Hướng tới hệ thống năng lượng ổn định, linh hoạt và chi phí hợp lý

Trong bối cảnh thế giới đang trải qua những biến động địa chính trị phức tạp, an ninh năng lượng ngày càng trở thành một vấn đề mang tính sống còn đối với mỗi quốc gia.

Người dân mua xăng tại Lille, Pháp. Ảnh: THX/TTXVN

Xung đột leo thang tại Trung Đông – khu vực vốn được xem là “trái tim” của nguồn cung dầu mỏ toàn cầu – đã làm gia tăng lo ngại về gián đoạn chuỗi cung ứng năng lượng. Không chỉ tác động trực tiếp đến giá dầu và nhiên liệu, những bất ổn này còn kéo theo hệ lụy sâu rộng đối với tăng trưởng kinh tế, ổn định chính trị và chiến lược phát triển bền vững của các quốc gia trên toàn thế giới.

Phóng viên TTXVN tại Đức đã có cuộc trao đổi vấn đề này với Tiến sĩ Đỗ Thành Trung, nhà sáng lập kiêm Giám đốc điều hành morEnergy, công ty tại Hamburg chuyên về các giải pháp toàn diện nhằm tối ưu hóa chất lượng lưới điện, đảm bảo lưới điện ổn định và hiệu quả, góp phần vào quá trình chuyển đổi năng lượng.

Theo Tiến sĩ Đỗ Thành Trung, so với cuộc khủng hoảng năng lượng năm 2022, lần này Đức không rơi vào tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng. Chính phủ Đức đã áp dụng một số biện pháp ngắn hạn nhằm giảm áp lực đối với nền kinh tế.

Thứ nhất, từ giữa tháng 3, trong khuôn khổ phối hợp với Liên minh châu Âu (EU) và Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), Đức đã đưa một phần nguồn dự trữ năng lượng chiến lược, đặc biệt là dầu mỏ, ra thị trường, giúp hạn chế đà tăng mạnh của giá xăng. Là thành viên của IEA, Đức duy trì lượng dự trữ đủ để đáp ứng khoảng 90 ngày nhu cầu nhập khẩu ròng, qua đó tạo ra nguồn dự phòng quan trọng trong ngắn hạn.

Thứ hai, Đức đã nhanh chóng đầu tư vào các cảng khí tự nhiên hoá lỏng (LNG) nổi sau khi giảm mạnh nguồn cung từ Nga, đồng thời mở rộng nhập khẩu từ Mỹ, Na Uy, Trung Đông… Nhờ vậy, hệ thống năng lượng trở nên linh hoạt hơn, giúp Đức tránh được nguy cơ thiếu hụt năng lượng trong ngắn hạn và có đủ nguồn cung để duy trì hoạt động kinh tế.

Tiến sĩ Đỗ Thành Trung, Giám đốc điều hành morEnergy. Ảnh: TTXVN phát

Tuy nhiên, Tiến sĩ Đỗ Thành Trung cho rằng thách thức lớn nhất vẫn là giá năng lượng. Đức vẫn chịu tác động rõ rệt từ giá dầu, LNG và chi phí vận tải tăng cao. Các biện pháp hiện tại chủ yếu mang tính ngắn hạn, giúp duy trì ổn định hệ thống, nhưng không thể loại bỏ hoàn toàn rủi ro từ bất ổn địa chính trị. Ngoài ra, việc chuyển sang LNG cũng đồng nghĩa với chi phí nhập khẩu cao hơn và mức độ phụ thuộc mới vào thị trường năng lượng toàn cầu.

Tiến sĩ Đỗ Thành Trung nhận định chiến lược chuyển đổi năng lượng sạch từ sớm đã giúp Đức giảm lệ thuộc vào một nguồn cung duy nhất. Biến động tại Trung Đông cho thấy chiến lược này là minh chứng đúng đắn. Bất chấp giá dầu và khí đốt biến động mạnh, song giá điện trên thị trường có những thời điểm lại giảm, do tỷ trọng điện từ năng lượng tái tạo tăng cao.

