Cảnh báo hàng chục triệu người có thể rơi vào tình trạng đói khát vì eo biển Hormuz đóng

Ngoại trưởng Anh Yvette Cooper cảnh báo thế giới đang trên bờ vực “khủng hoảng lương thực toàn cầu”, trong bối cảnh hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz tiếp tục bị gián đoạn.

Trẻ em bị suy dinh dưỡng tại Tanout, nam Niger. Ảnh: AFP/TTXVN

Tạp chí Time cho biết Ngoại trưởng Anh Yvette Cooper cảnh báo rằng thế giới đang trên bờ vực của một “cuộc khủng hoảng lương thực toàn cầu” trong bối cảnh tình trạng gián đoạn tại eo biển Hormuz tiếp diễn.

Bà Cooper nói: “Thế giới đang mộng du tiến vào một cuộc khủng hoảng lương thực toàn cầu” và “chúng ta không thể để hàng chục triệu người rơi vào cảnh đói khát chỉ vì một quốc gia đã chiếm quyền kiểm soát một tuyến hàng hải quốc tế”.

Trước đó vào ngày 15/5, Chủ tịch Hội đồng Kinh tế và Xã hội Liên Hợp Quốc (ECOSOC) Lok Bahadur Thapa ước tính hơn 32 triệu người nữa trên toàn cầu đang có nguy cơ bị đẩy vào cảnh nghèo đói do cú sốc tổng hợp từ giá năng lượng tăng cao, chi phí thực phẩm tăng và tăng trưởng kinh tế suy yếu.

Trước nguy cơ nêu trên, Ngoại trưởng Anh Yvette Cooper cho rằng việc mở lại eo biển Hormuz là ưu tiên cấp bách cần được thực hiện trong vòng vài tuần tới nhằm ngăn chặn thêm những tổn thất đối với thị trường nông nghiệp.

Theo bà Cooper, việc Iran tiếp tục đóng eo biển Hormuz trong lúc đồng hồ của ngành nông nghiệp đang đếm ngược cho thấy vì sao cần gây sức ép toàn cầu khẩn cấp để mở lại eo biển này, khôi phục dòng chảy phân bón và nhiên liệu, đồng thời giảm bớt áp lực chi phí sinh hoạt.

Bà Cooper đồng thời nhắc lại những lo ngại mà Thủ tướng Keir Starmer từng nêu về tác động kinh tế của cuộc chiến Iran đối với các hộ gia đình tại Anh và tiếp tục thúc giục “mở lại ngay lập tức” eo biển Hormuz – nơi vận chuyển khoảng 1/5 sản lượng dầu toàn cầu.

Việc Iran tiếp tục siết chặt hoạt động trung chuyển dầu mỏ và khí đốt đã làm đảo lộn nền kinh tế thế giới, gây bất ổn lớn đối với giá năng lượng toàn cầu và buộc các chính phủ phải xem xét lại chiến lược sản xuất năng lượng của riêng mình.

Theo ước tính của Liên hợp quốc công bố trên webssite của cơ quan này ngày 15/5, giá nhiên liệu toàn cầu hiện đã cao hơn gấp đôi mức trung bình của năm 2025 trong khi giá phân bón có thể duy trì ở mức cao hơn từ 15 đến 20% trong nửa đầu năm 2026 nếu tình trạng gián đoạn ở eo biển Hormuz tiếp diễn.

Tại Mỹ, theo Hiệp hội Ô tô Mỹ (AAA), giá xăng trung bình trên toàn quốc đã tăng lên 4,53 USD/gallon, cao hơn gần 50 cent so với chỉ một tháng trước và tăng hơn 1,55 USD so với trước khi chiến tranh Iran bùng nổ.

Dữ liệu theo dõi tàu thuyền của Lloyd’s List Intelligence cho thấy có ít nhất 54 tàu đã đi qua eo biển Hormuz trong giai đoạn từ ngày 11-17/5, so với chỉ 25 tàu trong tuần trước đó. Điều này diễn ra sau khi hãng thông tấn bán chính thức Fars của Iran đưa tin Tehran cho phép một số tàu Trung Quốc đi qua.

Tuy nhiên, theo Trung tâm Thông tin Hàng hải Hỗn hợp, con số này vẫn thấp hơn đáng kể so với mức 138 tàu mỗi ngày thường xuyên đi qua eo biển trước chiến tranh Iran.

