ECB chuẩn bị đợt tăng lãi suất phòng ngừa rủi ro lạm phát leo thang

Giới quan sát nhận định Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) gần như chắc chắn sẽ tăng lãi suất trong cuộc họp ngày 11/6.

Động thái này nhằm ngăn chặn lạm phát từ trong trứng nước, trước khi cú sốc chi phí năng lượng do cuộc xung đột tại Trung Đông lan rộng ra toàn bộ nền kinh tế của Khu vực sử dụng đồng tiền chung châu Âu (Eurozone).

Trụ sở Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) ở Frankfurt (Đức). Ảnh: THX/TTXVN

Đợt điều chỉnh này sẽ là lần tăng lãi suất đầu tiên trong gần ba năm qua, dự kiến đưa lãi suất tiền gửi chuẩn của ECB từ mức 2,0% hiện tại lên 2,25%. Nhiều chuyên gia mô tả đây là một đợt “tăng lãi suất phòng ngừa” – một bước đi cẩn trọng mà ECB có thể đảo ngược nếu áp lực giá cả hạ nhiệt.

Để củng cố thêm cơ sở cho quyết định này, ECB nhiều khả năng sẽ nâng mức dự báo lạm phát hàng quý vào ngày 11/6, đưa chúng đến gần hơn với kịch bản “bất lợi” mà cơ quan này từng công bố hồi tháng 3/2026. Kịch bản này dự báo lạm phát sẽ đạt đỉnh ở mức 4,2% trong quý cuối cùng của năm nay trước khi giảm mạnh vào năm 2027.

Quyết định tăng lãi suất được đưa ra trong bối cảnh lạm phát tại khối 21 quốc gia hiện đã vượt mốc 3%, cao hơn nhiều so với mục tiêu 2% của ECB trong khi tăng trưởng kinh tế khu vực lại rất yếu ớt. Thực tế này đã gây ra sự chia rẽ trong giới chuyên gia kinh tế về việc liệu động thái thắt chặt chính sách có thực sự cần thiết hay không.

Dù vậy, các nhà hoạch định chính sách ủng hộ hành động của ECB dự kiến vẫn tăng lãi suất. Ông Richard Portes, giáo sư tại Trường Kinh doanh London đánh giá: “Việc tăng lãi suất vào tháng 6 không phải vì kỳ vọng lạm phát đã vượt khỏi tầm kiểm soát, mà chính hành động ngay từ bây giờ mới là cách để ngăn chặn điều đó xảy ra”.

Nhìn chung, mục tiêu chính của động thái trên là kiểm soát kỳ vọng lạm phát và bảo vệ uy tín của ECB, sau khi cơ quan này từng bị chỉ trích là phản ứng quá chậm chạp trước đợt lạm phát tăng vọt hồi đại dịch COVID-19 năm 2022.

Tuy nhiên, bước đi này cũng vấp phải những ý kiến hoài nghi. Chuyên gia Holger Schmieding từ ngân hàng Berenberg (Đức) cảnh báo rằng ECB đang có nguy cơ thực hiện một sai lầm chính sách khi nền kinh tế đã phải trả giá đắt cho cuộc xung đột Trung Đông, trong bối cảnh thị trường lao động đình trệ và nhu cầu tiêu dùng yếu. Ông lập luận rằng tình trạng tăng giá cả tạm thời là không thể tránh khỏi và điều này khó có thể trở thành một vấn đề kéo dài tới mức đòi hỏi ECB phải tăng lãi suất.

Bất chấp những cảnh báo, ECB vẫn đưa ra các thông điệp mạnh mẽ ủng hộ việc tăng lãi suất. Chuyên gia kinh tế trưởng Philip Lane – người thường có quan điểm mềm mỏng đối với lạm phát – đã nhận định rằng cú sốc liên quan đến Iran có thể lan rộng hơn so với cuộc xung đột tại Ukraine vì nó ảnh hưởng đến thị trường năng lượng toàn cầu chứ không chỉ ở châu Âu.

Nhận định này đã khiến hầu hết các nhà đầu tư tin rằng lãi suất sẽ còn tiếp tục tăng. Dù các nguồn tin cho biết ECB khó có khả năng cam kết về các đợt tăng lãi suất tiếp theo trong tuần này, thị trường tài chính vẫn kỳ vọng sẽ có thêm hai đợt tăng nữa trong năm tới với đợt tiếp theo có thể diễn ra ngay trong tháng 9/2026. Ông Henry Cook, nhà kinh tế cấp cao tại công ty môi giới tài chính MUFG cho rằng ECB sẽ để ngỏ khả năng hành động nhằm duy trì sự linh hoạt tối đa trong bối cảnh bất ổn gia tăng.Trong khi đó, giá sinh hoạt tại châu Âu đang tăng mạnh, nhưng tiền lương thì không thể đuổi kịp. Lạm phát toàn EU đã chạm mốc 3,2% vào tháng 4/2026, mức cao nhất kể từ tháng 1/2024. Các số liệu ước tính sơ bộ từ Cơ quan Thống kê châu Âu (Eurostat) cho thấy đà tăng giá này vẫn tiếp tục leo thang trong tháng Năm.

Tuy nhiên, theo báo cáo từ nền tảng tuyển dụng toàn cầu Indeed, tốc độ tăng trưởng tiền lương (tính theo mức lương công bố trên các bảng tin tuyển dụng) trên toàn Eurozone đang hoàn toàn hụt hơi trước cơn bão lạm phát. Điều này đồng nghĩa với việc bão giá đang lấn lướt đà tăng của lương, đè nặng lên sức mua của người lao động châu Âu khi cùng một số tiền kiếm được nay mua được ít hàng hóa hơn trước.

Làn sóng áp lực lạm phát mới nhất này ập đến ngay sau khi EU vừa trải qua cú sốc giá cả nghiêm trọng nhất trong nhiều thập kỷ. Trước đó vào năm 2022, lạm phát hằng năm của khối từng vọt lên trên 11%, xuất phát chủ yếu từ việc giá năng lượng tăng phi mã sau khi xảy ra xung đột Nga – Ukraine.

Mức lạm phát toàn khối từng được kiểm soát ổn định dưới ngưỡng 3% cho đến trước khi xảy ra xung đột giữa Mỹ – Israel và Iran vào cuối tháng 2/2026. Vào tháng 1/2026, lạm phát hằng năm của EU đứng ở mức 2%. Con số này lập tức nhảy vọt lên 2,8% vào tháng Ba và chạm ngưỡng 3,2% vào tháng Tư.

Cơn lốc lạm phát thời hậu đại dịch vốn đã bào mòn sức mua của người lao động tại các nền kinh tế đầu tàu châu Âu khi giá tiêu dùng tăng nhanh hơn tiền lương. Số liệu từ Indeed chỉ ra rằng tính đến đầu năm 2026, tổng mức lương thực tế công bố tích lũy tại 5 nền kinh tế lớn nhất châu Âu vẫn thấp hơn so với giai đoạn trước đại dịch.

Khi lạm phát trỗi dậy sau vòng xoáy xung đột mới tại Trung Đông, tốc độ tăng lương tại Eurozone đã rơi xuống thấp hơn tỷ lệ lạm phát vào tháng 3/2026, và khoảng cách này ngày càng nới rộng trong tháng Tư. Diễn biến này đã đảo ngược hoàn toàn xu hướng ổn định được duy trì kể từ tháng 9/2023 – giai đoạn mà đà tăng lương công bố luôn liên tục dẫn trước lạm phát tại Eurozone.