Báo cáo hé lộ tổn thất chưa từng có của không quân Mỹ trong cuộc chiến với Iran

Cuộc đối đầu kéo dài 40 ngày với Iran đã khiến không quân Mỹ hứng chịu tổn thất lớn hiếm thấy, đồng thời làm dấy lên nghi vấn về khả năng sống sót của các khí tài hiện đại như F-35 trước hệ thống phòng không giá rẻ nhưng khó đối phó.

Máy bay tấn công A-10 Thunderbolt của Mỹ tham gia cuộc tập trận chung Vigilant Storm với Hàn Quốc tại Pyeongtaek năm 2022. Ảnh: Yonhap/TTXVN

Iran dần thích nghi chiến thuật Mỹ

Theo tờ The EurAsian Times, một báo cáo mới của Quốc hội Mỹ hé lộ tổn thất chưa từng có của Không quân Mỹ (USAF) trong cuộc chiến kéo dài 40 ngày với Iran, khi tổng cộng 42 máy bay các loại bị phá hủy hoặc hư hại nghiêm trọng. Danh sách này bao gồm tiêm kích, máy bay tiếp dầu, trực thăng cứu hộ và hàng chục máy bay không người lái MQ-9 Reaper.

Đáng chú ý, đây cũng là lần đầu tiên trong lịch sử một tiêm kích tàng hình F-35 bị đánh trúng khi đang hoạt động trên không, làm dấy lên nhiều tranh cãi về hiệu quả của công nghệ tàng hình Mỹ trước các hệ thống phòng không phi đối xứng của Iran.

Theo báo cáo, số khí tài bị mất gồm 4 tiêm kích F-15E Strike Eagle, một F-35A Lightning II, một cường kích A-10 Thunderbolt II, 7 máy bay tiếp dầu KC-135 Stratotanker, một máy bay cảnh báo sớm E-3 Sentry AWACS, hai máy bay đặc nhiệm MC-130J Commando II, một trực thăng HH-60W Jolly Green II, 24 UAV MQ-9 Reaper và một UAV trinh sát MQ-4C Triton.

Tổng giá trị thiệt hại ước tính vượt 2,6 tỷ USD.

Phân tích tổn thất cho thấy phần lớn UAV MQ-9 Reaper bị bắn hạ xuyên suốt cuộc chiến, trong khi các tiêm kích Mỹ chủ yếu bị đánh trúng ở giai đoạn cuối. Điều này cho thấy Iran đã dần thích nghi với cách tác chiến của Washington và tối ưu hóa mạng lưới phòng không còn lại.

Chuyên gia quốc phòng Patricia Marins nhận định Iran đã nghiên cứu kỹ quy luật hoạt động của không quân Mỹ trong gần 40 ngày giao tranh, từ hành lang bay, độ cao tác chiến đến lịch tiếp dầu trên không và mô hình gây nhiễu điện tử.

Đến tuần thứ năm của cuộc chiến, các chiến thuật của Mỹ bị đánh giá là quá dễ đoán, tạo điều kiện để Tehran triển khai các tổ hợp phòng không theo hướng phục kích hiệu quả hơn.

F-35 lần đầu bị đánh trúng

Máy bay chiến đấu tàng hình F-35A Lightning II do hãng Lockheed Martin của Mỹ sản xuất. Ảnh: PAP/TTXVN

Sự kiện gây chấn động nhất xảy ra ngày 19/3, khi một tiêm kích F-35A bị Iran đánh trúng trên không phận nước này. Máy bay vẫn kịp hạ cánh khẩn cấp xuống một căn cứ Mỹ trong khu vực, song vụ việc được xem là cú sốc lớn đối với USAF.

Theo nhiều nhà phân tích quân sự, loại vũ khí được cho là đã đánh trúng F-35 là Product 358 – hệ thống tên lửa phòng không lai UAV do Iran phát triển.

Đây là loại “đạn tuần kích phòng không” hoạt động theo cơ chế kết hợp giữa tên lửa đất đối không và UAV cảm tử. Sau khi được phóng bằng động cơ rocket nhiên liệu rắn, vũ khí này chuyển sang giai đoạn bay tuần tra bằng động cơ phản lực cỡ nhỏ, tự động săn tìm mục tiêu trên không.