Tàu thuyền ở eo biển Hormuz, gần thành phố cảng Bandar Abbas, Iran. Ảnh: The Guardian/TTXVN

Trong bối cảnh chưa có dấu hiệu rõ ràng về hồi kết của cuộc chiến Iran, chính phủ Anh không phải là tổ chức duy nhất kêu gọi khôi phục hoạt động thương mại tự do qua eo biển Hormuz.

Trung tâm Môi trường và Phát triển cho Khu vực Arab và châu Âu trước đây đã cảnh báo rằng “cuộc chiến tranh Iran đã biến eo biển Hormuz thành nút thắt về an ninh lương thực”, đặc biệt nguy hiểm đối với các quốc gia Arab vì nhiều nước phụ thuộc mang tính cơ cấu vào nhập khẩu lương thực, thiếu nước và “dễ tổn thương trước biến động hàng hải, nhiên liệu và phân bón”.

Chuyên gia chính sách lương thực Christian Reynolds tại Trung tâm Chính sách Lương thực thuộc Đại học London, nói rằng hoạt động sản xuất các “cây trồng chủ lực” toàn cầu phụ thuộc rất lớn vào việc “phân bón tổng hợp” được vận chuyển thông suốt qua eo biển Hormuz.

Đề cập tới những thiệt hại đã xảy ra do gián đoạn tuyến thương mại sống còn này, chuyên gia Reynolds cho biết trọng tâm hiện nay đã chuyển từ phòng ngừa sang giảm thiểu thiệt hại.

“Ở thời điểm này, chúng ta phải hiểu làm thế nào để giảm bớt tình trạng mất an ninh lương thực trong bối cảnh hiện nay; đây là kiểm soát thiệt hại chứ không còn là ngăn ngừa thiệt hại nữa”, ông Reynolds giải thích.

Phụ nữ và trẻ em tại một trại tị nạn ở Jalalabad, Afghanistan. Ảnh: AFP/TTXVN

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đầu năm nay từng mô tả việc đóng eo biển Hormuz là sự gián đoạn nguồn cung lớn nhất trong lịch sử thị trường dầu mỏ toàn cầu, cũng cảnh báo rằng tình trạng thiếu LNG có thể làm gián đoạn sản xuất phân bón.

Trong khi đó, hồi tháng 4, chuyên gia kinh tế trưởng Maximo Torero của Tổ chức Nông Lương Liên hợp quốc (FAO) đã cảnh báo rằng “đồng hồ đang đếm ngược” đối với nguy cơ giá lương thực tăng mạnh, đặc biệt ở các quốc gia nghèo có lịch mùa vụ dễ bị tổn thương.

Chuyên gia Reynolds so sánh tình trạng gián đoạn hiện nay với cú sốc do chiến dịch quân sự của Liên bang Nga tại Ukraine năm 2022 gây ra và cho rằng các quốc gia nghèo nhiều khả năng sẽ tiếp tục chịu hậu quả nặng nề nhất.

“Đây là một điểm nghẽn khác của nền kinh tế toàn cầu, nhưng nó cũng quan trọng chẳng kém điểm nghẽn Nga-Ukraine”, ông nó Reynolds, đồng thời nhấn mạnh: “Ngay lúc này, chúng ta đang tiến vào một tình huống khiến người nghèo trên toàn cầu rơi vào tình trạng mất an ninh lương thực trong bối cảnh giá thực phẩm chuẩn bị tăng”.

Trên thực tế, Chương trình Lương thực Thế giới (WFP) ước tính rằng “gần 45 triệu người nữa có thể rơi vào tình trạng mất an ninh lương thực nghiêm trọng hoặc tồi tệ hơn nếu xung đột Trrung Đông không kết thúc trước giữa năm và giá dầu tiếp tục duy trì trên mức 100 USD/thùng”.

Tuy nhiên, chuyên gia Reynolds cho rằng cuộc khủng hoảng mất an ninh lương thực ngày càng gia tăng không thể chỉ đổ lỗi cho eo biển Hormuz. Ông cũng chỉ ra áp lực khí hậu và việc cắt giảm ngân sách viện trợ, đồng nghĩa với việc “chúng ta có ít cơ sở hạ tầng hơn để ứng phó với tình hình này”.