Quan hệ Nga – Mỹ ra sao sau bầu cử giữa kỳ?

Bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2026 đã mở ra giai đoạn mới trong quan hệ Nga – Mỹ: giai đoạn của sự ràng buộc lẫn nhau giữa quyền lực hành pháp và lập pháp tại Washington sẽ tác động tới quan hệ với Moscow.

Tổng thống Nga Vladimir Putin và Tổng thống Mỹ Donald Trump gặp nhau tại Alaska, Mỹ vào tháng 8/2025 (Ảnh: AFP).

Trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ vào ngày 3/11, đảng Dân chủ giành 54/100 ghế tại Thượng viện (tăng 7 ghế) và đa số rõ rệt tại Hạ viện. Đây là lần đầu tiên kể từ năm 2023, đảng Dân chủ kiểm soát cả hai viện Quốc hội Mỹ.

Kết quả trên không chỉ phản ánh quan điểm của cử tri với chính sách kinh tế, xung đột ở Trung Đông và các quyết sách đối ngoại của Nhà Trắng, mà còn đặt câu hỏi lớn về hướng đi của quan hệ Nga – Mỹ trong giai đoạn còn lại. Phía Nga đang theo dõi sát sao, trong khi Mỹ bước vào giai đoạn chính trị nội bộ giằng co hơn.

Phản ứng từ Điện Kremlin

Ngay sau khi kết quả bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ dần rõ ràng, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov đã lên tiếng; khẳng định Tổng thống Mỹ Donald Trump vẫn tiếp tục nhiệm kỳ của mình; chỉ rõ phía Nga “chân thành hy vọng” ông Trump sẽ duy trì các nỗ lực kiến tạo hòa bình; đồng thời nhấn mạnh rằng các bảo đảm an ninh của Mỹ phải “mang tính tương hỗ”, không làm tổn hại đến lợi ích của mỗi bên, đồng thời cho biết các cuộc đàm phán ba bên Mỹ – Nga – Ukraine sẽ sớm diễn ra.

Thứ trưởng Ngoại giao Nga Sergey Ryabkov khẳng định lập trường của Nga về vấn đề Ukraine và chính sách đối ngoại rộng hơn sẽ không thay đổi, bất kể biến động chính trị nội bộ tại Mỹ. Đây là thông điệp rõ ràng: Nga không kỳ vọng sự đảo chiều căn bản từ phía Mỹ, nhưng vẫn muốn giữ kênh liên lạc với Nhà Trắng.

Giới quan sát tại Nga nhận định rằng dù đảng Cộng hòa thất bại bầu cử, ông Trump vẫn giữ quyền quyết định lớn về đối ngoại. Việc phe Dân chủ kiểm soát Quốc hội được xem là “vấn đề nội bộ của Mỹ”, theo cách diễn đạt của ông Peskov. Tuy nhiên, phía Nga cũng nhận thấy rõ rằng áp lực giám sát từ Quốc hội Mỹ sẽ gia tăng, đặc biệt đối với các thỏa thuận liên quan đến viện trợ quân sự và các lệnh trừng phạt.

Áp lực từ Quốc hội do đảng Dân chủ kiểm soát

Theo hãng thông tấn TASS, đảng Dân chủ từ lâu duy trì lập trường ủng hộ chính quyền Ukraine và thúc đẩy quan hệ xuyên Đại Tây Dương. Với đa số tại cả hai viện, họ có công cụ để thay đổi việc giám sát ngân sách quốc phòng, viện trợ nước ngoài. Các dự luật viện trợ bổ sung cho Ukraine có thể dễ dàng được thông qua hơn so với giai đoạn đảng Cộng hòa kiểm soát.

Tuy nhiên, Tổng thống Trump vẫn giữ được quyền phủ quyết. Để vượt qua quyền phủ quyết, cần tỷ lệ siêu đa số 2/3 tại cả hai viện – điều không dễ đạt được ngay cả khi đảng Dân chủ thắng lớn.

Do đó, kịch bản “bế tắc lập pháp” là hoàn toàn có thể xảy ra. Nhà Trắng có thể tiếp tục đàm phán trực tiếp với Nga, nhưng các thỏa thuận đòi hỏi nguồn lực tài chính hoặc thay đổi chính sách lớn sẽ gặp trở ngại đáng kể.

Giới phân tích tại Mỹ và châu Âu chỉ ra rằng chính sách đối ngoại của Tổng thống Trump vốn mang tính cá nhân hóa cao. Ông ưu tiên các kênh đối thoại trực tiếp với những lãnh đạo nước ngoài và các đặc phái viên riêng. Việc Quốc hội do đảng Dân chủ kiểm soát sẽ buộc Nhà Trắng phải cân nhắc kỹ hơn các bước đi tiếp theo trong thời gian tới, đặc biệt khi liên quan đến việc giảm viện trợ cho Ukraine hoặc nới lỏng trừng phạt đối với Nga. Áp lực giám sát cũng có thể dẫn đến các cuộc điều trần công khai và làm tăng tính minh bạch.

Các nỗ lực ngoại giao vẫn tiếp diễn

Đáng chú ý, ngay trong bối cảnh biến động chính trị, các kênh đàm phán thực chất vẫn được duy trì. Đặc phái viên Steve Witkoff thông báo rằng Mỹ sẽ chủ trì các cuộc đàm phán cấp làm việc giữa Nga và Ukraine tại Abu Dhabi (Các tiểu vương quốc Ả rập Thống nhất – UAE) vào ngày 10-11/11. Nội dung dự kiến bao gồm các thỏa thuận an ninh hậu chiến, giảm leo thang, biện pháp nhân đạo và các bước tiếp theo hướng tới hòa bình.

