Iran khôi phục các bãi phóng tên lửa ngầm, phơi bày hạn chế của Mỹ

Iran đã khẩn trương khôi phục mạng lưới căn cứ tên lửa ngầm sau các đợt không kích kéo dài của Mỹ và Israel, cho thấy những hạn chế trong chiến lược tập trung phá hủy lối vào đường hầm và cơ sở hạ tầng phục vụ hoạt động phóng tên lửa.

Tại một căn cứ tên lửa ở Dezful, Iran, bốn trong năm lối vào cơ sở ngầm đã được mở lại vào ngày 12/5. Vòng tròn màu xám là lối vào duy nhất vẫn bị chặn của cơ sở. Ảnh: Vệ tinh Airbus

Theo các chuyên gia quân sự và hình ảnh vệ tinh được CNN phân tích, Tehran đã tái mở cửa phần lớn các cơ sở bị tấn công và có khả năng khôi phục đáng kể năng lực triển khai tên lửa tầm xa nếu xung đột khu vực tái bùng phát.

Trong nhiều tuần giao tranh, Mỹ và Israel đã tìm cách làm tê liệt lực lượng tên lửa Iran bằng cách tập trung tấn công các lối vào đường hầm, phá hủy đường tiếp cận và cô lập các căn cứ tên lửa ngầm. Chiến lược này được lựa chọn do phần lớn các cơ sở của Iran được xây dựng sâu trong lòng núi, khiến việc phá hủy trực tiếp bằng các loại vũ khí thông thường trở nên rất khó khăn.

Tuy nhiên, các hình ảnh vệ tinh mới cho thấy Iran đã sử dụng những phương tiện xây dựng cơ bản như máy ủi, máy xúc và xe tải để nhanh chóng dọn dẹp đống đổ nát, lấp hố bom và mở lại các tuyến đường dẫn vào căn cứ. Theo các chuyên gia, điều này phản ánh thực tế rằng việc chỉ tập trung đánh sập các cửa hầm không đủ để vô hiệu hóa lâu dài lực lượng tên lửa của Tehran.

Ông Sam Lair, nghiên cứu viên tại Trung tâm Nghiên cứu Không phổ biến vũ khí hạt nhân James Martin, cho rằng Iran vẫn duy trì khả năng tiếp tục sử dụng kho tên lửa hiện có nếu còn đủ bệ phóng và lực lượng vận hành.

Theo ông Lair, ngay cả khi hoạt động sản xuất tên lửa bị gián đoạn, Tehran vẫn có thể tiếp tục tiến hành các đợt phóng trong thời gian dài nhờ lượng lớn tên lửa đã được tích trữ từ trước. Ông nhận định không có trở ngại đáng kể nào đối với việc đưa số tên lửa này trở lại các bệ phóng sau khi các căn cứ được khai thông.

Trong suốt thời gian chiến sự, Iran đã liên tục tiến hành các hoạt động đào bới và sửa chữa trong điều kiện nhiều rủi ro, khi các phương tiện xây dựng thường xuyên trở thành mục tiêu tấn công. Dù vậy, nỗ lực này đã giúp Tehran duy trì các vụ phóng tên lửa trong suốt cuộc xung đột, dù tần suất giảm đáng kể so với giai đoạn đầu.

Kể từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực hơn bảy tuần trước, tiến độ khôi phục các căn cứ tên lửa đã được đẩy nhanh đáng kể.

Phân tích của CNN cho thấy Iran đã mở lại khoảng 50 trong tổng số 69 lối vào đường hầm bị Mỹ và Israel tấn công tại 18 cơ sở tên lửa ngầm trên cả nước.

Ngoài việc khai thông các cửa hầm, Tehran cũng tiến hành sửa chữa nhiều hạng mục hạ tầng khác. Các tuyến đường bị đánh phá nhằm ngăn cản hoạt động cơ động của xe mang phóng tên lửa hiện phần lớn đã được khôi phục. Nhiều hố bom được lấp đầy hoàn toàn, trong khi một số đoạn đường tại các căn cứ quan trọng đã được trải nhựa mới.