Điểm nguy hiểm nhất nằm ở đầu dò hồng ngoại thụ động, cho phép Product 358 khóa mục tiêu dựa trên nhiệt lượng động cơ mà không phát tín hiệu radar. Điều này khiến hệ thống cảnh báo radar của F-35 khó phát hiện mối đe dọa.

Tiến sĩ Can Kasapoğlu, chuyên gia cấp cao tại Viện Hudson, gọi Product 358 là “nghi phạm” trong vụ F-35 bị đánh trúng vì khả năng tiếp cận mục tiêu ở cự ly ngắn mà không để lộ tín hiệu điện tử.

Cựu phi công Không quân Ấn Độ Vijainder K Thakur nhận định tiêm kích Mỹ có thể đã không nhận diện được tên lửa lai UAV này là mối đe dọa thực sự.

UAV MQ-9 Reaper tổn thất nặng nề

Thiết bị bay không người lái (UAV) MQ-9 Reaper thực hiện chuyến bay huấn luyện tại Michigan, Mỹ. Ảnh: AFP/TTXVN

Trong số các khí tài bị mất, MQ-9 Reaper là loại chịu thiệt hại lớn nhất với 24 chiếc bị bắn hạ.

Iran đã tận dụng hiệu quả mạng lưới phòng không nhiều lớp gồm các hệ thống S-300PMU-2, Tor-M1, Pantsir cùng tổ hợp nội địa Bavar-373 để đối phó UAV Mỹ.

MQ-9 vốn được thiết kế cho môi trường ít nguy cơ phòng không như Afghanistan hay Iraq nên bộc lộ nhiều điểm yếu khi đối đầu một quốc gia có năng lực phòng thủ tương đối hoàn chỉnh.

Chuyên gia Harrison Kass viết trên National Interest rằng MQ-9 bay chậm, tín hiệu radar lớn và thường hoạt động theo quỹ đạo lặp lại, khiến chúng trở thành mục tiêu lý tưởng cho tên lửa đất đối không.

Ngoài ra, Iran được cho là còn sử dụng tác chiến điện tử nhằm gây nhiễu GPS, đường truyền dữ liệu và liên lạc của UAV Mỹ, buộc chúng di chuyển theo quỹ đạo dễ đoán hơn.

Không quân Mỹ thiệt hại cả trên mặt đất

Không chỉ bị đánh chặn trên không, USAF còn chịu tổn thất đáng kể ngay tại các căn cứ quân sự.

Ngày 14/3, 5 máy bay tiếp dầu KC-135 bị hư hại trong một cuộc tập kích bằng tên lửa và UAV nhằm vào căn cứ Prince Sultan ở Arab Saudi. Hai tuần sau, một máy bay cảnh báo sớm E-3 Sentry tiếp tục bị đánh trúng tại cùng căn cứ.

Các nguồn tình báo nguồn mở cho biết Iran đã phóng khoảng 6 tên lửa đạn đạo kết hợp gần 30 UAV trong đợt tập kích ngày 27/3.

Một số phân tích cho rằng Tehran có thể đã sử dụng các loại tên lửa Fateh-313, Qiam hoặc Emad, kết hợp UAV Shahed để xuyên thủng phòng thủ Mỹ.

Độ chính xác của các đòn đánh khiến nhiều chuyên gia nghi ngờ Iran nhận được hỗ trợ tình báo từ bên ngoài. Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky từng tuyên bố vệ tinh Nga đã chụp ảnh căn cứ Prince Sultan nhiều ngày trước cuộc tập kích và chia sẻ dữ liệu cho Tehran.

Dù nhiều hệ thống phòng không Iran đã bị Mỹ và Israel phá hủy ngay từ đầu chiến dịch, Tehran vẫn duy trì khả năng gây thiệt hại đáng kể cho USAF bằng cách kết hợp tên lửa vác vai MANPADS, các tổ hợp phòng không thời Liên Xô và những hệ thống nội địa giá rẻ nhưng khó đối phó.

Ngay cả khi loại trừ các tổn thất do tai nạn và hỏa lực đồng minh, Mỹ vẫn mất tới 29 máy bay trong tác chiến trực tiếp với Iran, bao gồm F-35, F-15E, A-10 cùng hàng loạt UAV.

Giới phân tích cho rằng kết quả này cho thấy chiến lược chiến tranh phi đối xứng của Tehran đã phát huy hiệu quả đáng kể trước một đối thủ sở hữu ưu thế công nghệ vượt trội.