Tội phạm trẻ ở Nhật Bản biến đổi trong kỷ nguyên mạng xã hội

Mạng xã hội đang làm thay đổi diện mạo tình trạng phạm pháp ở thanh thiếu niên tại Nhật Bản, tạo điều kiện để các em kết nối thành nhóm ngoài phạm vi trường học, thực hiện những hành vi gây rối nhằm vào cảnh sát, thậm chí quay phim và chia sẻ lên mạng.

Biểu tượng Facebook, Instagram, Whatsapp trên một màn hình điện thoại. Ảnh: AFP/TTXVN (không được phép chia sẻ, khai thác bởi bên thứ ba)

Theo Kyodo, xu hướng này làm dấy lên lo ngại trong lực lượng cảnh sát và giới giáo dục, nhất là khi số liệu về vi phạm pháp luật ở người chưa thành niên có dấu hiệu gia tăng trở lại sau nhiều thập kỷ giảm. Các chuyên gia cảnh báo người lớn vẫn chưa hiểu đầy đủ cách giới trẻ sử dụng Internet cũng như những nguy cơ phát sinh từ môi trường trực tuyến.

Rạng sáng 4/6, tiếng động cơ xe máy gầm rú bên ngoài một đồn cảnh sát ở Kasugai, tỉnh Aichi, miền Trung Nhật Bản. Khi các sĩ quan bước ra ngoài, họ phát hiện sáu thiếu niên đi thành từng cặp trên ba chiếc xe máy, liên tục chạy qua lại trước đồn. Nhóm này ném trứng sống vào các sĩ quan và một xe tuần tra rồi nhanh chóng phóng đi.

Hành vi khiêu khích cảnh sát rồi bỏ chạy như vậy được gọi là “Poli-Oni”, thuật ngữ kết hợp giữa “police” (cảnh sát) và “oni-gokko” (trò chơi đuổi bắt của Nhật Bản).

Đến tháng 8, sáu thiếu niên từ 15-16 tuổi đã bị bắt do nghi ngờ cản trở người thi hành công vụ liên quan đến vụ việc tại Kasugai. Một số em khai với cơ quan điều tra rằng hành động này chỉ nhằm tìm kiếm cảm giác mạnh.

Những vụ việc tương tự gần đây cũng được ghi nhận tại các tỉnh Miyagi và Hyogo, trong đó có trường hợp thanh thiếu niên ném pháo vào các chốt cảnh sát. Trên nền tảng TikTok, nhiều video ghi lại cảnh các nhóm trẻ bị xe tuần tra truy đuổi được đăng tải với nhãn “Poli-Oni”.

Theo các quan chức cấp cao thuộc lực lượng cảnh sát tỉnh Aichi, mạng xã hội giúp thanh thiếu niên từ nhiều trường học khác nhau kết nối, hình thành các nhóm, khiến người lớn ngày càng khó giám sát hoạt động của các em.

“Trước đây, chúng tôi có thể theo dõi các nhóm trẻ tại từng trường học và sớm phát hiện những dấu hiệu cho thấy các em có hành vi lệch lạc. Còn hiện nay, chúng tôi không biết các em đang giao du với ai hay làm những việc gì”, một quan chức thuộc hội đồng giáo dục địa phương cho biết.

Theo Cơ quan Cảnh sát Quốc gia Nhật Bản, số thanh thiếu niên bị cảnh sát xử lý vì vi phạm Bộ luật Hình sự đã giảm từ mức đỉnh điểm vào thập niên 1980 xuống mức thấp kỷ lục 14.818 trường hợp vào năm 2021, thời điểm đại dịch COVID-19.

Tuy nhiên, con số này đã tăng liên tục trong bốn năm tiếp theo, lên 24.416 trường hợp vào năm 2025.

Số trẻ em dưới 14 tuổi bị cảnh sát tạm giữ hoặc phải chịu các biện pháp giáo dục, hướng dẫn do có hành vi lệch lạc cũng tăng liên tục trong năm năm, từ 5.086 trường hợp năm 2020 lên 9.178 trường hợp năm 2025. Tại Nhật Bản, trẻ em dưới 14 tuổi không phải chịu trách nhiệm hình sự.

Ông Kazuo Takeuchi, giáo sư tại Đại học Hyogo, từng là giáo viên trung học cơ sở kiêm điều phối viên công tác giáo dục học sinh, cảnh báo người lớn chưa nhận thức đầy đủ về việc trẻ em, dù còn nhỏ, vẫn có thể dễ dàng tiếp cận các nội dung trực tuyến có nguy cơ dẫn đến hành vi phạm tội.

Ông kêu gọi xây dựng cơ chế kiểm soát, ngăn chặn các video hoặc nội dung có nguy cơ cao thúc đẩy hành vi phạm tội, đồng thời xử lý những người đăng tải các nội dung này.

Tuy nhiên, các chuyên gia trong lĩnh vực phúc lợi trẻ em cho rằng chỉ hạn chế quyền truy cập mạng xã hội của trẻ em sẽ không giải quyết được tận gốc vấn đề.

Một quan chức tại trung tâm tư vấn trẻ em ở Aichi cho biết, những thanh thiếu niên không tìm thấy cảm giác gắn kết với gia đình hoặc trường học thường dễ bị thu hút vào các nhóm có hành vi lệch lạc thông qua những mối quan hệ trên mạng. Mặt khác, mạng xã hội cũng có thể mang lại tình bạn và sự hỗ trợ quý giá cho những trẻ em cảm thấy bị cô lập.

“Việc đơn thuần áp đặt các hạn chế về độ tuổi hoặc giới hạn thời gian trẻ sử dụng mạng xã hội sẽ không giải quyết được vấn đề cốt lõi”, vị quan chức này nhận định.

Ông Asato Takasaka, người đứng đầu một trung tâm phi lợi nhuận tại Aichi chuyên hỗ trợ ngăn ngừa tái phạm, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giúp trẻ em xây dựng nhiều mối quan hệ với những bạn học đáng tin cậy và người dân địa phương không liên quan đến các hoạt động phạm tội, kể cả thông qua những tương tác xã giao thông thường.