Lý giải chiến thắng lội ngược dòng ngoạn mục của Tổng thống Brazil

Ông Luiz Inácio Lula da Silva đã làm nên lịch sử trong cuộc bầu cử ở Brazil ngày 26/10 khi chiến thắng ngược dòng ngoạn mục.

Tổng thống Brazil Luiz Inacio Lula da Silva bỏ phiếu tại một điểm bầu cử ở Sao Bernardo do Campo, Brazil, ngày 25/10/2026. Ảnh: THX/TTXVN phát

Số liệu của Tòa án Bầu cử Tối cao Brazil (TSE) công bố sáng 26/10 (giờ Việt Nam) cho biết, với 99,82% số phiếu được kiểm, Tổng thống Lula da Silva giành được 51,75% phiếu ủng hộ, qua đó chính thức giành chiến thắng trong cuộc đua vào cương vị nguyên thủ quốc gia. Chính trị gia cực hữu Flávio Bolsonaro nhận được 48,25%. Kết quả này thể hiện sự ủng hộ của cử tri đối với định hướng phát triển chú trọng an sinh xã hội, giảm bất bình đẳng và bảo vệ môi trường mà ông Lula theo đuổi.

Theo truyền thông Mỹ, ông Lula trở thành tổng thống Brazil đầu tiên giành chiến thắng trong cuộc bầu cử tổng thống lần thứ tư và đạt được thành tích này chỉ vài ngày trước khi bước sang tuổi 81.

Màn trở lại ngoạn mục của Tổng thống Brazil trước đối thủ cánh hữu Flávio Bolsonaro cũng lập nên một kỷ lục khác. Kể từ năm 1985, chưa có tổng thống Brazil nào đảo ngược được kết quả thất bại ở vòng đầu tiên. Ông Lula (ứng cử viên của đảng Lao động) đã giành thêm hơn 10 triệu phiếu bầu trong ba tuần giữa hai vòng bỏ phiếu, trong khi đối thủ chỉ tăng thêm 3,6 triệu phiếu.

Khoảng cách chiến thắng đủ lớn để ông Lula giành được cách biệt cao hơn so với năm 2022, khi ông đánh bại đối thủ Jair Bolsonaro (cha của ông Flávio Bolsonaro và là tổng thống Brazil khi đó). Màn trở lại này cũng giúp ông Lula tiếp tục giữ vai trò là nhân vật hàng đầu của phe cánh tả trong khu vực, trong bối cảnh cánh hữu đang mở rộng ảnh hưởng trên khắp Mỹ Latinh.

Giống như cha mình cách đây 4 năm, ông Flávio Bolsonaro từ chối công nhận kết quả bầu cử và tuyên bố sẽ tìm cách yêu cầu tòa án hủy bỏ cuộc bầu cử. Thượng nghị sĩ này phản đối quyết định của Thẩm phán Cristiano Zanin thuộc Tòa án Tối cao Liên bang về việc kéo dài thời gian bỏ phiếu thêm 2 giờ, cho rằng việc áp dụng biện pháp này không đồng đều đã làm ảnh hưởng đến điều kiện bỏ phiếu bình đẳng. Ông tuyên bố: “Không thể công nhận kết quả bầu cử trong hoàn cảnh mà những sự việc này đã diễn ra”.

Trên thực tế, chiến dịch tranh cử của ông Bolsonaro cũng từng đề nghị gia hạn thời gian bỏ phiếu tại một số khu vực, với lý do mưa lớn khiến cử tri gặp khó khăn khi đến các điểm bỏ phiếu.

Điều gì lý giải chiến thắng bất ngờ của ông Lula?

Yếu tố địa lý góp phần lý giải cách ông Lula đảo ngược thế bất lợi sau vòng bỏ phiếu đầu tiên. Tại bang Minas Gerais (địa phương có số cử tri đông thứ hai Brazil), ông chuyển từ vị thế thua gần 590.000 phiếu sang thắng khoảng 99.000 phiếu, tương đương mức thay đổi khoảng 690.000 phiếu trong chênh lệch giữa hai ứng cử viên.