Khi sản lượng điện gió và điện Mặt Trời lớn, chi phí biên gần như bằng 0 giúp kéo giá điện xuống, phần nào giảm áp lực cho hệ thống. Dù vậy, giá điện ở Đức nhìn chung vẫn ở mức cao, chủ yếu do chi phí lưới điện, thuế và các khoản phụ phí. Điều này khiến nhiều doanh nghiệp lo ngại về khả năng cạnh tranh. Trước thực tế trên, các doanh nghiệp đang thay đổi theo hướng thực tế hơn: Không chỉ chuyển dịch vì khí hậu, mà còn vì an ninh năng lượng và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Về định hướng dài hạn, Đức vẫn kiên định với các mục tiêu đã đề ra, như giảm dần điện than, không quay lại điện hạt nhân… Song song với đó, nước này đẩy mạnh phát triển năng lượng tái tạo, với mục tiêu đến năm 2030 ít nhất 80% điện tiêu thụ đến từ nguồn tái tạo.

Một điểm đáng chú ý hơn là Đức hiện không chỉ tập trung vào phát triển nguồn điện, mà chuyển sang xây dựng toàn bộ hệ thống năng lượng bao gồm mở rộng lưới điện truyền tải, đặc biệt là các tuyến Bắc – Nam, vốn đóng vai trò huyết mạch để đưa điện gió ngoài khơi từ miền Bắc xuống các trung tâm công nghiệp ở miền Nam. Bên cạnh đó là đầu tư vào pin lưu trữ điện, số hóa vận hành hệ thống và phát triển các nguồn điện linh hoạt như nhà máy điện khí có khả năng chuyển đổi sang hydrogen trong tương lai.

Ngoài ra, Đức cũng đang đẩy nhanh việc xây dựng chuỗi cung ứng năng lượng mới, trong đó hydrogen đóng vai trò quan trọng, đặc biệt đối với các ngành công nghiệp nặng như thép và hóa chất.

Từ những kinh nghiệm trên của Đức, cũng như dựa trên lợi thế lớn của Việt Nam là khả năng triển khai chính sách nhanh và linh hoạt, Tiến sĩ Đỗ Thành Trung cho rằng Việt Nam có thể rút ra một số định hướng quan trọng để vừa bảo đảm an ninh năng lượng, vừa duy trì tăng trưởng nhanh và bền vững.

Dự án điện mặt trời tại tỉnh Khánh Hòa. Ảnh tư liệu: Công Thử/TTXVN

Thứ nhất, Việt Nam cần tiếp tục phát triển năng lượng tái tạo và đa dạng hóa hệ thống năng lượng.

Thứ hai, lưới điện và lưu trữ phải được ưu tiên hàng đầu. Đây cũng là điểm nghẽn lớn mà ngay cả Đức cũng đang gặp phải. Việt Nam có tiềm năng rất lớn về điện gió ngoài khơi và điện Mặt Trời, nhưng nếu không đi trước một bước về truyền tải và điều độ, các nguồn này sẽ không thể phát huy hết hiệu quả. Thực tế những năm vừa qua đã có tình trạng phải cắt giảm công suất điện gió và điện Mặt Trời do quá tải lưới, gây thiệt hại cho nhà đầu tư.

Một điểm khác biệt quan trọng là hệ thống điện của Việt Nam gần như chưa có mức độ kết nối khu vực như tại châu Âu. Đức nằm trong hệ thống điện liên kết châu Âu (UTCE) nên có thể trao đổi điện với các nước xung quanh. Về dài hạn, Việt Nam nên hướng tới tăng cường kết nối lưới điện khu vực Đông Nam Á để nâng cao độ ổn định và an ninh năng lượng.

Thứ ba, Việt Nam cần xây dựng một khung thị trường năng lượng minh bạch và ổn định, đủ hấp dẫn để thu hút đầu tư tư nhân dài hạn. Điều này bao gồm cơ chế đấu thầu rõ ràng, hợp đồng mua bán điện đáng tin cậy và phân bổ rủi ro hợp lý.

Cơ sở khai thác dầu ở Dammam, Saudi Arabia. Ảnh: THX/TTXVN

Thứ tư, về lựa chọn công nghệ, Việt Nam có thể rút kinh nghiệm từ chính sách của Đức, điển hình là tranh luận quanh việc dừng hoàn toàn điện hạt nhân. Với ưu thế của nước đi sau, Việt Nam nên có cách tiếp cận mở và thực tế hơn, do điện hạt nhân vẫn là nguồn phát thải thấp, chi phí cạnh tranh cũng như đảm bảo điện tải nền ổn định nếu vận hành đúng tiêu chuẩn và an toàn.

Cuối cùng, Tiến sĩ Đỗ Thành Trung cho rằng LNG có thể đóng vai trò chuyển tiếp, nhưng cần được kiểm soát để tránh phụ thuộc dài hạn. Hydrogen là hướng đi tiềm năng, nhưng cần triển khai từng bước vì đòi hỏi vốn đầu tư lớn.