Nông nghiệp chuyển mình theo biến đổi khí hậu

Trong nhiều thập kỷ, Hokkaido, một vùng đất ở cực Bắc Nhật Bản từng được xem là khu vực khí hậu mát mẻ nhất trong năm nhóm phân loại theo Chỉ số Winkler – hệ thống đo lượng nhiệt tích lũy trong mùa sinh trưởng của nho.

Thị trưởng Keisuke Saito của Yoichi trả lời phỏng vấn của TTXVN. Ảnh: Phạm Tuân – P/v TTXVN tại Nhật Bản

Nhiệt độ thấp khiến nơi đây chỉ phù hợp với những giống nho chịu lạnh, và ngành sản xuất rượu vang phát triển khá hạn chế.

Thế nhưng, khi biến đổi khí hậu dần làm ấm lên khu vực này từ đầu những năm 2000, một bước ngoặt đã xảy ra: giống nho Pinot Noir, biểu tượng của vùng Burgundy (Pháp), bắt đầu chín mọng. Sự thay đổi tưởng chừng nhỏ bé này đã mở ra một chương mới cho nông nghiệp địa phương, khi rượu vang dần khẳng định vị thế trên bản đồ quốc gia.

Vườn nho Domaine Takahiko tại Yoichi. Ảnh: Phạm Tuân – P/v TTXVN tại Nhật Bản

Trước đây, điều kiện tự nhiên được xem là quá khắc nghiệt để trồng các giống nho cao cấp. Tuy nhiên, khi nhiệt độ trung bình tăng lên, những khu vực vốn không thể canh tác đã trở nên phù hợp cho nho làm rượu vang. Theo ông Hayuru Yano, Tổng giám đốc de Montille & Hokkaido, chính sự thay đổi khí hậu đã tạo ra “cửa sổ” mới giúp thu hoạch những trái nho chất lượng cao. Ông cho biết trước kia vùng này gần như không thể trồng trọt, nhưng nhờ hiện tượng ấm lên toàn cầu mà giờ đây những điều kiện tự nhiên thuận lợi đã xuất hiện. Điều này không chỉ giúp mở rộng diện tích canh tác mà còn tạo ra một phong cách rượu vang mới – nhẹ nhàng, thanh khiết và mang tính địa phương rõ rệt.

Những người yêu rượu thường nói rằng họ có thể cảm nhận rõ sự thay đổi khí hậu qua từng ngụm Pinot Noir – hương vị nhẹ nhàng, thoảng chút “umami” tinh tế, hòa quyện cùng mùi đất ẩm và ký ức của mùa mưa. Sự phát triển của ngành rượu vang không chỉ là câu chuyện kinh tế, mà còn phản ánh mối quan hệ ngày càng phức tạp giữa con người và thiên nhiên trong bối cảnh biến đổi khí hậu.

Vườn nho Domaine ngập trong tuyết trắng khi mùa đông đến. Ảnh: Nguyễn Tuyến – P/v TTXVN tại Nhật Bản

Tuy nhiên, sự ấm lên của khí hậu không chỉ mang lại cơ hội. Ở nhiều vùng trồng nho truyền thống, nhiệt độ tăng đã làm thay đổi hoàn toàn điều kiện canh tác. Theo ông Yano, những nơi từng phù hợp trước đây đang phải đối mặt với thách thức mới, từ sự thay đổi giống nho cho đến việc cải tiến kỹ thuật trồng trọt. “Những người đã canh tác lâu năm đang cải tiến giống và nâng cao kỹ thuật để thích ứng với khí hậu mới”, ông nói. Thế nhưng, ông vẫn tin tưởng rằng: “Ngay cả khi nhiệt độ tiếp tục tăng, vẫn sẽ có phương pháp để thích nghi, đặc biệt là thông qua việc học hỏi kinh nghiệm từ Pháp hay Mỹ”.

