Chuyên gia chỉ ra hai ‘nút thắt’ có thể khiến đàm phán Mỹ – Iran đổ vỡ hoàn toàn

Hai “nút thắt” liên quan đến chương trình hạt nhân và tài sản bị phong tỏa của Iran đang phủ bóng lên các cuộc đàm phán với Mỹ.

Theo các chuyên gia, nếu không sớm được giải quyết, những bất đồng này có thể làm đổ vỡ tiến trình thương lượng và đẩy vịnh Ba Tư trở lại vòng xoáy căng thẳng.

Khói bốc lên sau cuộc không kích của lực lượng Mỹ-Israel xuống thủ đô Tehran, Iran ngày 1/3/2026. Ảnh: THX/TTXVN

Trao đổi với đài Sputnik (Nga), Giáo sư Mehran Kamrava, chuyên gia về chính trị và quan hệ quốc tế tại Đại học Georgetown Qatar, cảnh báo nguy cơ xung đột tại vịnh Ba Tư vẫn hiện hữu có thể bùng phát bất cứ lúc nào. Ông cho rằng các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran vẫn đang vấp phải những trở ngại lớn, trong đó nổi bật là vấn đề tài sản bị phong tỏa của Iran và việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt nhằm vào Tehran.

Theo chuyên gia này, dù Washington và Tehran đã đạt được sự đồng thuận về những nội dung khung của một thỏa thuận, nhưng các khác biệt quan điểm vẫn chưa được giải quyết. Iran muốn Mỹ dỡ bỏ các biện pháp cấm vận đã áp đặt trong nhiều năm qua, trong khi Tổng thống Mỹ Donald Trump cho rằng việc nới lỏng trừng phạt phải phụ thuộc vào “hành vi của Iran”.

Bất đồng cũng xuất hiện quanh vấn đề tài sản bị đóng băng. Trong khi Iran mong muốn được tiếp cận nguồn tiền đang bị phong tỏa ở nước ngoài, ông Trump khẳng định sẽ không giải ngân bất kỳ khoản nào như một phần của thỏa thuận. Lập trường này trái ngược với dự thảo đàm phán hiện nay, trong đó đề cập khả năng hoàn trả khoảng một nửa số tài sản cho Tehran.

Không chỉ khác biệt về nội dung, hai bên còn có cách tiếp cận hoàn toàn khác nhau đối với tiến trình đàm phán. Theo ông Kamrava, Iran muốn thương lượng từng bước và dành nhiều thời gian để hoàn thiện các điều khoản, trong khi Mỹ mong muốn nhanh chóng đạt được một thỏa thuận toàn diện.

“Mỹ và Iran có những quan niệm rất khác nhau về hình thức của một thỏa thuận”, ông nhận định.

Theo Giáo sư Kamrava, nguy cơ lớn nhất hiện nay là tiến trình đàm phán có thể đổ vỡ nếu Washington tiếp tục thay đổi những điều khoản mà hai bên đã cơ bản thống nhất.

“Nếu ông Trump tiếp tục sửa đổi một thỏa thuận vốn đã đạt được đồng thuận về nguyên tắc, các cuộc đàm phán có thể sụp đổ hoàn toàn”, ông cảnh báo.

Khói bốc lên sau vụ tấn công bằng tên lửa của Iran nhằm vào căn cứ của hạm đội hải quân Mỹ ở Manama, Bahrain ngày 28/2/2026. Ảnh: THX/TTXVN

Bên cạnh những bất đồng trên bàn đàm phán, căng thẳng quân sự cũng đang gia tăng. Tiến sĩ Hasan Selim Ozertem, chuyên gia phân tích chính trị và an ninh Thổ Nhĩ Kỳ, cho rằng các cuộc không kích gần đây của Mỹ nhằm vào hệ thống radar và sở chỉ huy điều khiển thiết bị bay không người lái (UAV) của Iran có thể là bước chuẩn bị cho các đòn tấn công sâu hơn nhằm vào hạ tầng năng lượng chiến lược của nước này, bao gồm các cơ sở xuất khẩu dầu trên đảo Kharg.

Theo ông Ozertem, Washington đang tìm cách buộc Iran phải phân tán lực lượng phòng không trên nhiều hướng, qua đó làm suy giảm khả năng bảo vệ các mục tiêu trọng yếu và tạo điều kiện cho các loại vũ khí dẫn đường chính xác phát huy hiệu quả.

Chuyên gia này mô tả chiến lược hiện nay của Mỹ là “đàm phán bằng sức ép”, tức là kết hợp áp lực quân sự với hoạt động ngoại giao nhằm gia tăng lợi thế trên bàn thương lượng.

Ông Ozertem cũng cho rằng tương lai của bất kỳ thỏa thuận ngừng bắn nào giữa hai bên sẽ phụ thuộc vào việc giải quyết hai vấn đề then chốt: chương trình hạt nhân của Iran và các khoản tài sản bị phong tỏa ở nước ngoài. Chừng nào hai nút thắt này chưa được tháo gỡ, triển vọng đạt được một giải pháp ổn định và lâu dài vẫn còn rất mong manh.

Đánh giá về triển vọng an ninh khu vực, Giáo sư Kamrava cho rằng vịnh Ba Tư hiện có thể diễn biến theo nhiều kịch bản khác nhau. Một sự cố ngoài ý muốn giữa các lực lượng quân sự hiện diện dày đặc trong khu vực hoặc một tính toán sai lầm của các bên liên quan đều có thể nhanh chóng thổi bùng căng thẳng.

Ngoài ra, Israel vẫn được xem là một “ẩn số” quan trọng. Tel Aviv từ lâu đã công khai phản đối các nỗ lực cải thiện quan hệ giữa Washington và Tehran. Theo ông Kamrava, bất kỳ động thái đơn phương nào từ Israel cũng có thể làm chệch hướng tiến trình hòa giải và đẩy khu vực trở lại vòng xoáy đối đầu.