Hệ thống tên lửa phòng không Sevvom-e Khordad được giới thiệu trong cuộc duyệt binh thường niên của các lực lượng vũ trang Iran ở Tehran, ngày 22/9/2022. Ảnh tư liệu: IRNA/TTXVN

Theo ông Lair, chiến dịch của Mỹ và Israel đã mang lại những kết quả chiến thuật rõ rệt trong ngắn hạn khi làm suy giảm đáng kể cường độ các đợt phóng tên lửa của Iran. Tuy nhiên, ông cho rằng thành công chiến thuật chưa chắc chuyển hóa thành lợi thế chiến lược nếu đối phương có khả năng phục hồi nhanh chóng.

Ông nhận định quân đội Mỹ thường đạt hiệu quả cao trong việc thực hiện các mục tiêu tác chiến cụ thể, song các kết quả đó chỉ phát huy tác dụng lâu dài khi được đặt trong một chiến lược tổng thể với mục tiêu cuối cùng rõ ràng và khả thi.

Người phát ngôn Lầu Năm Góc Sean Parnell không bình luận trực tiếp về những phát hiện nêu trên, nhưng tái khẳng định quan điểm trước đó rằng quân đội Mỹ sở hữu đầy đủ năng lực cần thiết để thực hiện các nhiệm vụ do Tổng thống Mỹ chỉ đạo.

Trong khi đó, Tổng thống Donald Trump nhiều lần khẳng định kho tên lửa của Iran là một trong những mục tiêu trọng tâm của chiến dịch quân sự. Trong một bài đăng trên mạng xã hội Truth Social hồi tháng 3, ông Trump đã liệt kê việc làm suy yếu toàn diện năng lực tên lửa và các hệ thống liên quan của Iran là một trong những mục tiêu chính của chiến dịch.

Mạng lưới căn cứ tên lửa ngầm của Iran được xây dựng trong hơn hai thập niên qua nhằm bảo vệ các tài sản chiến lược trước nguy cơ bị không kích. Nhiều cơ sở được bố trí dưới hàng trăm mét đá, tạo ra lớp bảo vệ tự nhiên rất khó xuyên phá.

Chính vì vậy, trong những tuần đầu của cuộc xung đột, Mỹ và Israel chủ yếu tập trung vào các cửa hầm, tuyến đường tiếp cận và các bệ phóng đặt bên ngoài cơ sở ngầm. Song song với đó là chiến dịch truy tìm và tiêu diệt các bệ phóng cơ động trên mặt đất.

Các cuộc tấn công đã gây thiệt hại đáng kể cho hệ thống căn cứ. Nhiều lối vào bị chôn vùi dưới đống đổ nát, trong khi các tuyến đường kết nối bị cắt đứt bởi hàng loạt hố bom lớn.

Những hình ảnh vệ tinh được công bố trong giai đoạn cao điểm giao tranh cho thấy một số căn cứ quan trọng, trong đó có cơ sở tên lửa phía Bắc Isfahan, bị tàn phá nặng nề. Nhiều lối vào đường hầm bị phong tỏa, các khu vực triển khai bệ phóng bên ngoài bị đánh trúng và xuất hiện dấu hiệu hư hại trên diện rộng.

Song song với chiến dịch nhằm vào các căn cứ, Mỹ và Israel cũng tiến hành các đợt tấn công vào chuỗi sản xuất tên lửa của Iran. Mục tiêu bao gồm các cơ sở chế tạo linh kiện điện tử, nhà máy sản xuất nhiên liệu đẩy, thân tên lửa và nhiều cơ sở công nghiệp quốc phòng khác.

Sau khi Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận ngừng bắn ngày 8/4, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth tuyên bố các cuộc tấn công đã làm suy giảm nghiêm trọng năng lực sản xuất vũ khí của Tehran. Ông cho rằng Iran sẽ phải đối mặt với khó khăn lớn trong việc thay thế các tên lửa và bệ phóng đã mất.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia nhận định kho dự trữ tên lửa hiện có của Iran vẫn đủ lớn để duy trì năng lực răn đe trong thời gian dài.

