Nhật Bản giữ lập trường thận trọng trước leo thang xung đột tại Iran

Nhật Bản đang lựa chọn cách tiếp cận thận trọng trước các đòn tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào Iran, trong bối cảnh Tokyo phải cân bằng giữa liên minh an ninh với Mỹ và lợi ích năng lượng tại Trung Đông.

Chính phủ Nhật không công khai ủng hộ cũng không chỉ trích chiến dịch quân sự, đồng thời kêu gọi Tehran kiềm chế để tránh leo thang.

Chánh Văn phòng Nội các Minoru Kihara phát biểu tại cuộc họp tại Tokyo tháng 1/2026. Ảnh tư liệu: Kyodo/TTXVN

Theo Nikkei Asia, phát biểu tại họp báo ngày 2/3, Chánh Văn phòng Nội các Minoru Kihara cho biết ông không thể đưa ra đánh giá pháp lý dứt khoát về tính hợp pháp của các cuộc không kích do chưa nắm đầy đủ chi tiết. Cách trả lời này phản ánh sự dè dặt của Tokyo khi đứng trước một tình thế ngoại giao phức tạp.

Về an ninh, Nhật Bản phụ thuộc lớn vào liên minh với Mỹ để duy trì năng lực răn đe trước sức ép quân sự gia tăng từ Trung Quốc và chương trình hạt nhân, tên lửa của Triều Tiên. Trong bối cảnh đó, việc công khai chỉ trích Washington là lựa chọn gần như không khả thi.

Tuy nhiên, Nhật Bản cũng có lợi ích sâu sắc tại Trung Đông. Iran nằm gần eo biển Hormuz, tuyến hàng hải chiến lược mà phần lớn dầu thô nhập khẩu của Nhật đi qua. Bất ổn tại khu vực này có thể đe dọa trực tiếp tới an ninh năng lượng của Tokyo. Đồng thời, Nhật Bản còn phải tính đến phản ứng của các quốc gia Arab tại Vùng Vịnh, những nhà cung cấp dầu chủ chốt.

Trước đây, Tokyo từng thể hiện ủng hộ rõ ràng hơn đối với các chiến dịch quân sự của Mỹ. Năm 2003, sau khi Mỹ tấn công Iraq, Thủ tướng Junichiro Koizumi khi đó đã ủng hộ động thái này và thúc đẩy thông qua luật cho phép Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản triển khai hỗ trợ nhân đạo tại Iraq.

Tuy nhiên, lập trường những năm gần đây trở nên dè dặt hơn. Khi Mỹ tiến hành không kích Syria trong nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Donald Trump, Thủ tướng Shinzo Abe khi đó tránh ủng hộ trực tiếp hành động quân sự, thay vào đó bày tỏ ủng hộ quyết tâm ngăn chặn phổ biến và sử dụng vũ khí hóa học.

Tương tự, sau các cuộc tấn công năm 2025 nhằm vào cơ sở hạt nhân Iran dưới thời ông Trump, Thủ tướng Shigeru Ishiba khi đó cho rằng cần ngăn chặn Iran phát triển vũ khí hạt nhân nhưng không công khai ủng hộ chiến dịch.

Câu hỏi về tính phù hợp của các cuộc tấn công mới đây với luật pháp quốc tế và nghị quyết của Liên hợp quốc vẫn chưa có câu trả lời rõ ràng. Nhật Bản lâu nay nhấn mạnh tầm quan trọng của luật pháp quốc tế và phản đối đơn phương thay đổi hiện trạng bằng vũ lực. Ủng hộ công khai các cuộc không kích có thể tạo ra mâu thuẫn với lập trường này.

So với các thành viên khác thuộc Nhóm G7, phản ứng của Tokyo được đánh giá là kín tiếng hơn. Canada bày tỏ ủng hộ các cuộc tấn công, trong khi Anh, Pháp và Đức ra tuyên bố chung lên án hành động trả đũa của Iran. Bối cảnh an ninh của châu Âu khác biệt, khi một số khu vực nằm trong tầm bắn của tên lửa đạn đạo tầm trung Iran và chương trình hạt nhân Tehran được coi là mối đe dọa trực tiếp hơn.

Phát biểu trước Hạ viện, Thủ tướng Sanae Takaichi ca ngợi các nỗ lực ngoại giao của Mỹ liên quan đến chương trình hạt nhân Iran. Ngoại trưởng Toshimitsu Motegi đã gặp các đại sứ Trung Đông, bày tỏ quan ngại với phía Israel về tình hình leo thang và kêu gọi Iran chấm dứt các hành động gây bất ổn khu vực, bao gồm tấn công các nước láng giềng.