Hạn hán đe dọa nguồn nước và an ninh năng lượng tại châu Âu

Hạn hán nghiêm trọng đã khiến nhiều con sông lớn tại châu Âu cạn kiệt chưa từng thấy trong tháng 7 vừa qua, đe dọa nguồn nước sinh hoạt, sản xuất và hoạt động của các nhà máy điện.

Tình trạng này đặc biệt nghiêm trọng tại Tây Âu, trong khi Pháp phải áp dụng các biện pháp hạn chế sử dụng nước trên gần 70% lãnh thổ.

Mực nước sông Danube tại Rasova, Romania xuống thấp nghiêm trọng, ngày 5/8/2026. Ảnh: THX/TTXVN phát

Theo phân tích dữ liệu của Cơ quan Biến đổi khí hậu Copernicus, dòng chảy trung bình trong tháng 7 thấp kỷ lục tại 95% số đoạn sông Thames được theo dõi, 85% sông Rhine và khoảng 2/3 sông Danube. Đây là mức thấp nhất trong tháng 7 kể từ ít nhất năm 1992, khi Hệ thống Nhận thức lũ lụt châu Âu (EFAS) bắt đầu thu thập dữ liệu. Sông Rhone cũng ghi nhận dòng chảy thấp kỷ lục trên khoảng 30% chiều dài, trong khi sông Po – con sông chính của Italy – ở mức tương tự trên khoảng 40% chiều dài.

Tình trạng suy giảm nguồn nước diễn ra sau một mùa Hè đặc biệt nóng tại Tây Âu, với nhiều đợt nắng nóng liên tiếp, hạn hán kéo dài và cháy rừng trên diện rộng. Pháp là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.

Theo phóng viên TTXVN tại Paris, dữ liệu của Đài Quan sát hạn hán châu Âu (EDO) cho thấy 95% diện tích đất liền Pháp và 99% diện tích Thụy Sĩ trải qua tình trạng hạn hán trong tháng 7 – mức cao nhất kể từ khi EDO bắt đầu thu thập dữ liệu năm 2012. Hungary, Slovenia và Áo cũng ghi nhận tình trạng hạn hán kỷ lục trong tháng này.

Tính đến ngày 9/8, gần 70% lãnh thổ Pháp phải áp dụng các biện pháp hạn chế sử dụng nước. Toàn bộ 99 tỉnh ở chính quốc ít nhất ở mức “cảnh giác”, trong đó 67 tỉnh có khu vực ở mức “khủng hoảng” – cấp cao nhất trong hệ thống cảnh báo – và 21 tỉnh ở mức “cảnh báo tăng cường”. Tại các khu vực ở cấp “khủng hoảng”, nước được ưu tiên cho những nhu cầu thiết yếu như nước uống, y tế, vệ sinh và bảo đảm an toàn dân sự. Ở các cấp thấp hơn, hoạt động tưới vườn, không gian xanh, làm đầy bể bơi, rửa xe và tưới tiêu nông nghiệp bị hạn chế.

Nguồn nước ngầm tại Pháp cũng suy giảm nhanh chóng. Theo Cơ quan Nghiên cứu Địa chất và Khoáng sản Pháp (BRGM), tính đến ngày 1/8, khoảng 94% số điểm quan trắc ghi nhận mực nước sụt giảm, trong đó 63% thấp hơn mức trung bình theo mùa, tăng đáng kể so với mức 54% vào cuối tháng 6. So với cùng kỳ năm 2025, tình hình năm nay xấu đi rõ rệt. Cuối tháng 7/2025, 56% số điểm quan trắc có mực nước bằng hoặc cao hơn mức bình thường, trong khi năm nay tỷ lệ này chỉ còn 37%.

Theo BRGM, nguyên nhân chủ yếu là lượng mưa không đủ để bổ sung nguồn nước trong tháng 7, trong khi nhu cầu sử dụng tăng mạnh, đặc biệt trong nông nghiệp và du lịch. Nắng nóng làm nước bốc hơi nhanh hơn, cây trồng cần nhiều nước hơn, trong khi các trận mưa dông mùa Hè khó thấm sâu xuống đất để bổ sung cho tầng nước ngầm.