Trước đó, Đệ nhất phu nhân Melania Trump đã thúc đẩy một thỏa thuận ngừng bắn nhân đạo cục bộ tại khu vực Alyoshki (Oleshky), thuộc vùng Kherson, tạo hành lang an toàn để sơ tán dân thường.

Các nỗ lực này được phía Nga đánh giá là “tích cực” và hy vọng sẽ tiếp tục được thúc đẩy trong thời gian tới. Đồng thời, phía Mỹ cũng lên kế hoạch tham vấn với các đồng minh châu Âu tại Brussels (Bỉ) về bảo đảm an ninh cho Ukraine và kiến trúc an ninh châu Âu sau xung đột.

Những động thái này cho thấy Nhà Trắng dưới thời chính quyền Donald Trump vẫn ưu tiên tìm kiếm giải pháp ngoại giao, dù chịu áp lực nội bộ. Tuy nhiên, khoảng cách lập trường giữa hai bên vẫn còn rất lớn. Nga nhấn mạnh các bảo đảm an ninh phải tương hỗ và không chấp nhận các điều khoản bị xem là bất lợi. Ukraine và nhiều nước châu Âu thì lo ngại rằng bất kỳ thỏa thuận nào thiếu bảo đảm vững chắc sẽ tạo điều kiện cho xung đột tái diễn trong tương lai.

Cục diện 2 năm cuối nhiệm kỳ của Tổng thống Mỹ

Hai năm còn lại của nhiệm kỳ tổng thống thứ 2 của ông Trump được giới chuyên gia dự báo sẽ chứng kiến sự cạnh tranh giữa quyền hành pháp và lập pháp ở mức cao. Về quan hệ Nga – Mỹ, các mục tiêu cạnh tranh chiến lược cốt lõi – từ kiểm soát vũ khí hạt nhân, cạnh tranh ảnh hưởng ở châu Âu và Trung Đông, đến các vấn đề năng lượng – ít có khả năng thay đổi căn bản. Tuy nhiên, cách thức thực hiện sẽ phức tạp hơn.

Một kịch bản có thể xảy ra là Tổng thống Trump tiếp tục đẩy mạnh đàm phán trực tiếp, thông qua đặc phái viên như ông Witkoff và tận dụng các diễn đàn quốc tế (bao gồm khả năng gặp gỡ 3 bên với Nga và Trung Quốc bên lề Hội nghị thượng đỉnh APEC vào tháng 11/2026 tại Thâm Quyến, Trung Quốc).

Quốc hội do đảng Dân chủ kiểm soát được dự báo sẽ cố gắng hạn chế các bước đi được xem là quá nhượng bộ, đồng thời thúc đẩy viện trợ cho Ukraine và các biện pháp trừng phạt. Kết quả có thể là một chính sách “hai tầng”: Nhà Trắng theo đuổi đối thoại, trong khi Quốc hội duy trì áp lực.

Giới chuyên gia lưu ý rằng lịch sử quan hệ Mỹ – Nga cho thấy sự phân chia đảng phái tại Washington thường làm chậm tiến trình, nhưng hiếm khi đảo ngược hoàn toàn hướng đi do các nhà lãnh đạo định hình. Tổng thống Trump đã chứng minh khả năng duy trì kênh riêng với Điện Kremlin ngay cả khi đối mặt với phản đối trong nước. Ngược lại, đảng Dân chủ cũng không thể bỏ qua thực tế rằng xung đột kéo dài gây thiệt hại cho Ukraine và tạo gánh nặng tài chính cho phương Tây.

Đối với Nga, Moscow có thể tìm cách thúc đẩy các thỏa thuận kinh tế hạn chế (như về hợp tác năng lượng) hoặc giảm áp lực trừng phạt, trong khi vẫn giữ vững lập trường về vấn đề hòa bình tại Ukraine.

Bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2026 đã mở ra giai đoạn mới trong quan hệ Nga – Mỹ: giai đoạn của sự ràng buộc lẫn nhau giữa quyền lực hành pháp và lập pháp tại Washington. Nga bày tỏ hy vọng duy trì nỗ lực hòa bình của ông Trump, trong khi đảng Dân chủ chuẩn bị sử dụng công cụ giám sát để định hình lại chính sách. Các cuộc đàm phán tại Abu Dhabi và các sáng kiến nhân đạo cho thấy ngoại giao vẫn là lựa chọn được ưu tiên, nhưng khoảng cách lợi ích giữa các bên vẫn sâu sắc.

Hai năm tới sẽ là thử thách thực sự đối với khả năng cân bằng giữa đối thoại và cạnh tranh chiến lược. Quan hệ Nga – Mỹ khó có thể đạt được đột phá toàn diện, nhưng cũng không dễ rơi vào trạng thái đối đầu toàn diện như giai đoạn trước. Sự tương tác giữa Nhà Trắng, Quốc hội Mỹ, Moscow và Kiev sẽ quyết định liệu giai đoạn tới có mang lại tiến bộ thực chất hay không.

Trong bối cảnh địa chính trị toàn cầu phức tạp, mỗi bước đi của Washington và Moscow đều sẽ được theo dõi chặt chẽ trên toàn cầu, từ châu Âu đến châu Á.