Mô hình sống chung giữa người trẻ và người già ở Trung Quốc

Vào một ngày như thường lệ, Lin Xiaoyu (26 tuổi), chuyên gia về robot, kết thúc các cuộc họp trực tuyến buổi sáng và bước ra khỏi phòng tại một viện dưỡng lão ở Phật Sơn, tỉnh Quảng Đông, miền Nam Trung Quốc.

Cô đi thẳng đến phòng sinh hoạt cộng đồng ở tầng ba.

Người cao tuổi tại một viện dưỡng lão ở tỉnh Sơn Đông (Trung Quốc). Ảnh: Xinhua

Lin không ở đó với tư cách là khách thăm mà là cư dân thường trú. Đổi lại 30 giờ làm tình nguyện mỗi tháng, cô được ở đây chỉ với chi phí 1.000 nhân dân tệ (147 USD) mỗi tháng cho một phòng ngủ và nhà vệ sinh, thấp hơn nhiều so với giá thị trường.

Trải nghiệm của cô không phải là duy nhất. Trên các nền tảng mạng xã hội Trung Quốc như Xiaohongshu và Douban, “chuyển đến viện dưỡng lão” đã trở thành một chủ đề phổ biến trong giới trẻ Trung Quốc.

Cuối năm 2025, một cư dân mạng 27 tuổi ở tỉnh Chiết Giang, miền Đông Trung Quốc, đã đăng bài về việc chuyển đến viện dưỡng lão cùng bà của mình, thu hút hơn 100.000 lượt thích và gây chú ý rộng rãi. Cô tiết lộ chi phí chỗ ở hàng tháng của mình chỉ là 1.500 nhân dân tệ.

Nhận thấy nhu cầu hỗ trợ, bổ sung lẫn nhau giữa người cao tuổi và người trẻ, các viện dưỡng lão ở nhiều thành phố của Trung Quốc đã bắt đầu thí điểm các chương trình dành cho người trẻ. Thông qua mô hình tình nguyện đổi lấy chỗ ở hoặc giảm giá thuê nhà, họ đang khám phá một hình thức cộng đồng mới được gọi là “sống chung giữa người trẻ và người già”.

Một số thành phố ở tỉnh Giang Tô đã triển khai các chương trình như vậy, cho phép thanh niên sống với chi phí thấp hoặc miễn phí trong các viện dưỡng lão bằng cách đóng góp ít nhất 20 giờ phục vụ tình nguyện mỗi tháng.

Yang Tuan, một nhà nghiên cứu tại Trung tâm Nghiên cứu chính sách xã hội thuộc Viện Khoa học xã hội Trung Quốc, mô tả mô hình “sống chung giữa người trẻ và người già” vừa là một nỗ lực thăm dò của ngành chăm sóc người cao tuổi nhằm tối ưu hóa việc phân bổ nguồn lực và nâng cấp hoạt động, vừa là một sự đổi mới từ cơ sở nhằm giải quyết các vấn đề xã hội sâu sắc hơn như già hóa dân số, sự cô đơn của thanh niên thành thị và sức khỏe tinh thần.

Theo nhà nghiên cứu Yang, mô hình này tìm cách tái cấu trúc một hệ sinh thái vi mô xã hội về sự hỗ trợ lẫn nhau trong khu dân cư và sự hội nhập liên thế hệ không liên quan đến quan hệ huyết thống. Thành công phụ thuộc vào sự cân bằng giữa định hướng chính sách, nhu cầu tình cảm của các thế hệ và logic thị trường.

Mô hình mới cho viện dưỡng lão

Tại một số khu vực của Lệ Thủy, Chiết Giang, viện dưỡng lão không còn chỉ được xem là nơi dành cho người cao tuổi trải qua những năm tháng cuối đời.

Theo Global Times, từ tháng 2/2024, Cơ quan Dân chính huyện Tấn Vân, phối hợp với các viện dưỡng lão địa phương, đã triển khai dịch vụ chăm sóc người cao tuổi dựa vào sự đồng hành. Một số viện dưỡng lão được chỉ định hiện đang cung cấp chỗ ở cho người trẻ và trung niên từ 18 đến 45 tuổi với giá thuê hàng tháng là 1.000 nhân dân tệ.

Người đứng đầu một viện dưỡng lão ở Tấn Vân cho biết kể từ khi dự án được triển khai, cơ sở này đã trở thành một ngôi nhà chung cho hàng chục người trẻ và hàng chục người cao tuổi. Từ sáng đến tối, những cư dân trẻ tuổi cùng các cụ già đi dạo trong sân, dạy họ cách gọi video trên điện thoại thông minh, chia sẻ những câu chuyện nơi làm việc hoặc đơn giản là trò chuyện.

Theo người phụ trách trên, giới trẻ cần nhà ở ổn định, giá cả phải chăng, đồng thời họ mang đến kiến thức mới mẻ, thông tin, trí tuệ sắc bén và năng lượng tuổi trẻ – chính xác là những gì hầu hết người cao tuổi khao khát tham gia xã hội và sợ cô đơn cần.

Nhà nghiên cứu Yang cho rằng cách tiếp cận sáng tạo này giúp giảm bớt áp lực hoạt động do nguồn lực không được sử dụng hiệu quả trong các viện dưỡng lão.

Dữ liệu từ Bộ Dân chính Trung Quốc cho thấy, năm 2024, tỷ lệ lấp đầy trung bình của các viện dưỡng lão trên toàn quốc dưới 50%, với một số khu vực có tỷ lệ trống trên 60%.

