Liệu Mỹ có thực hiện chiến dịch thu giữ hàng trăm kg uranium ở Iran?

Có một câu hỏi đặt ra rằng chiến dịch thu hồi 600 kg uranium tại Kazakhstan của Mỹ có là tiền lệ cho bài toán hạt nhân Iran.

Bên trong cơ sở hạt nhân Natanz của Iran. Ảnh: IRNA/TTXVN

Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Washington sẽ tìm cách loại bỏ kho uranium làm giàu ở mức độ cao của Iran, bất kể các cuộc đàm phán với Tehran có đạt được kết quả hay không. Phát biểu này đang làm dấy lên những đồn đoán về khả năng Mỹ và Israel tiến hành một chiến dịch đặc biệt nhằm thu giữ hoặc đưa lượng uranium của Iran ra khỏi nước này, tương tự một số chiến dịch bí mật từng được Washington thực hiện trong quá khứ.

“Chúng tôi sẽ cùng họ làm điều đó hoặc sẽ làm mà không cần họ. Dù thế nào đi nữa, chúng tôi cũng không chấp nhận việc bị tấn công”, ông Trump tuyên bố, đồng thời nhấn mạnh nếu không đạt được thỏa thuận, Mỹ sẽ sử dụng biện pháp quân sự cứng rắn với Iran.

Những phát biểu trên được đưa ra trong bối cảnh giới chức Mỹ và Israel ngày càng công khai hơn về khả năng triển khai lực lượng đặc nhiệm nhằm kiểm soát kho uranium làm giàu cao (HEU) của Iran.

Phương án đặc nhiệm

Theo The EurAsian Times, khả năng tiến hành một chiến dịch trên bộ để thu giữ lượng uranium làm giàu cao của Iran đang được thảo luận nghiêm túc tại Mỹ và Israel sau khi các cuộc không kích trước đó không đạt được mục tiêu mong muốn.

Trong một cuộc phỏng vấn, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu cho rằng cách hiệu quả nhất để xử lý số uranium này là “tiến vào và mang ra ngoài”. Khi được hỏi liệu điều đó có đồng nghĩa với việc sử dụng lực lượng đặc nhiệm Israel và Mỹ hay không, ông Netanyahu không trả lời trực tiếp nhưng khẳng định việc tiếp cận và thu giữ vật liệu hạt nhân là hoàn toàn khả thi về mặt kỹ thuật.

Trước đó, Axios dẫn nguồn tin từ các quan chức Israel cho biết Israel muốn ông Trump phê chuẩn một chiến dịch đặc biệt nhằm kiểm soát kho uranium của Iran. Tuy nhiên, Nhà Trắng được cho là vẫn thận trọng do mức độ rủi ro rất cao của kế hoạch này.

Những cuộc thảo luận mới xuất hiện sau khi chiến dịch không kích quy mô lớn của Mỹ hồi tháng 6/2025 không thể phá hủy hoàn toàn kho uranium của Iran. Khi đó, Washington đã triển khai 7 máy bay ném bom tàng hình B-2 Spirit, sử dụng 14 quả bom xuyên boongke GBU-57 Massive Ordnance Penetrator nhằm vào các cơ sở hạt nhân như Fordow và Natanz.

Tuy nhiên, theo các báo cáo tình báo Mỹ, lượng uranium đã được làm giàu vẫn tồn tại sau các cuộc tấn công.

Các ước tính hiện nay cho rằng Iran sở hữu hơn 440 kg uranium được làm giàu tới mức tinh khiết 60%, chỉ còn cách ngưỡng 90% cần thiết cho vũ khí hạt nhân một bước kỹ thuật tương đối ngắn. Nếu tiếp tục được làm giàu, lượng vật liệu này về lý thuyết đủ để sản xuất hơn 10 đầu đạn hạt nhân.

Bài học từ chiến dịch Alsos thời Thế chiến II

Ý tưởng thu giữ vật liệu hạt nhân của đối phương không phải điều chưa từng có trong lịch sử Mỹ.

Trong giai đoạn cuối của Thế chiến II, Mỹ triển khai Chiến dịch Alsos với mục tiêu xác định mức độ tiến triển của chương trình hạt nhân Đức Quốc xã và ngăn Liên Xô tiếp cận các tài sản hạt nhân này trước.

Khi quân Đồng minh tiến sâu vào lãnh thổ Đức năm 1945, các nhóm chuyên gia, nhà khoa học và quân nhân Mỹ đã nhanh chóng chiếm giữ các cơ sở nghiên cứu hạt nhân, thu gom hơn 1.100 tấn quặng uranium, nước nặng, các lò phản ứng thử nghiệm cùng hàng nghìn tài liệu nghiên cứu.

