Lưỡi hằn dấu răng cảnh báo điều gì theo y học cổ truyền?

Bề mặt và hình dáng của lưỡi phản ánh trực tiếp sức khỏe của các cơ quan nội tạng, khí huyết và vận hành của chúng trong người.

1. Tại sao lưỡi lại bị hằn dấu răng?

Trong Y học Cổ truyền, lưỡi hằn dấu răng là một yếu tố quan trọng giúp bác sĩ chẩn đoán sức khỏe. Phương pháp thiệt chẩn (bắt bệnh qua lưỡi) nằm trong Tứ chẩn, cho phép nhận biết các vấn đề tiềm ẩn trong cơ thể chỉ bằng cách quan sát lưỡi. Việc theo dõi lưỡi hằn dấu răng không chỉ phản ánh tình trạng cơ thể mà còn cung cấp thông tin quý giá về tâm trạng và chế độ ăn uống.

Lưỡi hằn dấu răng là tình trạng rìa hai bên lưỡi xuất hiện các vết gợn sóng hoặc nếp lõm giống hệt như vết răng ép vào. Đây không phải là bệnh tổn thương ngoài da hay viêm nhiễm ở miệng, mà là dấu hiệu cảnh báo hệ tiêu hóa (Tỳ) đang yếu, cơ thể bị mệt mỏi và đang tích tụ nước dư thừa.

Khi tỳ bị yếu đi, nước trong cơ thể không được vận chuyển và thoát ra ngoài bình thường. Lượng nước thừa này tích tụ lại trong các cơ bắp, đặc biệt là ở lưỡi, làm lưỡi bị phù, phình to ra và mềm đi. Khi lưỡi quá to so với khoang miệng, nó phải chen chúc và tì nén liên tục vào hàng răng xung quanh. Lâu ngày, các vết lõm hình răng sẽ hiện rõ lên hai bên rìa lưỡi, làm xuất hiện tình trạng lưỡi hằn dấu răng.

Tình trạng lưỡi hằn dấu răng có nguyên nhân chính là tỳ yếu khiến cơ thể tích nước. Ảnh AI

2. Phân loại tình trạng lưỡi và các dấu hiệu đi kèm cần chú ý

Theo Đông y, tùy vào mức độ và màu sắc của lưỡi, cơ thể bạn đang ở một trong các trạng thái sau:

Tỳ khí hư: Lưỡi nhạt màu, hơi to, có vết răng rõ, lớp rêu lưỡi mỏng trắng. Người bệnh hay mệt mỏi, ăn uống khó tiêu, phân nát.

Tỳ thận dương hư: Lưỡi nhợt nhạt hoặc hơi tím, to tròn, bề mặt ướt nhẹp và hằn răng sâu. Người luôn thấy lạnh, tay chân lạnh, đi ngoài phân lỏng.

Thể đàm thấp nội thịnh: Lưỡi to bệu, hằn răng kèm lớp rêu lưỡi dày, dính, nhớt (trắng hoặc vàng). Người cảm thấy mệt mỏi nặng nề, hay có đờm ở cổ họng, miệng đắng hoặc nhờn.

Bên cạnh tình trạng của lưỡi như trên, người bệnh còn cần được kiểm tra xem có đang gặp các triệu chứng toàn thân này không:

Về tiêu hóa: Ăn uống không ngon miệng, dễ bị chướng bụng, đầy hơi sau khi ăn; đi ngoài phân sống, nát hoặc hay bị tiêu chảy mỗi khi ăn đồ sống, lạnh.

Về sức khỏe chung: Thường xuyên cảm thấy mệt mỏi, hụt hơi dù chỉ vận động nhẹ; tay chân nặng nề, uể oải; da mặt nhợt nhạt hoặc hơi vàng.

Biểu hiện tích nước (phù nhẹ): Mắt hay bị húp, súp mí vào buổi sáng khi ngủ dậy hoặc cẳng chân hơi sưng nhẹ về chiều.

Khi tình trạng lưỡi hằn răng kèm theo triệu chứng tỳ khí hư hoặc tỳ thận dương hư, hoặc đàm thấp nội trở cần được thăm khám cụ thể để có hướng điều trị đúng.

3. Lời khuyên cải thiện tình trạng lưỡi hằn răng tại nhà

Nguyên tắc quan trọng nhất để cải thiện tình trạng lưỡi hằn răng là “làm khỏe tiêu hóa, đẩy nước thừa ra ngoài”:

Về chế độ ăn uống: Tuyệt đối hạn chế đồ ăn sống, lạnh, nước đá, đồ ngọt béo hay nước uống có ga vì chúng làm hệ tiêu hóa càng thêm đình trệ. Bên cạnh đó, nên tăng cường dùng các thực phẩm ấm, bổ tỳ và hỗ trợ thoát nước như củ mài (hoài sơn), hạt sen, ý dĩ, gừng tươi, đậu đỏ, cháo nóng.

Về lối sống và sinh hoạt: Tránh thức khuya vì thức khuya làm suy giảm năng lượng phục hồi của cơ thể, mặc đủ ấm, giữ ấm vùng bụng và bàn chân. Tập thể dục nhẹ nhàng như đi bộ, tập dưỡng sinh hoặc yoga để kích thích khí huyết lưu thông, hỗ trợ tiêu hóa hoạt động tốt trở lại.