Tại vùng Limousin, mực nước ngầm đã xuống dưới mức thấp nhất từng được ghi nhận, dù thông thường phải đến tháng 9 mới chạm đáy. Tình trạng suy giảm nguồn nước cũng diễn ra nghiêm trọng tại các sông, suối nhỏ. Tính đến ngày 1/8, khoảng 43% số sông suối nhỏ được Cơ quan Đa dạng sinh học Pháp (OFB) theo dõi đã ngừng chảy tại một số đoạn hoặc cạn hoàn toàn. Tổng cộng 1.373 sông suối rơi vào tình trạng này, tăng 554 so với 1 tháng trước và là mức nghiêm trọng nhất từng được ghi nhận vào thời điểm này, vượt cả đợt hạn hán lịch sử năm 2022. Dòng chảy suy giảm còn khiến nhiệt độ nước tăng, gây thêm sức ép đối với các hệ sinh thái thủy sinh.

Tháng 7/2026 cũng là tháng nóng nhất từng được ghi nhận tại Pháp và là tháng 7 khô hạn thứ ba, với lượng mưa trên toàn quốc thiếu hụt gần 70%. Hạn hán cũng gây sức ép ngày càng lớn đối với nông nghiệp, công nghiệp và ngành năng lượng. Lưu lượng sông suy giảm có thể hạn chế khả năng lấy nước phục vụ tưới tiêu, sản xuất công nghiệp và làm mát các nhà máy điện.

Tình trạng thiếu nước đã bắt đầu ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân. Ngày 27/7, Bộ trưởng Chuyển đổi Sinh thái Pháp Monique Barbut cho biết nguồn cung cấp nước uống gặp khó khăn tại 47 tỉnh; hơn 30.000 người đã bị gián đoạn nguồn nước và phải sử dụng nước do xe bồn cung cấp hoặc nước đóng chai.

Trước tình hình trên, Chính phủ Pháp dự kiến tổ chức cuộc họp về hạn hán ngày 12/8 do Bộ trưởng Monique Barbut chủ trì, với sự tham gia của Ủy ban Dự báo và Theo dõi Thủy văn (CASH) cùng đại diện chính quyền các vùng. Cuộc họp sẽ đánh giá tình hình nguồn nước và tác động đối với sinh hoạt, sản xuất cũng như hệ động, thực vật, đồng thời xem xét các biện pháp tăng cường khả năng dự báo, phòng ngừa và thích ứng trước nguy cơ căng thẳng nguồn nước ngày càng thường xuyên và nghiêm trọng.

Tại Đức, sông Rhine gần như liên tục nằm trong mức hạn hán nghiêm trọng nhất từ đầu tháng 6 trên phần lớn chiều dài từ vùng núi Thụy Sĩ đến miền Tây nước này, cho thấy tình trạng thiếu nước không chỉ là vấn đề của riêng Pháp.

Sông Danube cũng chịu ảnh hưởng nặng nề, đặc biệt tại Hungary. Mực nước xuống thấp đến mức đe dọa hoạt động của nhà máy điện hạt nhân Paks, cơ sở điện hạt nhân duy nhất của Hungary.

Nằm cách Budapest khoảng 100 km về phía Nam, Paks gồm 4 tổ máy với tổng công suất khoảng 2.000 MW, đóng vai trò quan trọng trong bảo đảm nguồn cung điện của Hungary. Theo phóng viên TTXVN tại châu Âu, do mực nước Danube xuống quá thấp, các Tổ máy số 1, 3 và 4 của Paks phải tạm dừng, trong khi Tổ máy số 2 chỉ vận hành ở 50% công suất trong 11 ngày.

Tối 10/8, nhà máy bắt đầu tăng dần công suất Tổ máy số 2 sau khi mực nước Danube tăng trở lại. Thủ tướng Hungary Péter Magyar cho biết mực nước sông đã cao hơn khoảng 19 cm so với mức thấp nhất được ghi nhận một tuần trước, cho phép bắt đầu quy trình khôi phục công suất. Quá trình này bắt đầu lúc 18h và dự kiến Tổ máy số 2 đạt công suất định mức vào khoảng 22h cùng ngày.

Tuy nhiên, nhà máy Paks đã chuẩn bị phương án dừng nốt tổ máy đang hoạt động nếu điều kiện nguồn nước tiếp tục xấu đi, đồng thời bảo đảm khả năng làm mát an toàn cho cả 4 tổ máy. Thủ tướng Magyar cho biết dự báo trong 10 ngày tới không có mưa lớn tại Hungary, cũng như các khu vực thuộc Áo và Đức nằm trong lưu vực sông này.