Thị trưởng Yoichi, ông Keisuke Saito, cũng nhìn nhận biến đổi khí hậu đã tạo ra bước chuyển mới cho nông nghiệp của địa phương. Ông cho rằng biến đổi khí hậu chắc chắn sẽ tác động đến rượu vang và việc trồng nho, bởi nho phát triển tốt nhất ở vùng mát mẻ. Khi nhiệt độ tiếp tục tăng, các giống nho hiện nay sẽ phải thay đổi, và những yếu tố như lượng mưa thất thường hay chim di cư cũng có thể gây ảnh hưởng tiêu cực. Trước đây người dân chỉ có thể trồng các giống nho Đức vốn thích hợp với khí hậu lạnh, nhưng hiện nay nhiệt độ tăng lên đã mở ra khả năng trồng các giống nho Pháp – một minh chứng rõ ràng cho tác động của biến đổi khí hậu đối với nông nghiệp.

Những thùng rượu vang của nhà máy rượu vang Domanie de Montille. Ảnh: Nguyễn Tuyến – P/v TTXVN tại Nhật Bản

Sự thay đổi khí hậu không chỉ thu hút sự chú ý trong nước mà còn khiến các nhà sản xuất rượu vang quốc tế tìm kiếm cơ hội mới. Một nhà máy rượu vang lâu đời của Pháp đã lựa chọn khu vực có khí hậu mát mẻ và đất núi lửa tại Nhật Bản làm nơi thử nghiệm trồng nho. Dự án được khởi động vào năm 2016, trở thành trường hợp đầu tiên một nhà máy rượu vang tại Nhật Bản nhận vốn đầu tư nước ngoài. Công ty đã khai hoang các sườn dốc nhiều nắng với hệ thống thoát nước tốt và bắt đầu trồng nho từ năm 2019. Trong giai đoạn đầu, họ sử dụng nho từ các vùng lân cận để thử nghiệm, trước khi chuyển sang sản xuất hoàn toàn bằng nho trồng tại địa phương từ năm 2023. Đến năm 2025, những chai rượu đầu tiên từ các vườn nho mới đã được tung ra thị trường, đánh dấu bước chuyển mình quan trọng của ngành nông nghiệp trong bối cảnh khí hậu thay đổi.

Toàn cảnh vườn nho Domaine Takahiko tại Yoichi nhìn từ trên cao. Ảnh: Phạm Tuân – P/v TTXVN tại Nhật Bản

Câu chuyện này cho thấy nông nghiệp không chỉ phụ thuộc vào thiên nhiên mà còn đòi hỏi sự linh hoạt và sáng tạo để thích ứng với biến đổi khí hậu. Những người làm rượu vang đang áp dụng nhiều biện pháp như cải tiến giống nho, điều chỉnh thời điểm thu hoạch, cải thiện hệ thống thoát nước và học hỏi kỹ thuật quốc tế. Theo ông Yano, rượu vang sản xuất tại đây mang đặc trưng riêng với độ chua tinh tế giúp tạo cấu trúc vững chắc, hương trái cây nhẹ nhàng xen lẫn mùi hoa và chút gia vị, thảo mộc nổi bật hơn so với nhiều vùng khác. Những đặc điểm này không chỉ phản ánh kỹ thuật sản xuất mà còn là dấu ấn của môi trường khí hậu mới.

Tình nguyện viên đang thu hoạch nho tại vườn nho Domaine Takahiko. Ảnh: Nguyễn Tuyến – P/v TTXVN tại Nhật Bản

Dù vậy, cả ông Yano và ông Saito đều thừa nhận rằng con người không thể kiểm soát hoàn toàn thiên nhiên. Biến đổi khí hậu vừa tạo ra cơ hội mở rộng vùng canh tác, vừa đặt ra thách thức lâu dài cho tính bền vững của nông nghiệp. Từ những cánh đồng nho ngập nắng đến những trận mưa thất thường, mỗi chai rượu đều mang dấu ấn của môi trường đang thay đổi. Biến đổi khí hậu đã biến những vùng đất từng lạnh giá trở thành điểm đến mới cho ngành rượu vang, đồng thời buộc các nhà sản xuất phải liên tục đổi mới để tồn tại.

Trong bối cảnh nông nghiệp toàn cầu đối mặt với những biến động chưa từng có, câu chuyện về sự chuyển mình này cho thấy rằng con người có thể thích ứng và sáng tạo, nhưng cuối cùng thiên nhiên vẫn là yếu tố quyết định. Những thay đổi đang diễn ra không chỉ định hình lại ngành rượu vang, mà còn đặt ra câu hỏi lớn hơn về cách nông nghiệp sẽ phát triển trong một thế giới với nhiệt độ đang ngày một ấm hơn.