Các ước tính hiện nay cho rằng Tehran vẫn còn khoảng 1.000 tên lửa được lưu trữ trong các cơ sở ngầm. Do nằm sâu dưới lòng đất, số vũ khí này nhiều khả năng tránh được phần lớn thiệt hại từ các cuộc không kích nhằm vào cửa hầm và hạ tầng bên ngoài.

Theo các nhà phân tích, Israel từng áp dụng chiến thuật tương tự trong cuộc xung đột kéo dài 12 ngày năm ngoái. Kinh nghiệm từ giai đoạn đó đã giúp Iran chuẩn bị tốt hơn cho các đợt tấn công quy mô lớn sau này.

Ông Timur Kadyshev, nhà nghiên cứu cấp cao thuộc Viện Nghiên cứu Hòa bình và Chính sách An ninh của Đại học Hamburg, cho rằng Iran đã dành hơn 20 năm để chuẩn bị cho kịch bản chiến tranh như hiện nay.

Theo ông, các căn cứ được thiết kế với khả năng chống chịu cao và hệ thống dự phòng cho phép lực lượng tên lửa tiếp tục hoạt động ngay cả khi một phần cơ sở hạ tầng bị phá hủy.

Hình ảnh vệ tinh cho thấy quy mô nỗ lực sửa chữa của Iran là rất lớn. Tại một căn cứ gần Isfahan, nơi bốn lối vào đường hầm từng bị đánh phá nhiều lần trong chiến tranh, các phương tiện xây dựng đã được triển khai liên tục để khôi phục hoạt động.

Ít nhất 18 hố bom lớn xuất hiện quanh hai lối vào chính, phản ánh khối lượng đạn dược đáng kể đã được sử dụng nhằm phong tỏa khu vực. Tuy nhiên, các ảnh vệ tinh chụp đầu tháng 5 cho thấy xe tải và máy xúc đã được huy động để lấp các hố bom này.

Hai lối vào khác tại cùng căn cứ đã được khai thông hoàn toàn. Các tuyến đường kết nối từng bị phá hủy cũng được sửa chữa và trải nhựa trở lại.

Tại một cơ sở gần Khomeyn, ảnh vệ tinh chụp giữa tháng 4 ghi nhận ít nhất 10 phương tiện xây dựng cùng tham gia vào chiến dịch mở lại một cửa hầm quan trọng.

Trong bối cảnh các căn cứ dần được khôi phục, một số nhà phân tích cảnh báo rằng nguy cơ từ kho tên lửa của Iran có thể đang bị đánh giá thấp. Mối lo ngại này càng gia tăng khi nguồn dự trữ tên lửa đánh chặn của Mỹ và các đồng minh trong khu vực đang chịu áp lực sau thời gian dài triển khai.

Các chuyên gia cũng cho rằng việc phá hủy cơ sở sản xuất chưa chắc đủ để ngăn Iran khôi phục năng lực chế tạo tên lửa trong trung và dài hạn.

Trong cuộc xung đột kéo dài 12 ngày năm ngoái, nhiều nhà máy quốc phòng của Iran cũng từng bị không kích. Dù chiến dịch gần đây có quy mô lớn hơn đáng kể, các hình ảnh vệ tinh cho thấy Tehran đã tái thiết một số cơ sở từng bị phá hủy trước đó.

Những đánh giá tình báo mới nhất của Mỹ cho thấy Iran đang từng bước khôi phục các năng lực quân sự chủ chốt, bao gồm tái khởi động dây chuyền sản xuất máy bay không người lái, thay thế các bệ phóng bị mất và phục hồi một phần năng lực sản xuất tên lửa.

Một quan chức Mỹ nói với CNN rằng tiến độ khôi phục của Iran đang diễn ra nhanh hơn so với nhiều dự báo trước đây của cộng đồng tình báo.

Theo ông Kadyshev, thực tế này phản ánh thách thức lớn đối với các chiến lược quân sự nhằm vô hiệu hóa lâu dài chương trình tên lửa của Iran. Ông cho rằng bên tấn công phải sử dụng những loại vũ khí công nghệ cao với chi phí rất lớn để gây thiệt hại cho các cơ sở ngầm, trong khi bên phòng thủ chỉ cần những phương tiện xây dựng tương đối đơn giản để khắc phục hậu quả và khôi phục hoạt động.