Ngoài ra, nhiều nhà khoa học hàng đầu của Đức cũng bị bắt giữ và đưa về phương Tây. Những tài sản này sau đó góp phần hỗ trợ Dự án Manhattan, chương trình phát triển bom nguyên tử của Mỹ.

Chỉ vài tháng sau khi hoàn tất chiến dịch, Mỹ tiến hành vụ thử hạt nhân đầu tiên vào tháng 7/1945 trước khi sử dụng bom nguyên tử tại Nhật Bản.

Chiến dịch thu hồi 600 kg uranium tại Kazakhstan

Một trong những tiền lệ gần nhất với kịch bản đang được nhắc tới ở Iran là Chiến dịch Sapphire năm 1994.

Sau khi Liên Xô tan rã, giới chức Mỹ lo ngại lượng vật liệu hạt nhân còn sót lại tại các nước thuộc Liên Xô cũ có thể rơi vào tay các tổ chức hoặc quốc gia muốn phát triển vũ khí hạt nhân.

Mối quan tâm lớn nhất khi đó là Nhà máy Luyện kim Ulba tại Kazakhstan, nơi lưu trữ gần 600 kg uranium làm giàu cao, đủ để chế tạo khoảng hai chục quả bom nguyên tử.

Washington đã bí mật triển khai một đội đặc nhiệm gồm 31 chuyên gia từ Bộ Năng lượng và Lầu Năm Góc tới Kazakhstan bằng máy bay vận tải C-5 Galaxy. Trong hơn một tháng, nhóm này tiến hành đóng gói lại toàn bộ số uranium trong điều kiện bảo mật nghiêm ngặt trước khi vận chuyển tới cơ sở Y-12 ở bang Tennessee để xử lý.

Chiến dịch được thực hiện với sự đồng thuận của chính phủ Kazakhstan và dưới sự giám sát của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA).

Thành công của Chiến dịch Sapphire được xem là minh chứng cho khả năng Mỹ loại bỏ những mối đe dọa hạt nhân tiềm tàng bằng cách thu hồi trực tiếp vật liệu nguy hiểm.

Vì sao Iran là bài toán khó hơn nhiều?

Bên trong cơ sở hạt nhân Natanz của Iran. Ảnh: IRNA/TTXVN

Mặc dù Mỹ từng thực hiện nhiều chiến dịch tương tự tại Kazakhstan, Libya hay Venezuela, điểm chung của các trường hợp này là chính phủ sở tại đều hợp tác với Washington.

Năm 2003, Mỹ thu giữ hàng chục nghìn tài liệu, thiết bị ly tâm cùng nhiên liệu uranium liên quan đến mạng lưới hạt nhân của nhà khoa học Pakistan A.Q. Khan sau khi Libya đồng ý từ bỏ chương trình vũ khí hủy diệt hàng loạt.

Gần đây hơn, Mỹ cũng phối hợp với chính phủ Venezuela và IAEA để vận chuyển gần 13,5 kg uranium làm giàu khỏi lò phản ứng nghiên cứu RV-1 gần Caracas.

Trong khi đó, Iran lại là một đối thủ có năng lực quân sự đáng kể, hệ thống phòng thủ nhiều tầng và quyết tâm bảo vệ chương trình hạt nhân của mình. Quan trọng hơn, các cơ sở lưu trữ uranium của nước này được bố trí sâu trong lòng núi hoặc tại các địa điểm được bảo vệ nghiêm ngặt.

Nhiều chuyên gia quân sự cảnh báo rằng chiến dịch đổ bộ nhằm thu giữ uranium tại Iran sẽ nguy hiểm hơn rất nhiều so với bất kỳ tiền lệ nào trong nhiều thập niên qua. Nguy cơ thương vong lớn, leo thang xung đột khu vực và thậm chí dẫn tới một cuộc chiến tranh quy mô rộng hơn luôn hiện hữu.

Tuy nhiên, khi cả ông Trump và ông Netanyahu đều coi việc loại bỏ kho uranium của Iran là một trong những mục tiêu trọng tâm của chiến dịch quân sự, trong khi Tehran khó có khả năng tự nguyện giao nộp số vật liệu này, giới quan sát cho rằng lựa chọn sử dụng lực lượng trên bộ vẫn đang được giữ trên bàn tính toán của Washington và Tel Aviv, bất chấp những rủi ro rất lớn đi kèm.