Trong khi đó, nhu cầu về dịch vụ chăm sóc người cao tuổi đã tăng nhanh chóng. Đến cuối năm 2025, dân số Trung Quốc từ 60 tuổi trở lên đã vượt 320 triệu người, tăng 16,49 triệu người so với năm trước đó. Dự kiến con số này sẽ vượt quá 400 triệu người vào khoảng năm 2035.

Theo chuyên gia Yang, cư dân trẻ tuổi trực tiếp cải thiện việc sử dụng nguồn lực và bổ sung kinh phí hoạt động. Họ cũng làm giảm nhu cầu thuê thêm người chăm sóc, bổ sung thêm năng lực chăm sóc mới. Điều này mang lại cho các viện dưỡng lão một khoảng thời gian đệm quý giá để phát triển các mô hình dịch vụ phù hợp hơn với nhu cầu thực tế và khả năng chi trả của người cao tuổi, cuối cùng thu hút thêm nhiều người cao tuổi hơn thông qua các dịch vụ được nâng cấp.

Hai bên cùng có lợi

Người cao tuổi học thư pháp tại viện dưỡng lão ở Bắc Kinh, Trung Quốc. Ảnh: Xinhua

Ngoài động cơ kinh tế của các cơ sở chăm sóc người cao tuổi, các chương trình thí điểm về hội nhập liên thế hệ phản ánh sự theo đuổi chung giữa thế hệ trẻ và thế hệ người cao tuổi.

Cô Lin cho biết quyết định sống trong viện dưỡng lão của mình xuất phát từ cả nhu cầu thực tế và tình cảm. “Sống cùng người lớn tuổi giúp tôi bớt cảm giác cô đơn khi rời xa nhà. Những người lớn tuổi ở đây giống như ông bà của tôi. Họ cho tôi những đồ ăn vặt tự làm và kể những câu chuyện thời trẻ của họ, một sự ấm áp mà bạn không thể có được trong một căn hộ cho thuê bình thường”, cô tâm sự.

Theo cổng thông tin dịch vụ hưu trí linkolder.com năm 2025, trong số những người trẻ tham gia các dự án sống chung liên thế hệ, 86% số người được hỏi cho biết “ý thức trách nhiệm xã hội được nâng cao” và 72% nói rằng “kỹ năng giao tiếp của họ được cải thiện”.

Tại một viện dưỡng lão ở Phật Sơn, Zhang Weiguo, 68 tuổi, một giáo viên nghỉ hưu sống một mình, đã cảm nhận được sự ấm áp của tình bạn giữa các thế hệ kể từ khi những người trẻ tuổi chuyển đến.

Người giáo viên già thổ lộ: “Khi mới chuyển đến, tôi chủ yếu ngồi một mình bên cửa sổ. Con cái tôi làm việc ở các thành phố khác và hiếm khi về Phật Sơn. Bây giờ, các bạn trẻ dạy tôi cách gọi video cho cháu trên WeChat, giúp tôi đặt lịch khám sức khỏe trực tuyến và rủ tôi tham gia các hoạt động thủ công”.

Mặc dù các thành phố trên khắp Trung Quốc đang tích cực khám phá mô hình “sống chung giữa người trẻ và người già”, việc biến những dự án này thành các cộng đồng hỗ trợ lẫn nhau liên thế hệ thực sự không phải là điều dễ dàng.

Người đứng đầu một viện dưỡng lão ở Tấn Vân cho biết thách thức lớn nhất là cân bằng giữa cung và cầu với các tiêu chuẩn dịch vụ. Bà giải thích: “Chúng tôi đầu tư rất nhiều công sức vào việc phỏng vấn và sàng lọc những người trẻ tuổi có sự quan tâm, kiên nhẫn và có khả năng bầu bạn. Chúng tôi đánh giá xem họ có những kỹ năng liên quan nào, chẳng hạn như kỹ năng sử dụng công nghệ, năng khiếu âm nhạc, khiêu vũ, hoặc kiến thức làm vườn. Nhiều người trẻ tốt bụng và có tiềm năng, nhưng thiếu kỹ năng cụ thể, vì vậy chúng tôi không thể nhận họ”.

Bà hy vọng sẽ có thêm sự hỗ trợ về chính sách và sự ủng hộ của xã hội, chẳng hạn như đào tạo chuyên nghiệp về giao tiếp liên thế hệ hoặc hợp tác với các trường đại học và công ty cho các chương trình tình nguyện, để mô hình này bền vững hơn.

Trong khi đó, chuyên gia Yang nhấn mạnh rằng để mô hình này phát triển bền vững thay vì trở thành nhà ở cho thuê giá rẻ hoặc dịch vụ chăm sóc không tốn kém, điều quan trọng là phải hiểu sâu sắc nhu cầu của cả hai bên và đạt được sự tương xứng giá trị thực sự. Điều này đòi hỏi thiết kế và quản lý dự án tinh tế hơn, ranh giới rõ ràng giữa “dịch vụ” và “tình bạn” cùng các cơ chế khuyến khích biến thời gian và kỹ năng của tình nguyện viên thành sự an ủi về mặt tinh thần và kết nối xã hội mà người cao tuổi thực sự cần, không thay thế dịch vụ chăm sóc chuyên nghiệp.

Theo chuyên gia này, sự hỗ trợ lẫn nhau giữa các thế hệ xây dựng nên một cộng đồng thực sự, giúp người trẻ tìm lại giá trị bản thân và cảm giác thuộc về vượt ra ngoài công việc của họ, đồng thời mang lại cho người cao tuổi sự tôn trọng và niềm vui thông qua tình bạn. Cuộc khám phá này chỉ là bước khởi đầu.