Châu Âu tăng quyền kiểm soát ngành bán dẫn giữa lo ngại địa chính trị

Liên minh châu Âu (EU) đang chuẩn bị trao cho Ủy ban châu Âu (EC) các quyền hạn khẩn cấp chưa từng có nhằm can thiệp trực tiếp vào chuỗi cung ứng bán dẫn trong trường hợp xảy ra khủng hoảng thiếu chip, bao gồm khả năng buộc các nhà sản xuất ưu tiên đơn hàng chiến lược và tạm thời gác các hợp đồng thương mại hiện có.

Trụ sở Ủy ban châu Âu tại Brussels, Bỉ. Ảnh: THX/TTXVN

Theo Financial Times, dự thảo luật mới dự kiến được công bố trong thời gian tới cho phép EC áp dụng nhiều biện pháp can thiệp sâu vào ngành công nghiệp bán dẫn trong trường hợp nguồn cung chip bị gián đoạn nghiêm trọng, đe dọa các lĩnh vực được xem là trọng yếu như quốc phòng, thiết bị y tế, hạ tầng số hay công nghiệp chiến lược.

Động thái này phản ánh lo ngại ngày càng lớn tại châu Âu về nguy cơ chất bán dẫn trở thành công cụ gây sức ép địa chính trị trong bối cảnh cạnh tranh Mỹ – Trung leo thang và EU vẫn phụ thuộc nặng nề vào nguồn chip tiên tiến từ châu Á.

Theo nội dung dự thảo, EC có thể yêu cầu các công ty cung cấp thông tin chi tiết về năng lực sản xuất và chuỗi cung ứng trong thời kỳ khủng hoảng. Các doanh nghiệp không tuân thủ có thể bị phạt tới 300.000 euro.

Đáng chú ý, Brussels cũng có quyền buộc các nhà sản xuất bán dẫn ưu tiên đơn hàng phục vụ “sản phẩm thiết yếu trong khủng hoảng”, kể cả khi điều đó đồng nghĩa phải tạm gác hoặc điều chỉnh các hợp đồng thương mại đã ký trước đó.

Dự luật đồng thời mở đường cho cơ chế mua chung chip bán dẫn giữa các nước thành viên nhằm tăng sức mạnh đàm phán và tránh tình trạng cạnh tranh nguồn cung nội khối. Mô hình này tương tự cách EU từng mua vaccine tập trung trong đại dịch COVID-19. Financial Times cho biết dự luật vẫn có thể được điều chỉnh trước khi chính thức công bố.

Kế hoạch mới là một phần trong chiến lược rộng hơn của EU nhằm giảm phụ thuộc vào công nghệ Mỹ và châu Á, đồng thời thúc đẩy các năng lực công nghệ nội khối trong các lĩnh vực như bán dẫn, điện toán đám mây và trí tuệ nhân tạo (AI).

Ngành bán dẫn toàn cầu hiện có chuỗi cung ứng cực kỳ phức tạp, với một hệ thống AI cao cấp của Nvidia có thể liên quan tới hàng nghìn nhà cung cấp tại hàng chục quốc gia khác nhau. EU hiện chỉ chiếm chưa tới 10% sản lượng bán dẫn toàn cầu. Mục tiêu trước đó của khối là nâng gấp đôi thị phần chip toàn cầu lên 20% vào năm 2030 hiện được đánh giá là đang chậm tiến độ.

Trong khi đó, phần lớn chip tiên tiến nhất thế giới vẫn được sản xuất tại Đài Loan, nơi công ty TSMC chiếm hơn 90% năng lực sản xuất chip công nghệ cao toàn cầu. Giới hoạch định chính sách châu Âu lo ngại bất kỳ căng thẳng nào tại eo biển Đài Loan cũng có thể gây ra cú sốc lớn đối với chuỗi cung ứng toàn cầu, ảnh hưởng tới nhiều ngành từ điện thoại thông minh, trung tâm dữ liệu AI đến ô tô và thiết bị y tế.

Nỗi lo này càng gia tăng sau vụ việc liên quan tới hãng sản xuất chip Nexperia năm ngoái. Chính phủ Hà Lan đã tiếp quản quyền kiểm soát công ty này từ chủ sở hữu Trung Quốc do lo ngại hoạt động sản xuất và tài sản chiến lược bị dịch chuyển khỏi châu Âu. Sau đó, nguồn cung chip từ bộ phận tại Trung Quốc của Nexperia giảm mạnh, buộc một số hãng ô tô châu Âu phải cắt giảm sản lượng.

Động thái mới cho thấy EU đang chuyển từ cách tiếp cận dựa vào thị trường sang mô hình chủ động hơn trong quản trị chuỗi cung ứng chiến lược, trong bối cảnh bán dẫn ngày càng được xem là vấn đề an ninh kinh tế thay vì chỉ là ngành công nghiệp công nghệ.