Robot không được tạo ra để thay thế con người hay cắt giảm nhân sự

Robot là công cụ và giá trị của nó là giúp con người làm việc an toàn hơn, nâng cao năng suất và cải thiện chất lượng cuộc sống.

Giống như AI, nó không đơn thuần được tạo ra để thay thế con người hay cắt giảm nhân sự.

Trong nhiều năm, lực lượng lao động dồi dào và chi phí nhân công cạnh tranh là một trong những yếu tố giúp Việt Nam thu hút đầu tư sản xuất. Tuy nhiên, mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào lợi thế lao động có giới hạn khi doanh nghiệp phải đáp ứng những yêu cầu ngày càng cao về năng suất, độ chính xác, chất lượng và thời gian giao hàng.

Robot không đơn thuần được tạo ra để thay thế con người hay cắt giảm nhân sự. Ảnh: PV

Theo Cục Thống kê, thu nhập bình quân của người lao động Việt Nam năm 2025 đạt 8,4 triệu đồng/tháng, tương đương 100,8 triệu đồng/năm. Trong khi đó, OECD từng ước tính một cánh tay robot công nghiệp đa dụng, tải trọng dưới 10 kg, có giá khoảng 20.000 USD; chi phí tích hợp, hệ thống an toàn, công cụ và lập trình có thể cộng thêm 4-6 lần giá thiết bị. Tính toán tham khảo từ cách đây năm năm, tổng đầu tư cho robot có thể lên tới 100.000-140.000 USD.

Lợi thế lao động giá rẻ khiến bài toán đầu tư robot tại Việt Nam phức tạp hơn so với những thị trường có chi phí nhân công cao. Tuy nhiên góc nhìn các chuyên gia đang ngược lại.

Ông Đỗ Thanh Sơn, Chủ tịch Tập đoàn AICAP, đơn vị tiên phong đầu tư phát triển nền tảng thương mại và vận hành robot tại Việt Nam, cho biết mục tiêu của robot là tối ưu hóa nguồn lực, giúp doanh nghiệp đạt năng suất cao hơn và nâng cao năng lực cạnh tranh. Việt Nam có lợi thế về lực lượng lao động trẻ, nhưng nếu chỉ dựa vào chi phí nhân công thấp thì lợi thế đó sẽ khó duy trì trong dài hạn. Vấn đề đặt ra là làm thế nào để khai thác tốt hơn nguồn nhân lực hiện có, thông qua đào tạo, nâng cao kỹ năng và ứng dụng công nghệ.

Theo ông Sơn, thay vì để người lao động dành phần lớn thời gian cho những công việc đơn giản, lặp đi lặp lại, Việt Nam có thể sử dụng robot để đảm nhận các tác vụ phù hợp, đặc biệt là những công việc nặng nhọc, tiềm ẩn rủi ro đối với sức khỏe và an toàn. Khi đó, con người có thể chuyển sang những vị trí đòi hỏi kỹ năng cao hơn, khả năng vận hành, giám sát và phối hợp với công nghệ.

“Chúng tôi không muốn Việt Nam mãi được biết đến là quốc gia có lao động giá rẻ mà muốn góp phần đào tạo một lực lượng lao động có tay nghề, có khả năng làm chủ công nghệ và tạo ra giá trị gia tăng cao hơn”, ông Sơn nói.

Đây cũng là vấn đề mà báo cáo Vietnam: Selected Issues năm 2025, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) nhắc đến. Cụ thể, Việt Nam đang đối mặt với áp lực già hóa dân số, trong khi tăng năng suất lao động vẫn là yêu cầu quan trọng để duy trì tăng trưởng dài hạn. Báo cáo cũng chỉ ra những hạn chế về kỹ năng nghề, sự không phù hợp giữa kỹ năng và công việc, cùng tình trạng dịch chuyển lao động.

Theo PGS.TS. Nguyễn Thanh Phương, Phó Hiệu trưởng trường Đại học HUTECH, robot không đơn thuần được tạo ra để thay thế con người hay cắt giảm nhân sự. Giá trị lớn hơn của robot là giúp con người làm việc an toàn hơn, nâng cao năng suất và cải thiện chất lượng cuộc sống.

Câu chuyện này cũng tương tự như trí tuệ nhân tạo: thay vì chỉ đặt câu hỏi AI có thay thế con người hay không, chúng ta cần nhìn vào khả năng AI hỗ trợ con người làm việc hiệu quả hơn và đảm nhận những vai trò có giá trị cao hơn.

Nhu cầu của con người luôn hướng đến một cuộc sống tiện nghi và chất lượng hơn. Chẳng hạn, việc duy trì một ngôi nhà sạch sẽ đòi hỏi thời gian và công sức của người thực hiện công việc vệ sinh mỗi ngày. Nếu robot có thể đảm nhận những tác vụ phù hợp, con người sẽ có thêm thời gian cho gia đình, công việc và những hoạt động tạo ra giá trị khác. Đó là một ví dụ gần gũi cho thấy robot không chỉ phục vụ sản xuất công nghiệp, mà còn có thể cải thiện đời sống thường nhật.

Ở góc độ giáo dục, HUTECH cũng như nhiều trường đại học ở Việt Nam đã bắt đầu đào tạo chuyên ngành kỹ thuật robot từ khoảng tám năm trước điều đó cho thấy việc phát triển ngành robot không chỉ là câu chuyện đưa thiết bị vào thị trường, mà còn đòi hỏi sự đầu tư lâu dài cho nguồn nhân lực, kiến thức chuyên môn và năng lực ứng dụng thực tiễn.

“Điều chúng tôi hướng đến không phải là một tương lai con người bị thay thế bởi robot, mà là một tương lai con người có thể làm được nhiều việc có giá trị hơn nhờ robot. Khi công nghệ được triển khai đúng cách và đi cùng đào tạo kỹ năng, robot có thể trở thành công cụ giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, người lao động nâng cấp bản thân và nền kinh tế từng bước dịch chuyển từ lợi thế lao động giá rẻ sang lợi thế về năng suất và chất lượng nguồn nhân lực”, PGS.TS. Nguyễn Thanh Phương nói.