Mục tiêu phát thải bằng 0 của ngành hàng không

Ngành hàng không toàn cầu đang đối mặt nguy cơ không thể đạt được mục tiêu Net Zero (phát thải ròng bằng 0) vào năm 2050.

Niềm tin suy giảm

Máy bay cất cánh từ sân bay Heathrow ở thủ đô London, Anh. Ảnh: THX/TTXVN

Theo tờ The Guardian, mục tiêu đưa lượng phát thải carbon ròng của ngành hàng không về mức 0 vào năm 2050 từng được các hãng hàng không trên toàn thế giới thông qua vào năm 2021. Trước đó, nhiều chính phủ và tổ chức hàng không quốc gia cũng đã đưa ra những cam kết tương tự nhằm hỗ trợ quá trình chuyển đổi xanh của ngành vận tải hàng không.

Tuy nhiên, phát biểu tại hội nghị thường niên của Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA) diễn ra ở Rio de Janeiro, Tổng giám đốc IATA Willie Walsh cho rằng triển vọng hoàn thành mục tiêu này đang ngày càng mờ nhạt. Theo ông, ngành hàng không cần sớm mở cuộc đối thoại để xây dựng một lộ trình mới mang tính thực tế hơn, phù hợp với những điều kiện hiện nay.

Ông Walsh nhận định các nhà cung cấp nhiên liệu, chính phủ và các nhà sản xuất máy bay phải chịu phần lớn trách nhiệm cho nguy cơ thất bại của mục tiêu phát thải ròng bằng 0. Theo tính toán của ngành, hơn một nửa nỗ lực giảm phát thải phụ thuộc vào việc phát triển nhiên liệu hàng không bền vững (SAF), trong khi phần đáng kể còn lại dựa vào cơ chế bù trừ và giao dịch phát thải carbon toàn cầu Corsia do Liên hợp quốc và Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế (ICAO) điều phối.

Tuy nhiên, sản lượng SAF hiện vẫn ở mức rất thấp. Năm nay, sản lượng dự kiến chỉ đạt khoảng 2,4 triệu tấn, tương đương 0,8% nhu cầu nhiên liệu của các hãng hàng không trên toàn thế giới. Trong khi đó, mục tiêu đặt ra cho năm 2050 là 500 triệu tấn, chiếm khoảng 65% tổng lượng nhiên liệu tiêu thụ của ngành.

“Khoảng cách hiện nay là rất lớn và chưa được thu hẹp đủ nhanh”, ông Walsh cảnh báo, đồng thời cho rằng mục tiêu giảm 5% lượng khí thải vào năm 2030 thông qua SAF mà các chính phủ đã thống nhất dưới khuôn khổ ICAO hiện không có con đường khả thi để đạt được.

Các hãng hàng không không thể tự mình hoàn thành

Trong cuộc trao đổi với báo chí, ông Walsh nhấn mạnh rằng các hãng hàng không vẫn đang thực hiện những cam kết đã đề ra nhưng không thể một mình hoàn thành mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

Ông bày tỏ sự thất vọng trước việc các nhà sản xuất liên tục trì hoãn bàn giao các dòng máy bay tiết kiệm nhiên liệu thế hệ mới. Bên cạnh đó, hệ thống quản lý không lưu tại nhiều quốc gia vẫn chưa được cải cách, khiến ngành chưa thể cắt giảm đáng kể lượng khí thải phát sinh trong quá trình khai thác.

Theo ông, các công ty năng lượng cũng chưa thực hiện đầy đủ cam kết cung cấp SAF với quy mô lớn cho thị trường. Điều này khiến nguồn cung nhiên liệu xanh tiếp tục khan hiếm và đẩy chi phí chuyển đổi của ngành lên cao.

Dù chưa hoàn toàn loại trừ khả năng đạt mục tiêu vào năm 2050, người đứng đầu IATA cho rằng kịch bản có nhiều khả năng xảy ra hơn là ngành hàng không sẽ phải xây dựng một mốc thời gian mới, cân bằng giữa tính khả thi của quá trình chuyển đổi năng lượng toàn cầu với yêu cầu cấp bách về ứng phó biến đổi khí hậu và bảo đảm an ninh năng lượng.

Nhiên liệu hàng không bền vững

Những tuyên bố mới từ lãnh đạo ngành hàng không không gây nhiều bất ngờ đối với các tổ chức môi trường. Trong nhiều năm qua, không ít nhà hoạt động khí hậu đã chỉ trích các cam kết phát thải ròng bằng 0 của ngành hàng không là thiếu cơ sở thực tế, trong khi lưu lượng bay toàn cầu vẫn tiếp tục tăng trưởng.

Tại nhiều quốc gia châu Âu, chính phủ đã cố gắng thúc đẩy sử dụng SAF thông qua các quy định bắt buộc. Năm 2025, Anh vừa đáp ứng mức tối thiểu 2% SAF trong tổng lượng nhiên liệu phản lực sử dụng, phần lớn được sản xuất từ dầu ăn đã qua sử dụng nhập khẩu từ châu Á.

Tuy nhiên, các mục tiêu trong tương lai đòi hỏi sự xuất hiện của những thế hệ nhiên liệu tiên tiến hơn như e-SAF, được sản xuất từ nguồn năng lượng tái tạo. Dù được đánh giá có tiềm năng giảm phát thải cao hơn, loại nhiên liệu này hiện vẫn chưa được sản xuất với quy mô thương mại đáng kể.

Bà Marie Owens Thomsen, Phó Chủ tịch phụ trách phát triển bền vững của IATA, cho rằng các mục tiêu về e-SAF mà Anh và Liên minh châu Âu (EU) đặt ra cho năm 2030 là quá xa rời thực tế. Việc áp đặt các chỉ tiêu bắt buộc khi năng lực sản xuất chưa được xây dựng đầy đủ có nguy cơ tạo ra cú sốc cho thị trường năng lượng và khiến giá nhiên liệu tăng mạnh.

Những khó khăn hiện tại cho thấy quá trình xanh hóa ngành hàng không toàn cầu đang đứng trước thách thức lớn. Khi nguồn nhiên liệu sạch chưa phát triển đủ nhanh và các giải pháp công nghệ vẫn chậm tiến độ, mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 có thể sẽ cần được xem xét lại trong những năm tới.