Iran xoay xở thanh toán quốc tế giữa sức ép trừng phạt kéo dài

Trong nhiều thập kỷ, các biện pháp trừng phạt quốc tế đã hạn chế Iran tiếp cận hệ thống tài chính toàn cầu, gây khó khăn cho các giao dịch xuyên biên giới của cả cá nhân và doanh nghiệp.

Những hạn chế này tiếp tục gia tăng trong bối cảnh xung đột giữa Mỹ-Israel và Iran.

Theo truyền thông Qatar, không thể dễ dàng sử dụng các dịch vụ ngân hàng thông thường để thanh toán quốc tế, nhiều người Iran đang phải tìm đến các kênh thay thế để chi trả cho hàng hóa và dịch vụ ở nước ngoài. Tuy nhiên, những phương thức này đều đi kèm chi phí, rủi ro và mức độ bảo đảm thấp hơn so với hệ thống ngân hàng chính thức.

Một trong những cách thức phổ biến là thông qua mạng lưới kinh doanh ngoại tệ xuyên biên giới. Hệ thống phi chính thức này kết nối những người cần nội tệ tại Iran với những người có nhu cầu ngoại tệ ở nước ngoài. Nhờ cân đối nhu cầu của hai bên, các khoản thanh toán có thể được thực hiện mà không cần chuyển tiền trực tiếp giữa các tài khoản ngân hàng tại Iran và nước ngoài.

Các công ty trung gian cũng cung cấp dịch vụ tương tự. Khách hàng thanh toán bằng nội tệ tại Iran, sau đó công ty hoặc đối tác ở nước ngoài sử dụng nguồn tiền sẵn có để trả cho nhà cung cấp bằng ngoại tệ có khả năng chuyển đổi.

Những phương thức này giúp doanh nghiệp và cá nhân duy trì một phần giao dịch quốc tế, nhưng thường phát sinh phí dịch vụ, chênh lệch tỷ giá, thời gian chờ đợi và thủ tục phức tạp.

Một số người lựa chọn thỏa thuận trực tiếp với các cá nhân để chuyển tiền xuyên biên giới, kể cả những người không quen biết. Khi các kênh chính thức khó tiếp cận, đây có thể là giải pháp thay thế, song giao dịch chủ yếu dựa vào sự tin tưởng, thiếu các bảo đảm pháp lý cần thiết.

Reza, một nhà quản lý công nghệ thông tin người Iran đang sống tại Đức, cho biết các giao dịch như vậy tiềm ẩn rủi ro do không có giấy tờ pháp lý hoặc bằng chứng bảo đảm. Theo ông, các bên hoàn toàn dựa vào lòng tin và có thể rút khỏi thỏa thuận bất cứ lúc nào, khiến bên còn lại chịu thiệt hại tài chính. Reza không muốn tiết lộ đầy đủ họ tên.

Chuyên gia thương mại người Iran Ashkan Bahrami lưu ý rằng: “Các hệ thống đổi ngoại tệ và chuyển tiền phi chính thức phục vụ thương mại quốc tế có thể dẫn đến mất tiền, gian lận và chi phí giao dịch cao”.

Bên cạnh đó, những mạng lưới này dễ bị ảnh hưởng bởi biến động địa chính trị. Một số kênh hoạt động thông qua các quốc gia vùng Vịnh đã bị gián đoạn do chiến tranh, gây thêm khó khăn cho các cá nhân và doanh nghiệp phụ thuộc vào những phương thức thanh toán này.

Tiền điện tử chưa phải giải pháp chắc chắn

Đồng rial của Iran. Ảnh: AFP/ TTXVN (Ảnh không cho phép bên thứ ba khai thác, chia sẻ lại)

Tiền điện tử mang lại một lựa chọn khác, cho phép chuyển tài sản mà không cần thông qua ngân hàng truyền thống. Tuy nhiên, phương thức này cũng không giúp người dùng tránh hoàn toàn nguy cơ bị áp đặt trừng phạt.

Đầu năm nay, Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài thuộc Bộ Tài chính Mỹ (OFAC) đã áp đặt trừng phạt đối với một số sàn giao dịch tiền điện tử lớn của Iran, trong đó có Nobitex, Wallex, Bitpin và Ramzinex.

Ông Alireza Yaghoubi, Chủ tịch Hội đồng Hiệp hội Công nghệ tài chính Iran, cảnh báo các giao dịch tiền điện tử có thể bị truy vết. Theo ông, các biện pháp trừng phạt có thể nhắm đến nhiều ví tiền điện tử của Iran, dù thuộc về cá nhân, Ngân hàng Trung ương hay các tổ chức khác.

Nguy cơ bị trừng phạt cùng với tình trạng gián đoạn Internet theo từng đợt khiến tiền điện tử vẫn là một phương thức thanh toán thiếu ổn định.

Gián đoạn vận chuyển làm tăng khó khăn nhập khẩu

Đối với các doanh nghiệp nhập khẩu hàng hóa, trở ngại không chỉ nằm ở khâu thanh toán. Những gián đoạn liên quan đến chiến tranh và các biện pháp hạn chế, đặc biệt sau khi Mỹ áp đặt lệnh phong tỏa hải quân đối với Iran, làm phức tạp hoạt động vận chuyển, kéo dài thời gian giao hàng và gây khó khăn cho việc xác định thời điểm hàng đến.

Bà Arghavan Ghazanfari, Giám đốc điều hành Tập đoàn Thương mại Aron, cho biết các nhà nhập khẩu sử dụng cảng Thượng Hải của Trung Quốc, một đầu mối vận chuyển hàng hóa đến Iran, đang phải đối mặt với thời gian vận chuyển kéo dài đáng kể.

“Trước đây hàng hóa thường mất 26 ngày để vận chuyển, nhưng hiện nay thời gian này có thể lên tới 102 – 120 ngày. Sự chậm trễ khiến khách hàng phải cân nhắc lại quyết định nhập khẩu, trong khi các tuyến cung ứng ngày càng bị gián đoạn”, bà Ghazanfari nói.

Ngay cả khi tìm được cách thanh toán ở nước ngoài và chấp nhận thời gian giao hàng kéo dài, người Iran vẫn phải đối mặt với một vấn đề khác, đó là khả năng chi trả.

Đồng rial liên tục mất giá, làm suy giảm đáng kể sức mua của người dân. So với đồng USD, đồng tiền này đã mất hơn 10% giá trị trong tháng qua, hơn 55% trong một năm và gần 90% trong vòng 5 năm.

Trong bối cảnh nguy cơ xung đột tiếp tục leo thang và triển vọng kinh tế Iran còn nhiều bất định, việc thanh toán xuyên biên giới ngày càng trở thành thách thức đối với người dân và doanh nghiệp nước này. Vấn đề không chỉ là tìm được kênh chuyển tiền, mà còn là khả năng duy trì các giao dịch trong một hệ thống tài chính chịu nhiều hạn chế, cùng những chi phí ngày càng lớn phải gánh chịu.