Khi lịch sử trở thành lời nhắc về hòa bình

Các số liệu thống kê chính thức cho thấy Liên Xô đã mất khoảng 27 triệu người trong Chiến tranh Vệ quốc vĩ đại (1941-1945), trong đó hơn một nửa là dân thường.

Đây được coi là minh chứng cho thấy tội ác của chủ nghĩa phát xít chống lại loài người.

Đài tưởng niệm “Tưởng nhớ các thường dân Liên Xô – Nạn nhân của tội ác diệt chủng của Đức Quốc xã trong Chiến tranh Vệ quốc vĩ đại 1941-1945″.

Tại làng Zaitsevo, quận Gatchina, tỉnh Leningrad (Liên bang Nga), một tượng đài tưởng niệm đã được xây dựng để ghi nhớ các nạn nhân là dân thường thiệt mạng trong các trại tập trung thời Đức Quốc xã. Công trình không nhằm tôn vinh chiến công mà hướng tới tưởng niệm những người đã mất.

Trong Chiến tranh Thế giới thứ hai, nhiều trại tập trung và nơi giam giữ đã được thiết lập tại nhiều vùng ở châu Âu, trong đó có lãnh thổ Liên Xô trước đây. Trong đó, trại tập trung Gatchina thuộc tỉnh Leningrad được gọi là trại tử thần, nơi giam giữ trẻ em để cung cấp máu cho quân đội phát xít. Tuy nhiên, số liệu đầy đủ về số nạn nhân trẻ em đến nay vẫn chưa được xác định rõ.

Được đích thân Tổng thống Nga Vladimir Putin và Tổng thống Belarus Aleksandr Lukashenko khánh thành năm 2024, Đài tưởng niệm “Tưởng nhớ các dân thường Liên Xô – nạn nhân của tội ác diệt chủng của Đức Quốc xã trong Chiến tranh Vệ quốc vĩ đại 1941-1945″ chọn hình tượng trung tâm là người mẹ che chở những đứa con bé bỏng – những đứa trẻ đã thiệt mạng trong trại tập trung phát xít. Ở đây, chiến tranh mang hình hài những khuôn mặt trẻ thơ bị tước đi cuộc sống.

Đài tưởng niệm tại Zaitsevo không chỉ là một công trình tưởng niệm đơn lẻ, mà là một quần thể kiến trúc được thiết kế nhằm tái hiện ký ức về những năm tháng chiến tranh khốc liệt. Công trình nằm trên một ngọn đồi, bao quanh là các yếu tố kiến trúc mang tính biểu tượng, gợi nhắc về “cơn lốc chiến tranh” từng cuốn đi nhiều sinh mạng vô tội.

Ngọn lửa vĩnh cửu giữa những cái tên trại tập trung phát xít.

Ở trung tâm khu tưởng niệm là ngọn lửa vĩnh cửu, nơi khắc ghi những địa danh gắn với các trại tập trung và tội ác của chủ nghĩa phát xít như Dulag, Auschwitz… Du khách khi đến đây có thể đọc lại những tên gọi này như một phần của hành trình tưởng niệm, qua đó hình dung rõ hơn về mức độ tàn khốc của chiến tranh.

Công trình được thiết kế theo bố cục hai vòng cung không khép kín, tượng trưng cho miền ký ức. Ở giữa là một khối bia đá cao khoảng 47 mét, xung quanh là khoảng 150 bức phù điêu và tượng điêu khắc bằng đồng. Theo thiết kế, toàn bộ các bức tượng đều được xây dựng dựa trên nhân vật có thật, câu chuyện có thật trong các trại tập trung. Hai tác giả chính của công trình là nhà điêu khắc Andrei Korobtsov và kiến trúc sư Konstantin Fomin đã thu thập tư liệu, hình ảnh để tái hiện chân dung các nạn nhân một cách chân thực. Các tượng điêu khắc có những ô cửa sổ nhỏ, để du khách có thể thắp nến tưởng niệm.

150 bức phù điêu và tượng điêu khắc bằng đồng dưới chân Tượng đài là những câu chuyện có thật.

Chia sẻ với phóng viên TTXVN tại Nga, bà Liudmila Nesadim, người đứng đầu quận Gatchina (tỉnh Leningrad) cho biết trước Chiến tranh Vệ quốc vĩ đại, Gatchina có khoảng 40.000 dân. Tuy nhiên, khi khu vực này được giải phóng vào năm 1944, dân số chỉ còn khoảng 3.500 người. Theo bà Nesadim, trong thời kỳ chiếm đóng, quân đội phát xít đã thiết lập 13 trại tập trung tại khu vực Gatchina. Các số liệu thống kê chưa đầy đủ cho thấy hơn 80.000 người đã thiệt mạng tại các trại này.

Dựa trên các hồ sơ lưu trữ về nạn nhân của chủ nghĩa phát xít, Tổng thống Nga đã lựa chọn Gatchina làm địa điểm xây dựng đài tưởng niệm các dân thường thiệt mạng trong chiến tranh. Công trình này được xem là biểu tượng của sự tiếp nối ký ức lịch sử giữa các thế hệ, đồng thời nhấn mạnh trách nhiệm của hậu thế trong việc ghi nhớ những hy sinh trong quá khứ.

Bà Nesadim cho biết hiện nay Gatchina đã được khôi phục và phát triển, trở thành một trong những trung tâm khoa học của LB Nga, đồng thời tích cực mở rộng hợp tác quốc tế, trong đó có mong muốn tăng cường quan hệ với các địa phương của Việt Nam.

Leo qua những bậc thang đến tượng đài chính, du khách bắt gặp những bức tượng đồng có kích thước lớn hơn người thật. Các tác phẩm được bố trí đối diện người xem, tạo cảm giác trực diện, như một sự đối thoại giữa quá khứ và hiện tại, giúp hình dung rõ hơn những mất mát trong chiến tranh hơn 80 năm trước. Việc xây dựng những công trình tưởng niệm như tại Gatchina không chỉ nhằm ghi nhớ lịch sử, mà còn để nhấn mạnh thông điệp về hòa bình và ngăn ngừa tái diễn các thảm kịch tương tự trong tương lai.