Xung đột Trung Đông: Tổng thống Trump sẽ đi nước cờ mới với Iran?

Tổng thống Mỹ Donald Trump đang đối mặt với một thời hạn quan trọng vào ngày 1/5 liên quan đến việc tiếp tục các hoạt động quân sự chống lại Iran, theo Đạo luật Quyền lực Chiến tranh năm 1973.

Tổng thống Mỹ Donald Trump đang đối mặt với thử thách lớn mang tên Iran (Ảnh: Wion)

Hạn chót 1/5 cận kề, 3 tàu sân bay Mỹ áp sát Iran

Cuộc chiến giữa Mỹ và Iran đang bước sang giai đoạn nhạy cảm khi đàm phán đình trệ, cục diện trên thực địa có nhiều diễn biến phức tạp. Đặc biệt, tại Mỹ, những tranh cãi về tính pháp lý và chiến lược của cuộc xung đột Trung Đông cũng ngày càng gay gắt.

Tổng thống Mỹ Donald Trump phải đối mặt hạn chót 1/5 theo Đạo luật Quyền lực Chiến tranh để xin Quốc hội phê chuẩn tiếp tục chiến tranh với Iran. Luật này quy định rằng ông phải hạn chế việc triển khai lực lượng trong bất kỳ cuộc xung đột nào sau 60 ngày, trừ khi được cấp phép cụ thể để tiếp tục.

Tuy nhiên, ông Trump vẫn có thể đi nước cờ mới nhằm “lách” Quốc hội bằng đạo luật Ủy quyền Sử dụng Vũ lực Quân sự (AUMF), cho phép Tổng thống sử dụng vũ lực cho các mục tiêu cụ thể.

Luật này được thông qua lần đầu năm 2001 sau vụ khủng bố 11/9, và một lần nữa vào năm 2002 để loại bỏ Tổng thống Iraq Saddam Hussein và cho phép chiến tranh Iraq 2003. Các chính quyền sau đó đã sử dụng AUMF để biện minh cho nhiều hoạt động quân sự.

Trong nhiệm kỳ đầu, ông Trump đã dùng AUMF 2002 để ra lệnh loại bỏ tướng Iran Qassem Soleimani tại Baghdad năm 2020.

Một báo cáo Quốc hội năm 2015 cho thấy cựu Tổng thống Barack Obama đã dùng AUMF 2001 không chỉ để tiếp tục chiến tranh Afghanistan mà còn mở rộng chiến dịch chống IS tại nhiều quốc gia.

Ông Salar Mohandesi, giáo sư lịch sử tại Bowdoin College, cho rằng cuộc chiến là “rất bất lợi” cho ông Trump, khi các cuộc thăm dò cho thấy người dân Mỹ phản đối, nhưng ông có khả năng vẫn tiếp tục theo một hình thức nào đó.

“Thương hiệu của ông ấy là chiến thắng. Ông từng hứa sẽ đạt thỏa thuận tốt hơn với Iran và không đưa Mỹ vào chiến tranh, trong khi đảng của ông đang bước vào bầu cử giữa kỳ giữa một cuộc chiến không được ủng hộ”, ông nói với Al Jazeera và nhận định, “ông Trump vẫn có thể rút lui, nhưng điều đó đồng nghĩa thừa nhận thất bại. Ông là người ưa mạo hiểm, nên rất có thể sẽ tiếp tục leo thang để tìm kiếm chiến thắng”.

Dù Mỹ và Iran tuyên bố ngừng bắn hai tuần từ ngày 8/4 và ông Trump sau đó đơn phương gia hạn, áp lực quân sự vẫn tiếp diễn, chủ yếu trên biển.

Đầu tuần trước, lực lượng Mỹ đã nổ súng và bắt giữ tàu container mang cờ Iran Touska tại phía bắc biển Arap gần eo biển Hormuz, khi tàu này hướng về cảng Bandar Abbas. Ông Trump nói con tàu đã phớt lờ lệnh đổi hướng của Mỹ. Chiến dịch này diễn ra sau khi Washington áp đặt phong tỏa hải quân đối với tất cả các cảng Iran từ ngày 13/4.

Hai ngày sau, Iran đáp trả bằng cách bắt giữ 2 tàu thương mại nước ngoài tại eo biển Hormuz và đưa về bờ. Reuters đưa tin Mỹ cũng đã chặn ít nhất 3 tàu chở dầu mang cờ Iran tại vùng biển châu Á, chuyển hướng khỏi khu vực gần Ấn Độ, Malaysia và Sri Lanka.

Trên thực địa nhóm tác chiến tàu sân bay USS Abraham Lincoln và nhóm tấn công đổ bộ do tàu USS Tripoli dẫn đầu được phát hiện ở phía đông nam Ras al-Hadd, cách bờ biển Iran khoảng 160-190km.

Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) ngày 24/4 xác nhận hơn 200 máy bay và trực thăng của Mỹ, cùng với 15.000 thủy thủ và lính thủy quân lục chiến, đã đến Trung Đông theo 3 nhóm tác chiến tàu sân bay.

Nhiều nguồn tin nói với truyền thông Mỹ rằng, Washington có thể đang triển khai kế hoạch cho các cuộc tấn công mới vào hàng loạt mục tiêu của Iran ở eo biển Hormuz, trong trường hợp thỏa thuận ngừng bắn hiện tại đổ vỡ.

Các nhóm tàu sân bay và tàu tấn công đổ bộ của Mỹ đang áp sát Iran ở cự ly khoảng 160-190km (Ảnh: Telegram).

Đàm phán hòa bình tiếp tục bế tắc

Axios đưa tin, Iran đã gửi cho Mỹ một đề xuất mới nhằm mở lại eo biển Hormuz và chấm dứt xung đột. Đề xuất này, được truyền đạt thông qua các bên trung gian hòa giải ở Pakistan, kêu gọi gia hạn lệnh ngừng bắn để các bên có thể cùng nhau hướng tới một giải pháp chấm dứt vĩnh viễn cuộc xung đột.

Các cuộc đàm phán hạt nhân sẽ diễn ra sau đó, chỉ khi lệnh phong tỏa eo biển Hormuz của Mỹ được dỡ bỏ, theo Axios.

Tuy nhiên, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio nêu rõ việc Iran vẫn muốn duy trì quyền kiểm soát eo biển Hormuz là điều không thể chấp nhận đối với Mỹ.

Theo nhà ngoại giao Mỹ, Iran đang nghiêm túc trong việc thoát ra khỏi tình thế thách thức mà họ đang đối mặt như các vấn đề về kinh tế, lạm phát cũng như năng lực quân sự.

“Tôi nghĩ họ đang nghiêm túc tìm cách kéo dài thời gian cho mình. Nhưng chúng ta không thể để họ làm được điều đó. Họ là những nhà đàm phán giỏi, giàu kinh nghiệm, và chúng ta phải đảm bảo rằng bất kỳ thỏa thuận nào đạt được cũng phải ngăn chặn dứt khoát việc họ sở hữu vũ khí hạt nhân vào bất kỳ thời điểm nào”, ông Rubio cho hay.

Bản đồ toàn cảnh xung đột Trung Đông ngày 27/4 (Ảnh: Rybar).

Mặc dù có những tuyên bố về sự thất bại trong các cuộc đàm phán giữa chính quyền Iran và Mỹ, nhưng dường như cuộc đối thoại vẫn chưa chấm dứt. Sau các chuyến thăm Pakistan và Oman, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đã gặp Tổng thống Nga Vladimir Putin.

Các vấn đề được thảo luận khá bình thường, nhưng chính chuyến thăm Nga của ông Araghchi đã nói lên nhiều điều. Rõ ràng, Tehran coi Nga là một bên trung gian: Mỹ có thể sẽ lắng nghe tiếng nói của một trong những nhà xuất khẩu dầu mỏ quan trọng nhất trong bối cảnh khủng hoảng năng lượng do chiến tranh ở Iran gây ra.

Bản thân Iran tiếp tục khôi phục cơ sở hạ tầng dầu khí bị hư hại. Công việc sẽ sớm bắt đầu tại mỏ Nam Pars, nhưng với khả năng chiến tranh có thể tái diễn, những bước đi như vậy có thể là quá sớm.

Tại Li Băng, Hezbollah sử dụng UAV với hiệu quả ngày càng cao, dẫn đến thương vong gia tăng cho đối phương. Israel sẽ không dừng chiến dịch vì điều này, nhưng việc các binh sĩ thiệt mạng sẽ làm tổn hại ít nhiều đến uy tín của chính quyền Thủ tướng Benjamin Netanyahu.

Cùng với các vấn đề xã hội ngày càng gia tăng, điều này làm giảm đáng kể cơ hội chiến thắng của nhóm ông Netanyahu, trong khi các đối thủ của ông đang đoàn kết và mạnh lên. Hơn nữa, khả năng liên minh đối lập không chỉ giành chiến thắng trong cuộc bầu cử mà còn thành lập được một chính phủ ổn định đang ngày càng tăng, điều này đe dọa đến sự nghiệp chính trị của Thủ tướng đương nhiệm.

Bản đồ chiến sự ở biên giới Israel và Li Băng tính đến cuối ngày 27/4 (Ảnh: Rybar).

Tại các nước vùng Vịnh, cuộc truy tìm những người ủng hộ Iran vẫn tiếp diễn. Tại Bahrain, hàng chục người ủng hộ các cuộc không kích của Iran vào vương quốc này đã bị tước quốc tịch. Tuy nhiên, chỉ những người nước ngoài đã có quốc tịch mới bị nhắm mục tiêu. Dường như chính quyền nước này đã quyết định siết chặt kiểm soát đối với họ, giống như đối với những người di cư thông thường.