Kể từ năm 1989, bang này luôn bỏ phiếu cho người chiến thắng trong mọi cuộc bầu cử tổng thống trực tiếp và lần này tiếp tục có kết quả phù hợp với kết quả chung cả nước. Mặc dù ông Flávio vẫn dẫn trước tại hai bang São Paulo và Rio de Janeiro, nhưng ông Lula giành chiến thắng tại thủ phủ của cả hai bang này, cũng là hai thành phố lớn nhất Brazil, đồng thời đảo ngược kết quả vòng đầu tiên tại thành phố Rio de Janeiro.

Số phiếu gia tăng của ông Lula còn tăng hơn nhờ chiến thắng tại cả 9 bang thuộc khu vực Đông Bắc và tỷ lệ cử tri đi bỏ phiếu cao hơn. Tỷ lệ không tham gia bỏ phiếu giảm từ 21,08% ở vòng đầu tiên xuống khoảng 19,2% ở vòng hai, đưa thêm gần 3 triệu người Brazil đến các điểm bỏ phiếu.

Không thể hoàn toàn cho rằng tỷ lệ cử tri đi bỏ phiếu thêm này đều ủng hộ ông Lula, nhưng điều đó cho thấy tầm quan trọng của việc vận động những cử tri chưa tham gia bỏ phiếu ở vòng đầu tiên.

Cuộc cạnh tranh cũng diễn ra trên điện thoại của người dân Brazil. Sau khi về nhì ở vòng đầu tiên, ông Lula đẩy mạnh các nỗ lực huy động cử tri trên nền tảng số nhằm mở rộng phạm vi tiếp cận và chuyển sự ủng hộ thành phiếu bầu. Thách thức không chỉ là thuyết phục những cử tri chưa quyết định lựa chọn mà còn là vận động những người vốn đã ủng hộ ông thực sự đi bỏ phiếu.

Nỗ lực này đi kèm với các biện pháp và đề xuất được đưa ra vào phút chót, hướng đến những mối quan tâm thiết thực của cử tri. Ông Lula ký ban hành luật nâng ngưỡng doanh thu áp dụng đối với các hộ kinh doanh siêu nhỏ do cá nhân làm chủ, đề xuất các sáng kiến mới nhằm tái cơ cấu nợ tiêu dùng và chủ trương chấm dứt hoạt động cá cược trực tuyến. Đây là lĩnh vực ngày càng góp phần làm gia tăng tình trạng nợ nần của các hộ gia đình.

Về an ninh, ông ủng hộ hạ độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự đối với những hành vi phạm tội đặc biệt nghiêm trọng. Đây vốn là quan điểm truyền thống của phe cánh hữu, được đưa ra nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng tăng của công chúng về cách tiếp cận cứng rắn hơn đối với tội phạm.

Tuy nhiên, chiến thắng của ông Lula không đồng nghĩa với việc con đường thực hiện chương trình nghị sự của chính phủ mới sẽ thuận lợi. Quốc hội Brazil có xu hướng nghiêng về cánh hữu, khiến các đề xuất liên quan đến ngân sách, cải cách kinh tế và chính sách xã hội có thể phải đối mặt với nhiều trở ngại. Khả năng xây dựng đồng thuận với các lực lượng trung dung và bảo thủ sẽ là yếu tố quan trọng đối với hiệu quả điều hành của chính phủ.

Cuộc bầu cử cũng diễn ra trong bối cảnh xã hội Brazil phân cực sâu sắc. Theo số liệu vòng một, hơn 33 triệu cử tri không đi bỏ phiếu, chiếm khoảng 21% tổng số cử tri đăng ký, cho thấy thách thức trong việc huy động sự tham gia chính trị của người dân.

Với chiến thắng này, ông Lula có cơ hội tiếp tục các chương trình giảm nghèo, thúc đẩy tăng trưởng gắn với công bằng xã hội và nâng cao vai trò của Brazil trên trường quốc tế. Kết quả bầu cử không chỉ quyết định định hướng phát triển của quốc gia Nam Mỹ trong những năm tới, mà còn có ý nghĩa đối với hợp tác khu vực, chính sách khí hậu và quan hệ của Brazil với các đối tác lớn trên thế giới.