Giải mã ‘bụi hạt nhân’ là gì mà ông Trump liên tục nhắc đến khi nói về Iran

Trong vài tuần gần đây, Tổng thống Donald Trump liên tục nhắc đến một thứ mà ông gọi là chìa khóa để kết thúc cuộc đối đầu giữa Mỹ và Iran: “bụi hạt nhân”.

Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu tại cuộc họp báo ở Nhà Trắng, Washington, D.C. Ảnh: THX/TTXVN

Theo cách ông Trump mô tả, chương trình hạt nhân của Iran vào năm 2025 đã bị bom Mỹ tàn phá nghiêm trọng đến mức dưới đống đổ nát chỉ còn lại một dạng dư lượng giống như bột.

Tuy nhiên, theo The New York Times (Mỹ) thực tế vật chất này không phải là “bụi”. Nó thường tồn tại ở dạng khí khi được lưu trữ trong các bình chứa, dù có thể chuyển sang dạng rắn ở nhiệt độ phòng. Đây là chất dễ bay hơi, cực độc khi tiếp xúc với độ ẩm và nếu xử lý sai cách, có thể kích hoạt phản ứng hạt nhân.

Các chuyên gia hạt nhân cho biết họ chưa từng nghe thấy cụm từ này bao giờ. Ông Matthew Kroenig, giám đốc cấp cao của Trung tâm Chiến lược và An ninh Scowcroft thuộc Hội đồng Đại Tây Dương, nhấn mạnh: “Tôi chỉ hiểu đó là cách nói hoa mỹ của ông Trump mà thôi”.

Trong khi đó, theo Newsweek (Mỹ), “bụi hạt nhân” dường như là cách ông Trump ưa dùng để chỉ các kho dự trữ urani làm giàu, thứ mà các chuyên gia quốc tế cho rằng Tehran đã cất giấu dưới lòng đất tại một hoặc nhiều địa điểm bị Mỹ không kích vào tháng 6/2025.

Ông Trump nhiều lần đe dọa sẽ điều lực lượng Mỹ tiến sâu vào Iran để thu hồi “bụi hạt nhân” từ các cơ sở lưu trữ urani nằm sâu dưới lòng đất. Hiện chưa rõ liệu ông Trump dùng từ “bụi” để nói về vật liệu hạt nhân trong các cơ sở hạt nhân bị phá hủy để mô tả trạng thái vật lý của urani làm giàu cao hay ám chỉ về hư hại đối với các bình lưu trữ.

Ông William Alberque – cựu giám đốc Trung tâm Kiểm soát Vũ khí, Giải trừ quân bị và Không phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt của ổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), nhận định ngôn từ của ông Trump khá mơ hồ, nhưng cụm “bụi hạt nhân” nhiều khả năng ám chỉ khí uranium hexafluoride. Uranium hexafluoride được sử dụng trong quá trình làm giàu urani.

Uranium hexafluoride có thể được vận chuyển ở dạng lỏng hoặc khí, nhưng để trở thành vũ khí, urani làm giàu trước hết phải chuyển sang trạng thái rắn. Quá trình này diễn ra bằng cách chuyển đổi thành muối urani, rồi tiếp tục thành kim loại tại các cơ sở chuyên biệt.

Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) đánh giá rằng đến giữa năm 2025, Iran đã làm giàu khoảng 440 kg urani lên mức 60%. Nhưng Iran từ lâu khẳng định chương trình hạt nhân của nước này mang mục đích hòa bình, nhằm phục vụ sản xuất năng lượng cho dân sự trong bối cảnh nhu cầu điện ngày càng tăng.

Ông Trump từng tuyên bố rằng Iran đã đồng ý giao nộp vật liệu hạt nhân cho Mỹ. Tuy nhiên, Tehran đã phủ nhận tuyên bố đó.