Tăng cường ‘an ninh nhận thức’

Sự phát triển của mạng xã hội và các nền tảng số tạo ra một dạng rủi ro mới: người dùng không chỉ đối mặt với nguy cơ mất tài khoản, dữ liệu hay tiền bạc, mà còn có thể bị tác động, điều hướng về nhận thức và hành vi.

Khi ngày càng nhiều hoạt động diễn ra trên môi trường số, bảo vệ người dùng cũng cần được nhìn từ một khía cạnh rộng hơn: bảo vệ “an ninh nhận thức”.

Mới đây, tại hội thảo “Kiến tạo niềm tin số – Doanh nghiệp Việt chung tay bảo vệ người tiêu dùng”, Thượng tá Triệu Mạnh Hùng, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), Bộ Công an, cho rằng người dùng rất dễ bị các nền tảng xã hội “trói” trong một vòng nhận thức được hình thành từ những thông tin họ thường xuyên tiếp cận. Thuật toán chủ động lựa chọn và phân phối nội dung, khiến người dùng nếu không nhận thức rõ cơ chế này có thể liên tục tiếp nhận thông tin bị điều hướng, tác động đến suy nghĩ và hành vi.

Nguy cơ đối với “an ninh nhận thức” không chỉ đến từ tin giả, tin xấu độc, mà còn từ cách thông tin được lựa chọn, lặp lại và cá nhân hóa trên các nền tảng. Bảo vệ an ninh mạng vì thế không còn chỉ là bảo vệ hệ thống kỹ thuật, mà còn là bảo vệ khả năng nhận biết, đánh giá và làm chủ thông tin của con người.

Đại tá, Tiến sĩ Nguyễn Hồng Quân, Phó Cục trưởng A05, lưu ý dữ liệu cá nhân có thể bị khai thác để “cá thể hóa” các kịch bản lừa đảo. Khi kẻ xấu biết đủ thông tin về một người, gia đình hay con cái họ, những cuộc gọi, tin nhắn lừa đảo có thể trở nên thuyết phục hơn. Bảo vệ dữ liệu cá nhân vì vậy cũng là bảo vệ một “quyền mới của con người” trong thời đại số.

An ninh mạng cần sự tham gia của cả doanh nghiệp và người dùng: doanh nghiệp phải đặt an toàn của khách hàng ngay từ khâu phát triển sản phẩm, chủ động phát hiện, cảnh báo, ngăn chặn nguy cơ và ứng dụng AI, phân tích dữ liệu, công nghệ phòng chống gian lận; người dùng cần hiểu những gì xuất hiện liên tục trên màn hình chưa chắc là toàn bộ bức tranh thông tin, từ đó kiểm chứng nguồn tin, nhận diện nội dung bị dẫn dắt, ý thức về tác động của thuật toán, hạn chế chia sẻ dữ liệu cá nhân và thận trọng trước những lời mời gọi bất thường để giữ quyền chủ động trong đời sống số.