều tra trở thành mục tiêu duy nhất. Nếu không, cử tri Mỹ có thể sớm quay lưng vào năm 2028.

Kết quả bầu cử Quốc hội Mỹ vừa qua đã thay đổi cán cân quyền lực tại Washington. Tổng thống Donald Trump vẫn là người đứng đầu nhánh hành pháp với những công cụ mạnh mẽ, nhưng ông sẽ phải điều hành trong môi trường bị kiểm soát, giám sát và đối đầu liên tục. Hai năm tới sẽ là “thử thách lớn” đối với khả năng thích ứng của ông cũng như sự ổn định của hệ thống chính trị Mỹ.